evolutie.blog.com

Op 8 juni dit jaar blogde ik over Willie Smits, de orangutan beschermer in Indonesië. Vandaag staat er een interview in de Volkskrant Kennis bijlage. Smits is een nieuw project gestart om zowel de plaatselijke arme bevolking te helpen en op een milieuvriendelijke en klimaatvriendelijke manier biobrandstof te produceren. Met de suikerpalm. In mijn vorige blog schreef ik over de palmoliemaffia: dat is hoe je niet biobrandstof moet produceren. Het suikerpalmproject voldoet aan de eisen die milieuminister Cramer gesteld heeft aan biobrandstof (waterverbruik, waarborg biodiversiteit, voordelig voor lokale bevolking, niet ten koste landbouwgrond, minder CO2 uitstoot). De man is ontzettend creatief in het bedenken van oplossingen, iemand die rekening houdt met duizend en één dingen. Een man van practische oplossingen. Dit soort mensen hebben we nodig. Erg stimulerend om te lezen. Lees het interview in de Volkskrant of zijn eigen verhaal over het project op hives.

Zaterdag 20 september had het Utrechts Landschap rondleidingen georganiseerd bij de nieuwe faunapassage bij Elst. Deze ecopassage verbindt de hoge en droge Utrechtse Heuvelrug met de natte uiterwaarden van de Nederrijn. Hij gaat onder de provinciale weg N225 door. Die weg vormde een obstakel voor het wild zoals edelhert. Het bijzondere van deze passage is dat het onder de weg doorgaat. De oorspronkelijke weg is eerst afgebroken, (het verkeer werd omgeleid), toen zijn er steunpalen in het zand gedreven, vervolgens is er een nieuw wegdek opgelegd, daarna is de zandgrond eronder weggegraven. In het midden is extra diep gegraven zodat er een watertje ontstond, wat aantrekkelijk is voor het wild. De onderdoorgang zelf is niet toegankelijk voor het publiek, wel is er een houten wand met kijkgaten onder de brug. De brug is voorzien van dichte houten geluidswallen zodat het wild zo min mogelijk afgeschrikt wordt door het verkeer. Op dit moment wordt de passage aan de noordkant (Plantage Willem III) voor het publiek afgeschermd door schrikdraad (plm 1 m hoog). En nu maar hopen dat de dieren hierdoor niet afgeschrikt worden en onder de passage door durven te gaan. Ik vind het in ieder geval bemoedigend dat zo'n kostbaar project (de realisatie heeft een jaar geduurd) mogelijk is in Nederland. Als je wel eens het TV-programma Landroof hebt gezien, weet je wat ik bedoel.

tags: actualiteiten, milieu

Callum Roberts (2007) The unnatural history of the sea. The past and future of humanity and fishing.

Vaak wordt ontkend dat er vroeger veel meer vissen in de zee zwommen dan tegenwoordig. Nog vaker weet men er gewoon niets van met alle gevolgen van dien voor de huiding t.a.v. de visserij. Om een eind te maken aan eindeloze en nutteloze welles-nietes discussies, heeft Callum Roberts aan de hand historische documenten (logboeken, ooggetuigeverslagen) proberen te achterhalen wat de invloed van visvangst op het leven in de oceanen is geweest. Ik zeg er direct bij dat het géén positief beeld schetst van de visserij. Daar zijn andere boeken en TV-programma's (Klootwijk aan zee! 1) voor.

In dit boek schetst Roberts een realistisch beeld. Eén van de belangrijkste redenen voor het schrijven van dit boek is het verschijnsel dat het korte termijn geheugen van de mensheid ten aanzien van de rijkdommen van de oceanen niet verder terug gaat dan het geheugen van de huidige generatie. De verhalen over overvloedige vangsten van de vorige generaties worden niet geloofd of zijn vergeten. Wat je ervaart tijdens je eigen leven is de normale toestand. Het vormt als het ware je ijkpunt van wat de natuurlijke toestand is. Shifting baselines noemt Roberts dat. Achteruitgang van rijkdommen is achteruitgang ten opzichte van 'vroeger'. Maar je geheugen gaat niet verder terug dan enige tientallen jaren. Als je een betrouwbaar beeld wilt hebben over de huidige toestand dan zou je die moeten vergelijken met die van eeuwen geleden. Niemand kan dat. Tenzij je reisverslagen, logboeken van 15e eeuw en later fotoarchieven gaat doorpluizen (2). En dat is precies wat Callum Roberts heeft gedaan. Hij is marien bioloog gespecialiseerd in de effecten van visserij op de ecosystemen van de zee. Die verslagen vormen het hart van het boek en zijn wat mij betreft het meest indrukwekkende en overtuigende deel van het boek. Wat mij betreft heeft het boek hierdoor dezelfde status als Silent Spring (Dode Lente) van Rachel Carson (1962) (3). Het verdient dus alle aandacht die het maar krijgen kan.

