evolutie.blog.com

Evolutie: een gebouw zonder fundament?

In het Nederlands Dagblad (een christelijk dagblad) van 23 mei verscheen een interview met Han Zuilhof naar aanleiding van zijn inaugurele rede als hoogleraar organische chemie in Wageningen. Het interview verscheen onder de provocerende kop: 'Wetenschap weet bijna niets van de oorsprong van het leven'. Zijn oratie 'Alles is altijd ingewikkelder' is de moeite van het lezen waard (ook interessant voor filosofen en wetenschapshistorici: Zuilhof blijkt behalve chemicus ook filosoof te zijn).

Twee uitspraken van Zuilhof deugen niet:
(1) "De meest omvattende theorie voor het ontstaan van het leven op aarde is de evolutietheorie" (pag 11),
(2) dat er grote grote leemtes zijn in onze kennis over het ontstaan van het leven en "In veel [middelbare school-] leerboeken staat eigenlijk dat we wel zo ongeveer weten hoe het leven is ontstaan (...) en dat is incorrect" (nd).

1) Zuilhof haalt 'het ontstaan van het leven' en 'het ontstaan van soorten' door elkaar! Darwin had helemaal geen theorie over het ontstaan van het leven op aarde. Darwin gaf een theorie over het ontstaan van soorten. Niet over het ontstaan van de eerste levensvormen. Nadat Zuilhof onopgeloste problemen ten aanzien van het ontstaan van het leven besproken heeft, schrijft hij:

"Wat impliceert dit nu voor ons perspectief op de evolutietheorie? Allereerst dat de opinie dat het leven ontstaan is op een dergelijke wijze momenteel nog niet ondersteund wordt door wetenschappelijke gegevens. Om beeldspraak te gebruiken: Het gebouw staat niet op een degelijk fundament, in de wolkenkrabber van de evolutieleer is de begane grond nog geen begaanbare grond. Hier is sprake van een significant probleem, zeker omdat de evolutietheorie zo’n grote rol speelt in de hedendaagse wetenschap. (...) Als je eenmaal binnen bent, bieden al die hoge verdiepingen prachtige vergezichten, maar je kunt er momenteel als wetenschapper niet fatsoenlijk binnen komen." (pag.15)

Onzin! Dit is zeer misleidende beeldspraak! Het suggereert nl. dat de evolutietheorie geen deugdelijk fundament heeft. Nog sterker, de evolutietheorie moet al ingestort zijn! Een gebouw zonder fundament stort nl. in. Maar dan zou de evolutietheorie direct na het verschijnen van The Origin of Species in 1859 al ingestort moeten zijn! Want Darwin had helemaal geen theorie over het ontstaan van het leven. U voelt al wel dat Zuilhof hier vreselijk de mist in gaat. Veel valt hier nog over te zeggen. Ik laat het voorlopig even hierbij: Darwin verzamelde argumenten en feiten die voldoende waren om de constantheid van soorten te ondermijnen (Linnaeus), gemeenschappelijke afstamming van al het leven zeer waarschijnlijk te maken (common descent) en natuurlijke selectie als een hypothese voor het mechanisme aannemelijk te maken. Dat is het fundament voor de evolutietheorie. Dat staat als een huis. Het staat los van het ontstaan van het leven. Darwin's theorie verklaart het ontstaan van soorten uit één of meerdere eerste levensvormen. De allereerste levensvorm wordt als uitgangspunt genomen. Het ontstaan van de eerste levensvormen is een apart probleem dat helemaal niets afdoet aan de adequaatheid van Darwin's evolutietheorie. Wat Darwin deed was gewoon "Grote vragen opsplitsen in kleinere brokjes" (Zuilhof's eigen woorden! pag.22). En dat geldt voor de huidige evolutietheorie net zo goed als die van Darwin. Natuurlijk is het ontstaan van het eerste leven een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van alle andere levensvormen. Maar dat ondermijnt Darwin's evolutietheorie niet!

Door het dubbelzinnig gebruik van de term 'evolutietheorie' brengt Zuilhof de onzekerheid over het ontstaan van leven over op de evolutietheorie in strikte zin. Hij doet dit bewust of onbewust. Hij stelt in het nd interview dat hij stellig in intelligent ontwerp gelooft, zonder in Intelligent Design als wetenschappelijke theorie te geloven. Misschien droomt hij over de ineenstorting van de evolutietheorie. Misschien vindt hij het best wel prettig dat het ontstaan van het leven niet is opgelost. Hoe dan ook, zijn metafoor van het gebouw zonder fundament blijft een zéér foute vergelijking!

2) in (middelbare school) leerboeken zou staan dat het ontstaan van het leven in principe opgelost is. In het meest gebruikte boek 'Biologie voor jou' (VWO5) is dat inderdaad zo. Tenminste er wordt niet duidelijk gezegd dat het een nog niet opgelost probleem is. Maar in een ander leerboek 'Biologie interactief' (HAVO5) staat wel degelijk:

"Je begrijpt dat er nog een heleboel te verklaren is en dat de stap naar de nu levende organismen nog heel groot is." (p.124. Slotconclusie van paragraaf 7.4 "Het ontstaan van het leven op aarde.")

Een prima leerboek. Tenslotte ben ik het hartgrondig met Zuilhof eens wanneer hij schrijft:"We moeten daarom momenteel geen ferme uitspraken doen over het ontstaan van het leven, zeker niet in leerboeken, maar gewoon verder onderzoeken". Precies!

Noten.
- De rede van Zuilhof 'Alles is altijd ingewikkelder' (10 april 2008) is hier te vinden.
- Met dank aan Tycho Malmberg (NIBI) voor het ter beschikking stellen van de biologieboeken.
- Maarten Wisse had over het nd interview geblogd. Bij deze: bedankt Maarten voor de tip.

PS (dinsdag 1 juli): het blijkt dat www.keepthefaith.nl ook al geblogd had over Zuilhof op 23 mei. Dat heb ik óf over het hoofd gezien óf het verhaal leek toen niet alarmerend genoeg om er iets mee te doen.

PS 2. De schade is al aangericht: op het internet vindt je al nieuws onder de kop 'Evolutie mist fundament'.

PS 3 [ 9 juli ] Als we de Zuilhof-redenering toepassen op de natuurkunde, dan mist de natuurkunde een stevig fundament omdat de zwaartekracht niet ondergebracht kan worden bij de andere 3 fundamentele natuurkrachten (er is geen quantumtheorie van de zwaartekracht). Met andere woorden: zolang er geen 'Theory Of Everything' (TOE) is, mist de natuurkunde haar fundament! Een uitstekende krantekop voor het ND. Toegepast op de cosmologie: cosmologen begrijpen 98% van het heelal niet, dus de cosmologie ontbeert enig fundament! Weer stof voor een alarmerend artikel in het ND.

Gistermiddag was de Amerikaanse paleontoloog Neil Shubin in Nederland om de Tinbergenlezing 2008 te geven over de ontdekking waardoor hij beroemd is geworden: de Tiktaalik, de Inuit naam voor een dier dat kenmerken heeft van een vis en een landdier. Het aardige van de ontdekking was dat Shubin doelbewust op zoek was naar een overgangsvorm tussen vis en viervoeter. Hij wide eerst weten wat de evolutietheorie voorspelde over wanneer zo'n overgang plaats gevonden moest hebben. Dat bleek het Devoon, 375 miljoen jaar geleden. Dus moest hij zien uit te vinden waar afzettingen uit het Devoon aan de oppervlakte te vinden waren. Hij vond drie locaties in een oud geologie handboek Evolution of the Earth. Twee daarvan waren al grondig onderzocht, één nog helemaal niet. Het waren arctische eilanden ten noorden van Canada. Een beetje afgelegen gebieden. En die koos hij uit. Hij had geluk. Na een paar jaar vond hij het fossiel Tiktaalik en was op slag beroemd.

Het gehele verhaal wordt op dvd gezet en is al in een Nederlandse vertaling te verkrijgen. De Nederlandse paperback heeft vele mooie illustraties, maar ze zijn zwart-wit. De dia's van Shubin waren in kleur, en dat maakt de tekeningen nog duidelijker. Ik heb de Amerikaanse hardback uitgave Your Inner Fish nog niet gezien, mogelijk zitten daar wel kleurafbeeldingen in (1). Maar dit zijn kleine tekortkomingen. Ik kan het Nederlandse paperback zondermeer aanbevelen vanwege het hele verhaal dat er verteld wordt. Het boek is méér dan alleen het Tiktaalik verhaal. Doordat Shubin college anatomie moest geven aan eerstejaars geneeskunde studenten, kwam hij op het idee om dat te doen aan de hand van de evolutionaire geschiedenis van de menselijke organen. Dat heeft hij ook in het boek gedaan. Zo ontstond ook de naam van het boek: de vis in ons. Bijvoorbeeld: de botjes in onze hand zijn uiteindelijk afkomstig van de vinnen van de visachtige Tiktaalik. Op die manier gaat hij alle organen van de mens langs. Een goed idee. Zeer de moeite waard!

Literatuur: de oorspronkelijke publicatie van Shubin verscheen in Nature:
Edward B. Daeschler, Neil H. Shubin and Farish A. Jenkins, Jr (2006) "A Devonian tetrapod-like fish and the evolution of the tetrapod body plan", Nature, 6 april 2006.

NB: de Tinbergenlezingen worden o.a. aangekondigd in de wetenschapsbijlage van de nrc. Men kan gratis kaarten bestellen. De laatste twee jaar werd de lezing in het Gorlaeus lab in Leiden gehouden. Er rijdt een gratis pendelbus van Leiden CS naar het Gorlaeus. De koffie is gratis, er is een boekenstand. Bovendien geeft de toegangskaart recht op gratis toegang tot Naturalis. Al met al zeer de moeite waard om volgend jaar in de gaten te houden.

Noten

1. In de Amerikaanse hardback uitgave zitten ook geen kleurafbeeldingen! (met dank aan Taede Smedes). Dames en heren uitgevers: uw boeken zijn minder dan een powerpoint presentatie! Doe er wat aan! Ik weet dat het kan!

PS: [ 27 mei 2008 ] in de Mare 22 mei vind je nog een achtergrond verhaal over de twee Tinbergenlezingen (de andere was van Bert Theunissen). Aardig is de precisering van hoe Shubin (eigenlijk de evolutietheorie) voorspeld had waar hij naar overgangsvormen vissen-viervoeters moest zoeken:

"In lagen die 365 miljoen jaar oud zijn, vonden Britse fossielenjagers de allereerste vierpotige dieren. In stenen van 380 miljoen jaar oud zitten fossiele vissen. Dus daartussenin moet een soort tussenvorm zitten, had Shubin bedacht."

Ik ken geen enkele soortgelijke voorspelling van Intelligent Design Theory.