Een tweede belangrijk thema is de 'tragedy of commons'. Zonder dit begrijp je niets van het hoe en waarom van overbevissing. Zie ook het wiki artikel hierover. In het kort komt het er op neer dat wanneer er een vrij toegankelijk economisch waardevol goed bestaat (lucht, water, oceanen met alles wat er in rond zwemt) en er geen enkele rem bestaat op het gebruik ervan, die economische bron gedoemd is vernietigd te worden. Voor de oceanen betekent dit: leeggevist te worden. Waarom? Is dit niet dom? Is dit niet overduidelijk tegen het eigenbelang van degene die vist? Is dit niet makkelijk te vermijden? Rationeel gezien is dit te vermijden, maar egoisme, individualisme en hebzucht winnen het van het verstand. 'Als ik het niet doe, dan doet een ander het wel, dus kan ik het net zo goed zelf doen'. Roberts geeft voorbeelden waardoor je je prompt gaat schamen om tot de menselijk soort te behoren (hoofdstuk 8). De menselijke soort: zogenaamd de meest intelligente en ethische diersoort! De enige soort met zelfbewustzijn en de mogelijkheid na te denken over zijn toekomst en de zin van zijn bestaan.

In een volgend blog bespreek ik nog een paar belangrijke zaken die we kunnen leren uit het boek van Callum Roberts.

Noten

1. zie mijn blog van 20 aug 2008 Het geweten van Wouter Klootwijk en Eet geen tilapia (19 aug)
   
2. plm na de Middeleeuwen en begin Renaissance: niet toevallig het begin van de grote ontdekkingsreizen. Voor historische foto's uit Roberts boek zie hier. Dan kun je je een beeld vormen van waarop gevist werd en hoe groot vissen vroeger waren.
3. Rachel Carson is beroemd geworden doordat ze de eerste was die wees op de gevaren van het gebruik van bestrijdingsmiddelen, iets wat jaren later algemeen werd geaccepteerd en tenslotte werden bestrijdingsmiddelen wettelijk verboden.

tags: milieu, boeken

Wouter Klootwijk (rechts op de foto): "Ik zit met een kwestie: is het niet ontzettend stom om een vis met kuit te vangen?"
Dit vond ik de belangrijkste vraag in de hele uitzending van Wouter Klootwijk in zijn programma 'Klootwijk aan Zee' van 20 juli 2008 (1). Het antwoord van zijn vriend Niels Daan is enigszins verward, maar uiteindelijk geruststellend. (Niels Daan is géén ingehuurde acteur, maar een visserijbioloog die in 2007 met pensioen ging).
Daan (links op de foto): "In één haring zitten er 100.000 eitjes. Er is zo'n grote kindersterfte. Er zijn maar 2 eitjes nodig om een ouderpaar te vervangen.De rest verdwijnt. Het is altijd zo'n raar idee dat je de vis moet vangen na de paaitijd"
Klootwijk: "als je een haring met kuit opeet, dan eet je eigenlijk alleen maar 1 haring en 1 kind. Dus dan kan ik ze net zo goed zelf opeten! Dat is een opluchting!"
Daan: "eet het maar rustig op! wat is de natuur toch mooi!"
Klootwijk: hahaha!
Klootwijk (onder de aftiteling): "het mag van de biologen! Het maakt statistisch bekeken niet uit! Hom of kuit: het is de vis om het even of je er van eet of niet. Je moet gewoon niet teveel haring eten."

Teveel? Wat is te veel? Wat Klootwijk hier doet is onjuist en onethisch. Hij laat zijn geweten wel erg makkelijk sussen. Hij heeft notabebe in dezelfde uitzending op een varende haringfabriek gestaan en geconstateerd: "In de ruimen van deze ene trawler ligt na een paar weken varen zoveel haring dat heel Nederland er elke dag een visje van kan eten!". We praten hier dus over 6 miljard haringen! Dus natuurlijk gaat het niet om die ene haring die je opeet. En ook niet om dat ene kind. Ik vind de antwoorden van Niels Daan behoorlijk onvolledig en dus misleidend. De haring met kuit die je opeet produceert in ieder geval geen jonge haringen meer. En die jongen kun je volgend seizoen dus niet meer vangen. Dus je ben de kip met de gouden eieren aan het slachten. Bovendien heeft al dat kuit een ecologische functie. Notabene: de haring leeft zelf van plankton en vislarven. Als je dat gaat wegvangen dan help je soorten die daar van leven naar de knoppen. Bovendien worden haringen gegeten door allerlei vogels, vissen, zeezoogdieren. Je zit dus ook voedsel voor deze dieren weg te vangen. Niels Daan is dus behoorlijk misleidend bezig. Hij weet beter.

Verkwistend
Klootwijk: "Haringkuit is in Japan een lekkernij en brengt meer geld op dan de rest van de vis. We vissen dus op kuit met een tamelijk onbelangrijke haring er omheen." Maar dit is een ontzettend verkwistende manier van vissen. Een olifant schieten waarvan je alleen het ivoor gebruikt en de rest laat wegrotten. Een olifant is tenslotte 'een tamelijk onbelangrijk omhulsel' van ivoor (2).

Geweten met pensioen?
In het weekblad van de Wageningse Universiteit stond een achtergrond verhaal over Niels Daan ter gelegenheid van zijn afscheid. Daaruit blijkt dat hij wel degelijk weet heeft van overbevissing: "Nu, bij zijn afscheid, moet de onderzoeker concluderen dat de visstanden alleen maar verder zijn gedaald.Het gaat slecht met de visserij en met de visstand in de Noordzee". Het gekke is dat je daar totaal niets van merkt in de hele Klootwijk uitzending! Is dit ethisch en wetenschappelijk verantwoord? Is zijn geweten ook met pensioen? Het lijkt er op dat Daan de Nederlandse visindustrie te vriend wil houden (zie artikel over hem waarin hij toegeeft dat de vissers Klootwijk aan Zee prachtig vonden, want het gaf een heel ander beeld van de visserij!). Van Klootwijk kun je bijna niet anders verwachten als je weet dat hij in een interview in de vpro gids heeft gezegd dat hij 'een leuk programma wilde maken zonder gezeur over overbevissing'! Pardon! mag een programma behalve leuk ook eerlijk zijn?

Noten

1. De laatste aflevering van Klootwijk aan Zee is op woensdag 27 aug. Klootwijk is soms ook te zien in het TV programma 'Keuringsdienst van Waarde' (RVU). Hij is daar kritisch t.a.v. de vishandel (wat het kost, wat de handel uitvoert met de vis als hij eenmaal gevangen is, hoe de consument voor de gek gehouden wordt). Maar voor overbevissing en het milieu interesseert hij zich niet.
2. Als U nog iemand zoekt voor een leuk programma 'Creatief met ivoor' dat 100% negeert dat ivoor van olifanten afkomstig is, dan weet ik wel iemand!

Boeken:
Degenen die eerlijke en evenwichtige voorlichting over de visserij willen raad ik de volgende boeken aan:

• Stephen Palumbi (2001) 'The Evolution Explosion. How humans cause rapid evolutionary change', met name hoofdstuk 8 over het effect van overbevissing op de evolutie van vissen. Een losse opmerking over evolutionaire effecten zie je ook in het artikel over Niels Daan.
• Callum Roberts (2007) 'The unnatural history of the Sea. The past and future of humanity and fishing.".

Beide boeken zijn zo belangrijk dat ik er op terug kom. Het boek van Roberts is van enorm belang als je wilt weten wat de visserij door de eeuwen heen gedaan heeft met de visstand in de oceanen.

Naschrift 22 aug:
Dit vind ik op Milieu Centraal website: "De Goede Visgids helpt u bij het kiezen van milieuvriendelijk gevangen of gekweekt vis. Deze is samengesteld door Wouter Klootwijk en Stichting De Noordzee.". Lieve help! Degene die zich niet interesseert voor overbevissing gaat een goede visgids samenstellen! Let op: zijn naam is niet te vinden op http://www.goedevis.nl/, dus je ziet niet dat hij erachter zit. Erg misleidend en verwarrend. In wiki staat ook dat Klootwijk achter de goedevis site zit.


tags: TV, milieu, politiek

Sinds 1992 is De Weerribben een Nationaal Park. Het is een gebied met veel water en riet ontstaan door turfwinning. We hadden daar afgelopen voorjaar een vakantiehuisje gehuurd. Zittend op het terras achter het huisje, uitkijkend op een moerasbos met elzen en berken, konden we genieten van de zang van koekoek, wielewaal, nachtegaal, tortelduif, gekraagde roodstaart, rietgors en nog zo'n 45 andere vogels. Een waar paradijs! Zo veel bijzondere vogels horen wij niet in onze achtertuin. Ik weet geen andere plek in Nederland waar je al die soorten tegelijk kunt horen vanaf één plek. Het uitzonderlijk mooie weer deed de rest. Toch ontbrak er een vogel die in een rietlandschap thuis hoort: de karekiet. Dat is paradoxaal: in een waterrijk beschermd natuurgebied met veel riet ontbreekt een vogel die daar per definitie thuis hoort. Een verklaring van deze paradox zou kunnen zijn dat er in de Weerribben nog steeds aan rietsnijden wordt gedaan. Staatsbosbeheer verpacht stukken rietland aan commerciële rietsnijders. Het riet wordt voor dakbedekking gebruikt. Rietsnijden wordt al sinds 1920 gedaan in de Weerribben. Maar de Weerribben is verheven tot een Nationaal Park. Tja, het is logisch dat als er geen riet is, er ook geen karekiet kan broeden!