Gisteravond gaf Johan Braeckman, onaangekondigd, een presentatie over evolutie en creationisme in De Oude Viltfabriek in Amersfoort. Toevallig was ik die avond sowieso aanwezig omdat het onderwerp me wel interesseerde. Dat Braeckman optrad, was een bonus, wat mij betreft. Hij is zeer goed ingevoerd in het onderwerp, zeer enthousiast en een vlot en boeiend spreker met duidelijke standpunten. Toevallig had ik een paar dagen eerder ontdekt dat Braeckman behalve als filosoof verbonden aan de Universiteit Gent, ook nog vanwege de humanistische Stichting Socrates bijzonder hoogleraar is bij de Universiteit van Amsterdam. Zijn leeropdracht is 'Filosofie en ethiek in de levenswetenschappen, vanuit humanistisch perspectief'. Hij kwam onlangs in het nieuws toen hij 200.000 euro kreeg om 'de evolutieleer te redden' (zie interview met hem en diverse entries in het blog van Taede Smedes). Na afloop van zijn presentatie, die enigszinds uitliep omdat hij lang niet alle 85 powerpoint slides kon laten zien, heb ik hem nog gevraagd wat het doel van die 200.000 euro was. Het bleek dat hij daarmee niet het creationisme hoefde uit te roeien, zelfs niet alleen in België, maar het onderwijs in evolutie op Belgische scholen wilde verbeteren. In België is evolutie pas sinds kort een examenvak en de docent heeft niet veel ervaring in het overbrengen van evolutiebiologie aan 16 en 17-jarigen. Bovendien hebben biologieleraren niet geleerd in hun opleiding hoe te reageren op leerlingen die evolutie verwerpen op basis van de Bijbel of roepen dat de evolutietheorie 'een theorie in crisis' is, een leugen is, atheïstisch is, incompleet is, of leidt tot racisme. Daarbij kunnen de leraren wel enige ondersteuning en training gebruiken. Dit soort zaken wil Braeckman aanpakken. Daartoe heeft hij inmiddels al iemand aangesteld voor 4 jaar.

Wat ik leuk vond aan zijn benadering is dat hij de evolutietheorie contrasteerde enerzijds met de 100%-toeval-theorie (dat idee was al door Griekse filosofen ontwikkeld, maar werd niet serieus genomen omdat het totaal niet geloofwaardig was) en anderzijds intelligent design theorieën. Evolutie is géén van beiden: géén toeval en géén ontwerp. Het grappige of tragische nu is dat creationisten steevast Darwinisme beschuldigen van 100% toeval. En daardoor een grondige hekel, -terecht- hebben aan wat zij aanzien voor evolutie. Een hardnekkig misverstand. Maar evolutie is de niet-random selectie van toevallige mutanten.

Verder was het ontroerend om Paley's uitspraak op een slide te zien:

"We leven in een gelukkige wereld!"

De wereld van de natuurlijke theologie. De wereld is goed, omdat de wereld door God is geschapen. Speciaal voor de mens. Een paradijselijke wereld. Het gras is groen, omdat de schapen ervan kunnen eten, en de schapen zijn er voor de mens: de wol, het vlees, de melk. Alles is er voor de mens. Velen hebben nog steeds heimwee naar die wereld. Helaas bestonden in die tijd ook al besmettelijke ziekten. Paley was dat 'vergeten' en wilde het liever vergeten. Hij en de natuurlijke theologen zouden anders moeten verklaren waarom God besmettelijke ziektes had geschapen. Dat was lastig. Aan Darwin viel de ondankbare taak toe, om de natuurlijke theologen uit hun droomwereld te verlossen. Later heeft hij daarvoor stevig op zijn kop gekregen. Ten onrechte. Want die harmonieuze paradijselijke wereld met fluitende vogels en grazende koeien heeft nooit bestaan. Het was een creatie van de natuurlijke theologen. Dus mogen we Darwin niet de schuld geven dat die wereld niet meer bestaat. Die wereld heeft nooit bestaan. Het weliswaar positieve, maar selectieve wereldbeeld van de gelovigen was de schuld. Die moest -vroeg of laat- wel gecorrigeerd worden.

Tenslotte wil ik nog één ding noemen. Ik vond Braeckman's idee om YEC (Young Earth Creationism) en OEC (Old Earth Creationism) tegen elkaar uit te spelen, intrigerend. Ze baseren zich beide op de Bijbel, maar ze kunnen niet tegelijk waar zijn. De hamvraag is: welk feit of experiment kan tot consensus leiden tussen YEC en OEC? Hiermee breng je beide partijen pas echt in verlegenheid. Omdat ze daar geen antwoord op hebben.

Johan Braeckman (2001) Darwins moordbekentenis, Uitgeverij Nieuwezijds, uitsluitend nog online verkrijgbaar.

PS [19-04-2008]: op Youtube staat een interview met prof. Braeckman over zijn project. [vond ik op Taede Smedes blog aanvulling 6/2/08]

Herman Philipse heeft zich grondig verdiept in altruisme. Ik kan niet anders zeggen. Dat drong langzaam tot mij door tijdens het 7e college in de serie Ethiek en Evolutie getiteld: Het Altruïsme probleem: een wijsgerige analyse (1 april). Vooral een conceptuele analyse van het begrip altruïsme was zeer welkom. Dat is iets wat je ook zou moeten verwachten van een filosoof. Zijn slotconclusie vond ik te negatief: evolutionair altruisme is minder relevant voor de verklaring van de menselijke moraal dan evolutiebiologen ons willen doen geloven. Dat is té ongenuanceerd. Maar de verdienste van de conclusie is dat het in ieder geval tot tegenspraak prikkelt.

Zijn conceptuele analyse was gebaseerd op het onderscheid tussen alledaags (AA) en evolutionair altruisme (EA). Pas als je die twee hebt onderscheiden, kun je je afvragen wat de relatie is tussen de twee. En dat kan een hoop verwarring elimineren. Zelf vind ik het geven aan 'goede doelen' in onze rijke Westerse samenleving een goed voorbeeld van altruisme dat niets van doen heeft met evolutionair altruisme omdat het maar een fractie van ons inkomen betreft, nota bene aftrekbaar is voor de belasting en geen enkele invloed heeft op onze survival kansen.