Ik moet toegeven: zo'n oud ambacht in bedrijf is leuk voor toeristen, maar het is verdorie een Nationaal Park! Staatsbosbeheer geeft op haar website heel droogjes toe dat zij zelf schuld hebben aan de afname van de grote karekiet:

"Anderzijds wordt ook een groot deel van het potentiële broedbiotoop afgemaaid"

Het moet toch niet gekker worden! Staatsbosbeheer: stop met dat afmaaien!


Wat er op de website over de blauwborst wordt geschreven is ook verbazingwekkend:

"Deze soort van rietvelden met struwelen heeft het moeilijk in De Weerribben. Terwijl er landelijk een trend is van toename neemt de soort in De Weerribben af. Door het opruimen van de vele kleine bosjes en wilgenstruwelen is de soort achteruitgegaan".

Opruimen van vele kleine bosjes? Lieve help! Waarom? Nu weet ik ook wel dat sommige vogels afhankelijk zijn van bosjes en andere weer van riet of open water. Dat zijn tegenstrijdige eisen. Maar ik vind wel dat het SBB cynisch constateert dat een vogelsoort achteruit gaat door je eigen beheer! SBB legt hier niets uit! Welke afwegingen spelen hier?

Het Staatsbosbeheer heeft een plan opgesteld voor het visbeheer in de Weerribben. Ik lees:

"Met het plan worden aanbevelingen gedaan die niet alleen in het belang van de sportvissers en de aalvisserij zijn, maar de natuurwaarden in het hele gebied kunnen zo op een hoger niveau worden gebracht".

In het belang van sportvissers en de aalvisserij? In een natuureservaat? Hoe zit dat? Met wat googelen vond ik op een website van een sportvisser de volgende opmerking:

"Normaliter mag er niet op snoek gevist worden in de Weerribben maar de deelnemende leden van de snoekstudiegroep hebben allemaal een speciale vergunning daarvoor gekregen van Staatsbos beheer."

Kunt U het allemaal nog volgen? Gaat SBB straks vergunningen uitdelen aan jagers?

Deze blog lijkt te ontaarden in een verhaal over tegengestelde belangen. Zo sprak ik een vegetatiekundige die de Weerribben aan het inventariseren was. Hij had het helemaal niet zo op bomen. Bomen staan alleen daar waar weinig water is. Verdroging leidt tot bossen. Bomen horen niet in de Weerribben. De Weerribben horen nat te zijn. En waar bossen zijn, is weinig onderbegroeing (plantjes!) zal de redenering wel zijn. Maar hoe zit het dan met unieke vogels zoals de wielewaal? Zonder bomen geen wielewaal. Vogels zag hij kennelijk niet zo zitten. Hij had meer oog voor zeldzame plantjes. Ik maak mij zorgen over het advies dat deze vegetatiekundige aan SBB gaat uitbrengen. Bomen kappen? Weg wielewaal? Wat gaat SBB met dat advies doen?


De muskusrat (zie foto) wordt bestreden in de Weerribben, zoals overal in Nederland (niet in Duitsland). Nu is de muskusrat een geimporteerde exoot, die schade aan dijken aanricht. Maar, wat dacht U van de schadelijke neveneffecten van muskusratbestrijding? Als bijvangst van de vangkooien lees ik in het jaarverslag 2006 van de muskusratbestrijdingorganisatie: 1026 wilde eenden, 518 waterhoenen, 107 meerkoeten, 162 aalscholvers, 40 dodaars! (familie futen). O ja,

"Het voorkomen van het incidenteel bijvangen van deze beschermde soort is echter onvermijdelijk door zijn leefomgeving"

meldt de organisatie droogjes in haar jaarverslag! (Volgens Vogelbescherming staat de dodaars niet op de rode lijst). In totaal werden er 24 vogelsoorten, 14 soorten zoogdieren, 12 soorten vissen, en kikkers, padden en rivierkreeften bijgevangen! Al met al een aardige waslijst van onschuldige slachtoffers.

Al met al: hoe meer belangen, hoe meer belangentegenstellingen. Hoe meer belangentegenstellingen, hoe meer het SBB uit te leggen heeft. Ik kan daar niets van terugvinden op haar website.

Tenslotte wens ik iedereen een fijne vakantie met veel zon en weinig belangentegenstellingen! 