Volgens Philipse is de menselijke moraal (te?) complex en bevat veel meer dan altruisme. Klopt. Hij had dat beter moeten uitwerken (geen tijd?). Maar dat wil zeker niet zeggen dat een evolutionaire verklaring van menselijke moraal irrelevant zou zijn. We kunnen niet zonder. Als we er niet in slagen een evolutionaire (in ieder geval een wetenschappelijke) verklaring voor altruisme te geven, dan zijn we aan de goden overgeleverd! Neurobiologische, sociaal-psychologische en antropologische verklaringen van de moraal zijn nuttig en nodig, maar houden zich bezig met proximate oorzaken. We hebben onvermijdelijk evolutionaire verklaringen nodig om ultimate oorzaken van moreel gedrag te verklaren. We kunnen toch moeilijk om de resultaten van Frans de Waal heen, dat evolutie de bouwstenen voor de menselijke moraal heeft geleverd. Ook had ik een conceptuele analyse van het begrip 'moraal' van Philipse verwacht. En dan wel vóórdat hij met zijn slotconclusie kwam. Bijvoorbeeld: wordt met 'moraal' uitsluitend gedrag bedoelt? Of ook een op schrift gesteld systeem van regels en voorschriften? Of mondelinge uitingen van instemming of afkeuring?

Door zijn pessimistische slotconclusie worden de verdiensten van de evolutionaire verklaring van altruisme, met name bij dieren, totaal genegeerd. Altruisme blijft een opmerkelijke vorm van samenwerking, een opmerkelijke vorm van sociaal gedrag. Dat kun je niet wegredeneren. Zie zijn eigen favoriete voorbeeld van de vampiervleermuis. Het blijft opmerkelijk dat die vleermuizen elkaar bloed geven wanneer ze het nodig hebben. Dat blijft opmerkelijk sociaal gedrag. De evolutionaire verklaring van altruisme in de dierenwereld is een groot succesverhaal, omdat altruisme zo indruist tegen de kern van het Darwinisme, nl. alle eigenschappen van een organisme zijn er for the benefit of the individual. Darwinisme is gebaseerd op egoïstische reproductie. Ieder gedrag dat niet eigenbelang dient, pleit tegen de theorie. Als de evolutietheorie altruisme kan verklaren, dan is dat een prestatie van de hoogste orde. Voor iedere wetenschappelijke theorie zou het een grote prestatie zijn als zij erin slaagt een hardnekkig feit dat de kern van de theorie aantast, kan verklaren, kan neutraliseren en in zich op kan nemen. Precies dàt heeft de evolutietheorie gedaan. Dat kun je geen mislukking noemen. Zeker als je bedenkt dat Philipse C.G. Williams (2) citeert die claimde dat alle bestaande kenmerken ooit verklaard door groepsselectie door individuele selectie verklaard kunnen worden. Als dat waar is, is dat een grote verdienste van Williams en de (vernieuwde) evolutietheorie. Bedenk ook hoe tegen-intuitief het is om met het selfish-gene concept altruisme te verklaren (Dawkins). Dan mag je niet tot een pessimistische conclusie komen over de waarde en relevantie van de evolutietheorie voor menselijk gedrag. Ook al is de mens een lastige soort, omdat hij op zo'n irritante manier aan natuurlijke selectie lijkt te onttrekken.

Echt altruisme?

Philipse noemde Elliot Sober één van de beste filosofen van de biologie. Leuk. Jammer voor Ruse. Toch verwerpt Philipse de claim van Sober (1) dat er echt evolutionair altruisme bestaat. Echt altruisme definieert Philipse als 'gedrag dat het relatieve reproductieve succes van de ontvanger t.o.v. de gever vergroot'. De redenering gaat zo: als altruisme als stabiele evolutionaire strategie in de natuur wordt aangetroffen, dan kan dat alleen maar betekenen dat het -hoe dan ook- uiteindelijk fitness verhogend werkt en dus geen echt altruisme kan zijn. Dat noemt Philipse de paradox van het Evolutionair Altruisme. Het komt mij vreemd voor dat Sober dat niet gezien heeft toen hij zijn claim formuleerde. Maar ik kan op dit moment niets tegen Philipse's redenering in brengen. De redenering lijkt mij door en door Darwinistisch. Terugkerend naar de definitie van Evolutionair Altruisme: gedrag dat het relatieve reproductieve succes van de ontvanger t.o.v. de gever vergroot, dan kan per definitie altruisme niet op het niveau van het individu verklaard worden, maar moet op groepsniveau gezocht worden. Dat gaat vierkant tegen Williams' (1996) claim in. Als Sober en Wilson geen algemeen geldend scenario hebben geproduceerd, dan kunnen er andere scenario's bestaan die wel echt altruisme opleveren. Misschien is het scenario van Choi en Bowles (3,4) zo'n scenario. Als ik deze auteurs goed begrijp werken zij ook met groepsselectie.

1. Elliott Sober, David Sloan Wilson (1999) Unto Others. The evolution and psychology of unselfish behavior.
2. G.C. Williams (1996) Adaptation and Natural Selection.
3. Holly Arrow (2007) 'The Sharp End of Altruism', Science 26 Oct 2007.
4. Jung-Kyoo Choi and Samuel Bowles (2007) 'The Coevolution of Parochial Altruism and War' (Science, 26 Oct 2007)
   

Mijn vraag na het college van Philipse (11 maart), mijn vorige blogpost en een uitgebreide email-uitwisseling hebben ertoe geleid dat Philipse na zijn college (18 maart) nog enige woorden heeft gewijd aan het boek van Richard Weikart. Daar ben ik Prof. Philipse zeer dankbaar voor. Aangezien de opvattingen van Darwin en Darwinisten over Evolutie en Ethiek een steeds terugkerend thema zijn in de discussie tussen theisten en atheisten, evolutionisten en anti-evolutionisten, geef ik hier een korte samenvatting van het standpunt van Prof. Philipse. Ik baseer mij hier hoofdzakelijke op een email uitwisseling met Philipse. De samenvatting heeft zijn instemming.