Het boek De denkers van de jungle heeft drie auteurs, maar het is overduidelijk het boek van Willie Smits en gaat overduidelijk over één onderwerp: het beschermen van de rode aap: de orangutan. Willie Smits is een gedreven natuurbeschermer, dierenbeschermer, en mensenbeschermer. Hij heeft bosbouw gestudeerd in Wageningen en heeft op Borneo gewerkt aan bosbouw projecten. Toen hij op een vuilnisbelt een halfdode orangutanbaby vond, heeft hij het diertje mee naar huis genomen. Daarmee is alles begonnen. Zijn werk is nu uitgegroeid tot de BOS (Borneo Orangutan Survival Foundation). Het wordt nu erkend en gesubsidieerd door de overheid. Dezelfde overheid die op Borneo de grootste oliepalmplantage ter wereld wil aanleggen. Het BOS heeft nu zo'n driehonderd lokale medewerkers in dienst, en huisvest tegen de duizend jonge orangutans. Het is zoiets als Stichting AAP in Nederland, maar dan iets groter. Die orangutanwezen ontstaan niet doordat ze door hun moeders in de steek gelaten worden of zoiets, maar door de gewetenloze houtindustrie en palmolieindrusitrie. 'Industrie' is een te mooi woord voor deze gewetenloze maffia die roofbouw pleegt op de regenwouden en daarmee de woonplaatsen van de orangutan in ongekend snel tempo aan het vernietigen is. Smits gebruikt zelfs de term 'genocide'. De uitgehongerde moeders met babies die op zoek naar voedsel zich op de plantages durven begeven worden begroet met geweervuur. Als het even kan worden de babies gespaard om verhandeld te worden. Ja, baby orangutans zijn handelswaar! Smits en zijn team gaat er ook actief op uit om handelaren voor te zijn en de wezen te redden. Er staan uiteraard heel veel van dit soort deprimerende zaken in dit boek. Dat is de harde realiteit.

"Het verschil tussen mens en orangutan is waarschijnlijk kleiner dan we denken. Wat ik met orangutans heb meegemaakt, heeft me kippenvel gegeven, de tranen in de ogen doen springen - en me in mijn hart erg boos gemaakt op de mensen die deze unieke dieren voor een paar euro doden of jarenlang in kleine kooitjes laten creperen." (p.268)

Het eerste deel van het magnifieke boek beschrijft de leefwijze van deze onbekende rode aap. Er is veel meer bekend over chimpansees en bonobos (Frans de Waal) en gorilla's (Gorillas in the mist). Orangutans leven hoog in de bomen, onzichtbaar door het dichte bladerdek. Pas in de jaren negentig is ontdekt dat orangutans werktuigen gebruiken. Maar het boek eindigt positief en hoopgevend met een wonderlijk verhaal hoe Smits een stuk kale en verbrande grond dat eens oerbos was, en dat er uit ziet alsof er een atoombom was gedropt, opkoopt en omtovert tot een paradijs voor orangutans, mensen en vele andere dieren. Iets wat alle deskundigen voor onmogelijk hielden. Hier zal zijn ervaring als bosbouwer wel van pas gekomen zijn. Het werk van Willie Smits in Borneo wordt gesteund door de Nederlandse stichting Primates Helping Primates. Ik ben gelijk maar donateur geworden.

Er bestond in de Nederlandse taal nog geen boek over de orangutan. Het is vooral een fotoboek met honderden prachtige foto's. Het is een eerbetoon aan de orangutan. Het is te vergelijken met Frans de Waal: Bonobo. The Forgotten Ape, ook een prachtig foto- en informatief boek (ik weet niet of dat in het Nederlands is vertaald). Het verschil is dat de Waal 'wetenschappelijker' is: nette literatuurverwijzingen, bibliografie, goede index etc, terwijl Smits géén literatuurlijst of websites geeft en de index slechts twee paginas lang is. Hoewel ik een groot liefhebber ben van de boeken van Frans de Waal, moet ik toegeven dat hij bijv. in zijn Forgotten Ape vrijwel géén aandacht voor de bescherming van de bonobo in het wild heeft. Smits, die zelf gepromoveerd is, heeft stevige kritiek op wetenschappers die alleen maar publiceren, en niets doen om de dieren die ze bestuderen te redden van de ondergang. Zo heeft Smits kritiek op de beroemde chimpansee-expert Jane Goodall, die "heeft in haar onderzoeksstation in het Tanzaniaanse Gombe dertig jaar toegekeken hoe het bos werd geveld" (p.199). "Greenpeace vecht slechts voor één diersoort: de walvis, die waarschijnlijk beter is in het aantrekken van donateurs en geld dan mensapen. Het WNF (Wereld Natuur Fonds) is even groot en rijk als log en traag en registreert de teloorgang van de orangutan in rapporten. De UNEP biedt stervensbegeleiding" (p.201).

Verdere Informatie:
- Willie Smits was 18 mei te gast op Vroege Vogels radio, daar hoorde ik voor 't eerst van Willie Smits en zijn boek.
- Engelse editie: 'Thinkers of the Jungle'; Duitse uitgave: 'Die Denker des Dschungels' (Ullmann).
- Willie Smits was 13 mei te gast bij Paul en Witteman. Deze uitzending is hier te beluisteren. Zeer aanbevolen. Smits geeft een zeer goed inzicht in het hoe en waarom van zijn werk ondanks de vaak kritische vragen en semi-humoristische opmerkingen van P&W. (duur: plm 10 min).
- Wiki heeft een item over Willie Smits (enigszins verouderd, maar informatief).

"Het mooie van zo'n ijskern is dat je terugkijkt in de tijd, want
elk jaar wordt er een dun laagje sneeuw afgezet en als je dan
maar lang genoeg teruggaat in zo'n kern, dan ga je steeds
verder in de tijd terug. Het lijkt een beetje op de jaarringen
van een boom eigenlijk. En zo'n halve meter ijs kan zo om
honderden of duizenden jaren geschiedenis gaan. Dus eigenlijk
is het een historisch klimaat archief."
(Reinier van de Berg in Galileo, 13 mei 2008)

Juist, dit heeft hij fantastisch goed uitgelegd! Ga zo door! Hij vervolgt:

"De temperaturen zoals die nu op aarde zijn, hoe uniek zijn die vergelijken met (korte aarzeling) hele lange tijden geleden?"

Antwoord van Roderik van de Wal, glacioloog:

"130.000 jaar geleden is het ietsjes warmer geweest dan nu
en wordt als een analoog gezien voor wat ons te wachten staat."

Let op: "130.000 jaar geleden" is niet gecensureerd door de EO!!!
Dit is de éérste keer in een uitzending van de EO dat een tijdsduur van meer dan 6.000 jaar er niet uitgeknipt wordt!

Je kunt niet uitsluiten dat de EO bewust deze ene uitspraak door de censuur heeft heeft laten glippen. Misschien als voorzichtige poging om door te laten schemeren dat wetenschappers werken met tijdsduren en leeftijden van véél meer dan de Bijbelse 6.000 jaar. Een voorzichtige en unieke poging om het EO-publiek te laten wennen aan het idee dat de aarde veel ouder is dan 6.000 jaar? Je weet het niet...
Heeft de EO de lessen geleerd van de evolutie-censuur affaire? (De EO knipte alles wat met evolutie en miljoenen jaren te maken had uit natuurfilms van David Attenborough). De EO heeft een nieuwe directeur, dus je weet het niet...
Maar het is ook mogelijk dat ze het simpelweg over het hoofd gezien hebben, of het niet aandurfden een Nederlandse wetenschapper te censureren (dat is tenslotte dichter bij huis dan David Attenborough).

EO ga zo door! U heeft een nuttige, informatieve serie over het klimaat uitgezonden èn U heeft een jaartal van aanzienlijk meer dan 6.000 jaar doorgelaten!

---

Noten:
Op 27, 30 en 31 juli 2006 blogde ik over weerman Reinier van den Berg: "De evolutietheorie vind ik een ongeloofwaardig verhaal". Die uitspraak was de aanleiding om dit blog te beginnen.

Postscript 12 juni:
Wetenschappers hebben nu een complete reconstructie gemaakt van de geschiedenis van CO2 en methaan in de atmosfeer over de laatste 800.000 jaar met behulp van diepteboringen in het ijs van Antartica. (Bron: Nature 15 mei 2008). Dit zijn dus geen speculatie's, berekeningen, of voorspellingen, maar metingen! Hoe lang zal het duren voordat dat doordringt tot Reinier van den Berg en het EO publiek? Dit is natuurlijk niet hetzelfde als evolutie accepteren, maar alles begint bij een juiste voorstelling van de leeftijd van de aarde!

Postscript 7 juli: In de EO-uitzending van Wild China deel 1 (5 juli) treffen we de volgende uitspraak aan: "De Chinezen verbouwen al 8000 jaar rijst". Dat is dus 2000 jaar vóórdat de wereld geschapen werd.


tags: TV, milieu, religie

Noten

1. Vandaag verscheen een bespreking van het boek 'Fixing Climate: What Past Climate Changes Reveal About the Current Threat - and How to Counter It' in Nature onder de heading 'Learning from climates past'. Dat zegt eigenlijk alles: leren van het verleden. D.w.z. het ongecensureerde verleden.

PS 17 mei: In het Kennis katern van de Volkskrant staat het bericht dat er lucht is geanalyseerd van 800.000 jaar oud in een boorkern in ijs op Antartica. Hoe kan dat als de aarde 6.000 jaar oud is?