Er moeten drie issues onderscheiden worden:

1. de persoon Weikart en zijn boek: wat is de waarde van het boek gezien zijn link met Discovery Institute?
2. de historische vraag: wat is de link (als die er al is) tussen Darwin en Hitler?
3. de politieke vraag: is het boek onderdeel van christelijk-politieke propaganda?

Philipse's standpunt over Weikart:

1. Weikart mag dan wel verbonden zijn aan het christelijke Discovery Institute, hij is ook gewoon hoogleraar in de geschiedenis aan de California State University, die met artikelen prijzen van uitstekende tijdschriften heeft gewonnen. In zijn boek presenteert hij ook een uitstekend historisch overzicht.
2. Weikart heeft een christo-fiele overall agenda in het boek. De overall suggestie van het boek is dat terwijl christendom het leven respecteert, Darwinisme de waarde van het leven heeft verminderd. Deze boodschap is zeer welkom voor de christelijke lezer. Als goed historicus had Weikart dit soort sweeping generalisatie's natuurlijk achterwege moeten laten.
3. Weikart is selectief bij het citeren van auteurs. Weikart bespreekt niet hun hele oeuvre, maar citeert wat in zijn thema past. Dit kan de positie van de auteurs soms iets vertekenen en dat is de reden dat Philipse in zijn college Haeckel eerst in zijn geheel behandelde.
4. Weikart brengt in elk geval niet expliciet de evolutiebiologie in discrediet. Hoogstens door een zeer geraffineerde "guilt by association" strategie. Maar zonder het boek zelf te lezen kun je je er geen goed oordeel over vormen.
5. Weikart noemt niet de christelijke oorsprong van vele elementen van het nazisme, zoals b.v. antisemitisme. Maar Weikart benadrukt wel dat antisemitisme niets met Darwinisme te maken heeft.

Over de zogenaamde link tussen Darwin en Hitler zegt Philipse:

1. Hitler gebruikte Darwinistische ideeën ter rechtvaardiging van zijn politiek. Maar het probleem is dat je Darwin voor zeer uiteenlopende politieke en morele standpunten kunt gebruiken.
2. Sociaal-politieke oorzaken van de holocaust wegen veel zwaarder dan intellectuele oorzaken waartoe Weikart zich beperkt.
   
3. dat Darwinistisch-ethische ideeën een noodzakelijke voorwaarde voor de holocaust waren, zoals Weikart beweerd, is moeilijk aan te tonen. Philipse citeert Weikart:

   "It would be foolish to blame Darwinism for the Holocaust, as though Darwinism leads logically to the Holocaust. No, Darwinism by itself did not produce Hitler's worldview, and many Darwinsits drew quite different conclusions from Darwinism for ethics and social thought than did Hitler".

4. Mensen zoals Haeckel meenden oprecht, en soms met goede redenen, dat nieuwe natuurwetenschappelijke inzichten ons moeten brengen tot verandering van normen (voorbeelden gegeven tijdens college). Ook Darwin zelf laat zich in Descent over morele kwesties uit, en niet alleen "zuiver verklarend". Het zijn interessanterwijze niet de moraalfilosofen maar vaak biologen, medici, psychiaters, enz., die, zich beroepend op hun wetenschappelijke status, pleiten voor een huns inziens "superieure" Darwinistische ethiek.
5. De "noodzakelijke voorwaarde" these is overigens nog om een andere reden problematisch. Wie zegt dat Hitler zijn antisemitische racisme niet Christelijk, en zijn militarisme niet met een beroep op de geschiedenis had kunnen rechtvaardigen?
   

Philipse's standpunt over de politieke vraag:

1. Dat zo'n boek wordt ingezet (en wellicht door de auteur met een bijbedoeling geschreven is) in het anti-evolutie debat in de USA, verbaast mij niet zeer.
2. Rawls 'A Theory of Justice', is ooit door de VVD aanbevolen. Maakt die aanbeveling het boek per definitie suspect?
3. Mogelijk gebruikt Weikart een zeer geraffineerde "guilt by association" strategie.

Het is nuttig te zien dat Philipse een stevige nuancering aangebracht heeft in zijn aanbeveling van het boek van Weikart (zie blog 17 maart). Stevige en vergaande kritiek mag je wel zeggen. Vooral omdat Philipse de hoofdthese van het boek, nl de "noodzakelijke voorwaarde" these, in feite verwerpt. Inderdaad, als Darwinisme niet een noodzakelijke voorwaarde is voor Hitler's dodelijke oorlog, dan blijft er niet veel meer over van Weikart's hoofdstelling.

PS: de samenvattingen van de lezingen van Herman Philipse staan op de site van Studium Generale (die voor vanavond staat er ook al!).

Op dinsdag 11 maart 2008 gaf Prof. Herman Philipse een college over 'Evolutionaire Ethiek van Haeckel tot Hitler' in het kader van de Studium Generale serie Ethiek en Evolutie. Hoewel de colleges 's avonds worden gegeven, en er dus een groot risico op in slaap vallen bestaat, was dit bepaald geen slaapverwekkend college. Ik geef hier enige kritische kanttekeningen, zoals het hoort op een blog. Voor deze blogpost beperk ik mij tot zijn aanbeveling om het boek van Richard Weikart (2004) From Darwin to Hitler te gaan lezen. Dit levert al meer dan voldoende stof op voor een blog post.