tags: milieu,TV,religie,klimaat

---

Onlangs vond ik in de boekhandel een paperback van 217 pagina's waarin één fantastisch hoofdstuk dat alleen al de prijs van het hele boek waard is. Het boek is: 'Climate Change. What it means for Us, Our children, and Our Grandchildren' (DiMento, 2007). Het hoofdstuk is: 'The scientific consensus on climate change: how do we know we're not wrong?' en is geschreven door Naomi Oreskes (1). Het is een bijzonder interessant hoofdstuk. Het gaat uit van de positie van een leek. Ik ben zelf geen klimaatdeskundige. Als leek zie ik op Youtube filmpjes van mensen (wetenschappers?) die beweren dat klimaatopwarming niet waar is, ja zelfs een grote zwendel is. Wie of wat moet je dan geloven? Ten tweede is dit een geweldig hoofdstuk omdat het klimaatleken suggesties aan de hand doet om uit te vinden wat de wetenschappelijke consensus over klimaatopwarming is. Oreskes vraagt zich openlijk af of de wetenschappelijke consensus fout zou kunnen zijn. Verder vind ik het een ontzettend boeiend hoofdstuk omdat ik opvallende paralellen zie tussen evolutie- en klimaat-critici en klimaat-ontkenners. Bepaalde soorten van kritiek op evolutie heb ik al heel lang boeiend en leerzaam gevonden. Ik geef de belangrijkste punten uit het hoofdstuk weer voor de geinteresseerde lezer van dit blog en vul die aan met eigen info en vergelijkingen met de evolutietheorie. Tenslotte: klimaat en evolutie hebben ook een rechtstreeks verband. Klimaatwijzigingen hebben grote invloed gehad op de evolutie van het leven op aarde. Hoe boeiend ook, dat laat ik in deze blogpost buiten beschouwing.

Uit een enquête door Time magazine bleek dat 56% van de Amerikanen geloofde dat klimaatopwarming mede door de mens wordt veroorzaakt, terwijl vrijwel iedere klimaatwetenschapper meent dat de mens verantwoordelijk is voor de recente klimaatopwarming. (hier zie je direct al de paralel met evolutie: de discrepantie tussen leken en deskundigen). Nog erger, leken denken dat wetenschappers zelf verdeeld zijn over de kwestie. Dat is niet waar. Al in 2001 heeft het IPCC vastgesteld wat de wetenschappelijke consensus was: 1) het grootste gedeelte van de waargenomen globale temperatuursstijging van de laatste 50 jaar wordt zeer waarschijnlijk door broeikasgassen veroorzaakt. 2) de toename van broeikasgassen wordt door menselijke acitiviteiten veroorzaakt.

Kan het IPCC het fout hebben? Er zijn andere wetenschappelijke organisatie's die het eens zijn met het IPCC standpunt: (2). Kunnen de rapporten van deze organisatie's afwijkende meningen van hun leden genegeerd hebben? Daarvoor moeten we naar de wetenschappelijke literatuur zelf. Oreskes heeft een analyse gedaan van 928 artikelen over 'global climate change' in de Web of Science en vond geen enkele publicatie die de consensus weerlegt of probeerde te weerleggen. Geen enkel van de onderzochte publicaties argumenteerde voor de positie dat de recente klimaatopwarming een natuurlijke oorzaak had.

Critici, ontkenners, 'deniers', 'doubters', twijfelzaaiers en dwarsliggers

1) critici claimen dat het klimaat van nature variabel is.
Maar klimaatwetenschappers ontkennen dat ook helemaal niet. Wat ze wel claimen is dat natuurlijke variatie niet voldoende is om de toename van de laatste 50 jaar te verklaren. Critici hebben vaak irrelevante claims: claims die klimaatwetenschappers er helemaal niet op na houden en die dus ook niet weerlegd hoeven te worden. (verwarrende en irrelevante claims hebben creationisten ook vaak).

2) critici wijzen op de onenigheid over de snelheid van klimaatopwarming in de nabije toekomst.
Maar dat is heel wat anders dan het feit dat klimaatopwarming heeft plaatsgevonden in de laatste 50 jaar. Daar is geen onenigheid over. Een door dissidenten (door Oreskes aangeduid met het prachtige en voor mij nieuwe begrip 'contrarians': tegendraadse figuren?) vaak geciteerde artikel (3) gaat over hoe goed klimaatmodellen de toekomst kunnen voorspellen en weerlegt niet de consensus positie. Critici verwarren onzekerheid over toekomstvoorspellingen van klimaatmodellen met onzekerheid van kennis van het huidige klimaat.

3) critici wijzen erop dat er wel degelijke wetenschappelijke onenigheid is over de essentie van klimaat opwarming. Maar volgens Oreskes zijn er géén dissidenten gevonden in haar steekproef van 928 artikelen (4). Bij een grotere steekproef -er zijn meer dan 10.000 artikelen op dat gebied verschenen- zouden er ongetwijfeld enige dwarsliggers opduiken. Maar niemand heeft dat uitgezocht en daarom mag je nog steeds stellen dat het aantal klimaatdissidenten in de wetenschappelijke literatuur zéér klein is. Oreskes noemt die ciritici met een mooie term: 'intellectual outliers', een term uit de statistiek en betekent een meetpunt dat ver buiten de meerderheid der meetpunten valt. Daarentegen is er wel onenigheid over de details. Niet alle aspecten van het klimaat worden goed begrepen. En er is zeker onenigheid over hoe serieus het klimaatprobleem is, zeker in vergelijking met andere politieke problemen. En er is onenigheid over de te nemen maatregelen. Maar dit alles vernietigt niet de consensus. Vergelijk dit met ID-ers zoals Michael Behe: hij verwerpt niet de hele evolutietheorie, maar een deel. Toch vindt je op het internet verwarrende claims dat Behe Darwinisme weerlegd zou hebben. Er ontstaat ruis rondom zijn claims.