Als reden voor de aanbeveling gaf hij dat het een goed historisch overzicht was van eugenetisch denken in Duitsland. En het publiek zelf zijn oordeel moest vormen op basis van het boek. Die aanbeveling zonder voorbehoud vond ik nogal verbazingwekkend, omdat Weikart CSC Fellow van het Discovery Institute is. Het DI is de thuisbasis voor Intelligent Design (met o.a. William Dembski en Michael Behe). Dit is dus geen normaal onderzoeksinstituut, maar een club mensen met een missie: het Darwinisme bestrijden en dit door een theistische (christelijke) visie op de mens vervangen. Philipse had dit niet opgemerkt omdat Weikart er gewoon geen melding van maakt. Maar het DI des te meer. Weikart heeft niet alleen een aparte pagina bij de website van het DI, maar het DI heeft ook de domeinnaam http://www.darwintohitler.com aangemaakt om het boek nog eens extra onder de aandacht te brengen. Dat het DI enthousiast is over het Weikart's boek blijkt zonneklaar:

"New book by Discovery Institute Fellow shows influence of Darwinian principles on Hitler's Nazi regime"
"Discovery Institute is pleased to announce the publication of the provocative intellectual history, "From Darwin to Hitler, Evolutionary Ethics, Eugenics and Racism in Germany" (Palgrave MacMillan), by Richard Weikart." (http://www.darwintohitler.com/)

Dat het DI financieel bijdraagt blijkt volgens mij uit de volgende aanbieding:

"From Darwin to Hitler" is regularly priced $59.95, but if you order through Discovery Institute before September 1, 2004 the price is just $34.95 plus shipping and handling."

Die korting hoeft niet meer want het boek is nu voor $27 bij Amazon te koop. Ten overvloede blijkt de christelijke positie van Weikart uit de tijdschriften waarin hij publiceert: Christianity Today en Origins & Design. Als U een search doet op 'Weikart' op de site 'Christianity Today' krijgt U een groot aantal treffers, waaronder een enthousiaste review door een theoloog. Teveel om op te noemen.

integriteit
Weikart is een historicus en heeft er voor gekozen om zijn banden met het DI niet openbaar te maken. Is dit in het belang van zijn wetenschappelijke integriteit? Een integer wetenschapper zou potentiele belangenverstrengeling openbaar moeten maken om de schijn van partijdigheid tegen te gaan.

titel
Een korte opmerking over de titel van het boek. Is de titel slechts een toevallige vondst van de uitgever om kopers te trekken? En is die buiten Weikart om op het laatste moment aan het boek gegeven? Hoe zou je Darwin beter in diskrediet kunnen brengen dan een rechtstreeks verband tussen Darwin en Hitler te leggen? Hitler staat symbool voor het kwaad. Door de handig gekozen titel van het boek associeer je Darwin met het grootste kwaad dat de mensheid ooit is overkomen. Zo'n suggestieve titel alléén al is goud waard in de strijd tegen evolutie, atheisme en immoraliteit en goed voor de verkoopcijfers. De demagogische kracht van de titel is niet te missen. Ook al komen de Darwin en Hitler zelf niet uitgebreid in het boek aan bod, het verband is gelegd. Het grote publiek ziet de titel, slechts enkelen zullen het boek gedetailleerd bestuderen, maar wat bij velen zal blijven hangen is die associatie van Darwin met Hitler.

kritische recensies
Omdat Herman Philipse de aanbeveling van het boek zonder enig voorbehoud gaf, geef ik hier, ter aanvulling en correctie, een korte samenvatting van enige kritische recensies van het boek (met dank aan Gerdien de Jong) en geef een korte conclusie.

Volgens Paul Lawrence Farber (1) is het centrale argument van Weikart dat Darwinisme het menselijk leven gedevalueerd heeft en de excessen van het nazi regime mogelijk gemaakt heeft. Maar aangezien de excessen alleen in Duitsland hebben plaatsgevonden en Darwinisme ook in VS, Engeland, Rusland en Skandinavië gangbaar was, blijft de vraag waarom de excessen alleen in Duitsland voorkwamen. Weikart laat buiten beschouwing dat het Duitse radicalisme veel sterker was dan elders. Eveneens negeert Weikart dat economische, sociale en politieke conflicen een veel grotere rol spelen dan intellectuele factoren. Ook is in de geschiedenis gebleken dat religie geen garantie biedt tegen het doden van mensen. Het review is bijzonder negatief over Weikart's boek.

Nils Roll-Hansen (2) karakteriseert het centrale thema van Weikart's boek als het grote conflict tussen de traditionele Christelijke ethiek en de niet-christelijke ethiek, waarbij er geen twijfel over bestaat aan welke kant Weikart staat: Weikart is zeer kritisch over het effect van Darwinisme op de moraal. De kracht van het boek ligt in de beschrijving van het debat van de late 19e - begin 20e eeuw in Duitsland over de ethische, sociale en politieke implicaties van het Darwinisme. Weikart toont aan dat Darwinisme ter rechtvaardiging van zowel kaptialisme als socialisme gebruikt werd. Weikart organiseert zijn hoofdstukken thematisch, niet historisch: De ontwikkeling van nieuwe grondslagen van de ethiek, Het devalueren van het menselijk leven, Het elimineren van 'inferieuren'. Het hoofdargument van Weikart (het pad van Darwin naar Hitler) overtuigt niet omdat Weikart politieke, sociale en economische factoren buiten beschouwing laat. Weikart is kritsch ten aanzien van Darwins theorie van evolutie en natuurlijke selectie, maar zwijgt over welke theorie hij daarvoor in de plaats wil zien en welke als basis van menselijk voortplantingsethiek zou kunnen dienen.

Andrew Zimmerman (3) vat Weikart aldus samen: 'Darwiniaanse ethiek' was een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de nazi ideologie. Hij stelt vast dat Weikart's definitie van Darwinism onzuiver is: alles wat slecht en verkeerd is valt er onder, goede dingen (goed in Weikart's ogen) vallen automatisch niet onder het Darwinisme. De Duitse antropologen bijvoorbeeld, die tegen Darwinisme waren, maar wel racistisch waren, worden toch tot Darwinisten gerekend! Door Weikart's ideologische banden met het Christendom wordt zijn geschiedschrijving door diezelfde ideologie gekleurd.

Ann Taylor Allen (4) beschrijft Weikart's centrale idee als: de christelijke ethiek van het recht op het leven was de overheersende ethiek van de Westerse beschaving totdat het Darwinisme kwam met een ethiek waarin het welzijn van individuen ondergeschikt werd gemaakt aan het belang van de soort. Volgens Weikart is Darwinisme de oorzaak van racism, maar volgens Allen was het grote probleem in nazi-Duitsland het antisemitisme en dat kan op geen enkele manier aan Darwinisme worden toegeschreven. Weikart vergeet te melden dat antisemietisme christelijke wortels heeft. Concluderend: Weikart brengt alles wat slecht is onder bij Darwinisme en alles wat mooi en goed bij de christelijke beschaving.

Junker en Hossfeld (5) geven een diepgaande analyse van de Duitstalige literatuur van Duitse Darwinisten en concluderen dat de Duitse Darwinisten in de decennia 1930 en 1940 eugenetische ideeën verkondigden, d.w.z. het verbeteren van de genenpool (vaak in een medische context), maar dat ze niet allemaal de racistische interpretatie hadden ontwikkeld. Er is een groot verschil tussen het verdedigen van eugenetica in een medische context die zich met erfelijke ziektes bezig houdt en het rasverbetering gebaseerd op de superioriteit van één ras. In het standaardwerk Heberer (1943) Evolution der Organismen komen geen nationaal-socialistische ideeën voor. Conclusie: "One result of our analysis is that the widespread impression of a special relationship between scientific Darwinism and national socialist ideology is not warranted by the historical facts".

Mijn conclusie
Mijn conclusie: volgens Weikart was de 'Darwiniaanse ethiek' een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de nazi ideologie. De noodzakelijkheid van Darwin/Darwinisme is echter een lege, betekenisloze bewering. Wat cruciaal is, is niet het Darwinism zelf, maar de vele fatale omvormingen die het ondergaan heeft. Een theorie die de natuur beschrijft (Darwinisme) werd omgevormd tot een mensonvriendelijke moraal, en die weer werd omgevormd tot een dodelijk politiek systeem, dat zich keert tegen één bepaalde bevolkingsgroep. Dit alles heeft niets meer met de oorspronkelijke wetenschappelijke theorie te maken heeft. Er zitten teveel niet-noodzakelijke stappen tussen begin en eind om zinvol te kunnen zeggen dat Darwinisme 'noodzakelijk' is.
Om een vergelijking te geven: je zou de techniek van het smelten en bewerken van metalen een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de productie van wapens en oorlogvoering kunnen noemen. Zou daarmee de technologie van metaalbewerking in diskrediet gebracht zijn? En om bij de biologie te blijven: William Paley was een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de evolutietheorie van Darwin, omdat The Origin of Species een reactie was op Natural Theology. Of nog algemener: het Christendom is een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde voor het atheisme. Zonder theisme zou er geen atheisme zijn.
De titel van het boek (From Darwin to Hitler) is een demagogische spelletje met woorden. En het is niet het laatste boek met die woorden in de titel (6). Maar ook het het boek zelf is verre van een neutraal historisch werk dat buiten de traditie van ideologische strijd zou staan. Zoveel mag nu wel duidelijke zijn. Weikart heeft in zijn boek niets anders gedaan dan zijn voorkeur voor Christelijke ethiek en zijn verwerping van zgn Darwinistische ethiek uit te spreken door middel van historisch onderzoek dat zijn hoofdthese helemaal niet ondersteunt.


Geraadpleegde Literatuur (met dank aan Gerdien de Jong):

1. Paul Lawrence Farber: Journal of the History of Biology (2005) 38:390-391 Springer 2005
2. Nils Roll-Hansen, ISIS,96 : 4 (2005) 669-671
3. Andrew Zimmerman: American Historical Review APRIL 2005
4. Ann Taylor Allen: The Journal of Modern History. Volume 78, Issue 1, Page 255-257, Mar 2006
5. Thomas Junker, Uwe Hoßfeld: The Architects of the Evolutionary Synthesis in National Socialist Germany: Science and Politics, Biology and Philosophy 17: 223–249, 2002. (Dit artikel is verschenen voor Weikart's boek, dus ze hebben Weikart niet kunnen kritiseren!)
6. Volgend jaar verschijnt: Andre Pichot and David Fernbach: The Pure Society: From Darwin to Hitler (Hardcover - Jan 30, 2009).

---

PS (18 maart): de handout van het college op 11 maart moet verschijnen op studium generale, maar staat er nog niet.
Zie ook mijn blog van 20 feb over het college 2 van Ethiek en evolutie van Philipse.

PS (20 maart): in een blog op 20 dec 2006 Het demoniseren van Darwin berichtte ik al over de banden van Weikart met het DI.

PS (23 maart): zie ook mijn blog Dinsdag had ik een interessant gesprek met Cees Dekker waarin ik tot mijn ontsteltenis hoorde dat het een historisch feit was dat er een link was tussen Darwin en Hitler uit de mond van Cees Dekker (zijn geloof is daar op gebaseerd!).

PS (24 maart): zie de aanbevelingen van het Weikart-boek op de site van Discovery Institute en met name van Philip Johnson!!!