4) critici zijn geen klimaatdeskundigen. Ze zijn bijvoorbeeld de natuurkundige Frederick Seitz (5) of romanschrijver Michael Crichton (p.75). Dit zie je ook vaak bij ID: Phillip Johnson was jurist maar vond zichzelf deskundig op het gebied van evolutie. William Dembski is wiskundige.

5) critici richten zich op het grote publiek en de media (kranten, internet) en publiceren hun kritiek niet in peer-reviewed tijdschriften (al weer een overeenkomst met ID!). Bijvoorbeeld Frederick Seitz publiceerde zijn kritiek in Wall Street Journal. Aan de andere kant publiceerden kranten zoals National Post uit eigen initiatief een 10-delige serie The Deniers met uitgebreide aandacht voor de klimaatontkenners. Ook dit tref je aan in de evolutie-creationisme controverse. Als reactie krijg je websites die de claims van klimaatontkenners kritisch analyseren: Skeptical Science. Dit is geheel vergelijkbaar met sites als National Center for Science Education (NCSE) en An Index to Creationist Claims die claims van evolutie-critici onderzoeken en weerleggen.

6) critici verzamelen handtekeningen: de site Global Warming Petition claimt 19.000 (!) handtekeningen te hebben verzameld van wetenschappers die menselijke klimaatopwarming ontkennen ("There is no convincing scientific evidence that human release of carbon dioxide..."). Zijn er nog mainstream klimaatonderzoekers over vraag je je af. Dit soort uitspraken vertoont sprekende gelijkenis met de handtekeningenactie van het Discovery Institute: "We are skeptical of claims for the ability of random mutation...". Zij claimen maar 300 handtekeningen... Het is jammer dat Oreskes deze handtekeningenactie niet bespreekt. Zij spreekt van 'a tiny number of scientists..." (p.78). Er ontstaan websites (zoals deze) die zo nodig "other side of the story" willen vertellen. Alweer een parallel met creationisten die ook zo graag "other side of the story" willen vertellen op scholen en in leerboeken.

Internet effect (niet door Oreskes genoemd)
Is er eenmaal een minimum hoeveelheid makkelijk toegankelijke kritische literatuur, argumenten pro- en contra, dan haken velen daarop in, gaan er over rapporteren o.a. in de blogosfeer en de omvang van de 'literatuur' vermenigvuldigt zich onstuitbaar. Het resultaat: de klimaatontkenning krijgt onevenredig veel ruimte ten opzichte van de consensus. Dit is een zichzelf versterkend proces o.a. door het google ranking effect en youtube effect.

Belangengroeperingen
Bij de klimaatcontroverse spelen politieke en economische belangen een veel grotere rol dan bij de evolutie-creationisme controverse. Bij de klimaatcontroverse heb je de belangen van de steenkolen en olie industrie. Zij verkopen CO2 producerende fossiele brandstoffen die de oorzaak van de klimaat opwarming van de laatste decennia zijn. Voorbeeld: Exxon Mobil verspreid actief misinformatie (p.78). Belangengroeperingen bij evo-creo zijn uiteraard kerken en religieuze organisatie's.

In een volgende blog ga ik in op wetenschapsfilosofische aspecten van de klimaatcontroverse.

Noten

1. Naomi Oreskes is een wetenschapshistoricus en heeft in Science gepubliceerd: 'BEYOND THE IVORY TOWER: The Scientific Consensus on Climate Change', Science 3 December 2004. Het hoofdstuk is een uitgewerkte vorm van het Science artikel.
   
2. National Academy of Sciences (2001) Climate change science: an analysis of some key questions.'; de American Meteorological Society; de American Geophysical Union; en de American Association for the Advancement of Science.
3. Willie Soon et al (2001) 'Modeling climatic effects of anthropogenic carbon dioxide emissions: unknowns and uncertainties', Climate Research 18:259-275.
   
4. Web of Science (is commericiele dienstverlening)
5. Seitz heeft hoge posities bekleed binnen de wetenschappelijke wereld. Hij schreef in 1996 een opinie artikel 'A Major Deception on Global Warming' in Wall Street Journal (June 12, 1996) waarin hij het IPCC beschuldigde dat het een rapport had gewijzigd nadat het was goedgekeurd. Met name zijn onzekerheden over de anthropogene factor in het klimaat gedeleted. Hij ontkent de menselijke factor in het klimaat. Volgens deze bron werkte Seitz bij een door de kolen- en olie-industrie betaalde conservatieve denktank, dus hij zou ook niet onafhankelijk zijn. Ideaal studie onderwerp als je je wilt verdiepen in wetenschappelijke en politieke controverses.