PS (25 maart): de laatste paragraaf van Killing Them Kindly van Richard Weikart maakt duidelijk dat Weikart's boek een onderdeel is van een ambitieus programma dat als doel heeft de Amerikaanse maatschappij (weer) te baseren op de traditionele christelijke waarden en normen. Maar het gaat nog verder: Weikart wil zelfs het traditioneel christelijk lichaam-ziel dualisme in ere herstellen! Dus: wereldbeeld + ethiek. Dit is sinds de oprichting van het Discovery Institute hun doelstelling. Voor een documentatie van hoe het DI die doestellingen in de praktijk brengt zie: Creationism's Trojan Horse. The Wedge of Intelligent Design van Barabara Forrest en Paul Gross.
Zie ook het Weikart artikel Does Darwinism Devalue Human Life? Daaruit blijkt zonneklaar dat Weikart van meet af aan geinteresseerd was in de vraag: Does Darwinism undermine the Judeo-Christian understanding of the sanctity of human life? [met dank aan Martin voor het artikel van Weikart]

In het tweede college in de serie 'Ethiek en Evolutie' van Herman Philipse gisteravond 19 feb te Utrecht, ontpopt de filosoof Herman Philipse zich als een ware Darwin-kenner. Had hij zich in het eerste college beperkt tot zijn eigen vakgebied, de filosofie, nu besprak hij Charles Darwin's The Descent of Man (1871). Ik had mijn huiswerk ook gemaakt, tenminste gedeeltelijk, want ik had hoofdstuk 3 Moral Sense gelezen. Het was nuttig, al was het alleen maar om te constateren dat Darwin een heel hoofdstuk over moraal geschreven had. Ik dacht dat hij maar een paar passages over had geschreven en dus dat Darwin niet veel belangrijks over moraal te vertellen had. De keuze voor The Descent of Man was onvermijdelijk, maar toch moedig omdat daar passages in voorkomen die door critici als 'eugenetisch' worden aangemerkt. Ik hoef U niet te vertellen uit welke hoek die critici komen. Laat Philipse nu uitgerekend de beruchte passage (1) voorlezen. Als klap op de vuurpijl gaf hij daar zo'n interpretatie aan, dat er van eugenetica helemaal geen sprake meer kon zijn. Het ging mij allemaal wat te snel, het was bepaald geen grondige tekstanalyse en ik hoop dat hij er nog op terug komt. Gezien het programma zal dat zeker zo zijn. Zo niet, dan kom ik er op terug.

De collegeserie Ethiek en Evolutie wordt georganiseerd door het studium generale van de Universiteit Utrecht. De samenvattingen van ieder college worden achteraf op de website van het sg gezet. Handig voor mensen die er niet konden zijn.
De beruchte passage staat in hoofdstuk V paragraaf 'Natural Selection as affecting Civilised Nations'. Het hele boek Descent of Man is gratis online beschikbaar op de site The Complete Works of Charles Darwin Online. De passage begint: "We civilised men, on the other hand, do our utmost to check the process of elimination..." (page 168). Philipse wijst op de passage "Nor could we check our sympathy, if so urged by hard reason, without deterioration in the noblest part of our nature." Deze passage bewijst, als ik Philipse goed begrijp, dat Darwin tegen eugenetica was, omdat dat het nobelste in de mens zou aantasten.

Noten

1. De Darwinistische literatuurwetenschapper Levine zegt over deze passage "Darwin at his worst", George Levine (2006) 'Darwin Loves You. Natural Selection and the Re-enchantment of the world'. Princeton University Press, p. 61. Zie ook mijn blog van 29 maart 2007 over het boek. Ik kom er nog op terug. Tenslotte: er zal binnenkort een review van Descent verschijnen op mijn website. [22 feb 2008] Het review staat hier [26 april 2008]
   

Binnen 2 - 3 jaar is het mogelijk om op basis van een DNA spoor met grote betrouwbaarheid de geografische herkomst van de eigenaar van het DNA vast te stellen. Aangezien Nederland het eerste en enige land ter wereld is waar een wettelijk kader voorhanden is waarbinnen DNA-bewijs van geografische herkomst door justitie erkend wordt als bewijsmateriaal , zal Nederland waarschijnlijk ook het eerste land ter wereld zijn waar dat soort DNA-bewijs ook daadwerkelijk in de rechtszaal gebruikt zal worden.
Dit vertelde professor Peter de Knijff, hoogleraar populatie en evolutiegenetica (1) in het Leids Universitair Medisch Centrum, LUMC gisteren, zondag 17 februari 2008, tijdens de derde Paradiso-lezing in het Paradiso te Amsterdam.

De vaststelling van de geografische herkomst op basis van een DNA spoor van een onbekende dader is geen kleinigheid omdat vele migraties in de laaste duizenden jaren van de menselijke geschiedenis veel genetische vermenging hebben veroorzaakt. Ook het feit dat uiteindelijk, d.w.z. plm 100,000 jaar geleden alle volkeren afstammen van een groep mensen in Afrika, die zich in de loop van duizenden jaren over de continenten hebben verspreid (Out of Africa hypothese, 2) maakt het er niet makkelijker op. Hierdoor heb je immers geleidelijke geografisch-genetische overgangen. Dit betekent dat er geen scherpe genetische grenzen tussen bevolkingsgroepen bestaan. Maar als je de juiste genetische kenmerken hanteert, kun je toch onderscheid maken tussen Afrikanen, Amerikaanse Indianen, Aziaten en Europeanen op basis van het DNA-monster.

Er zijn commerciële bedrijven die genetic ancestry testing doen voor het publiek (6) of testen voor erfelijke ziektes (7). Uit nieuwsgierigheid had Peter de Knijff zijn eigen DNA laten testen bij DNAPrint Genomics (5). De uitslag liet een jaar op zich wachten en er zaten fouten in, constateerde de Knijff nadat hij zelf onderzoek had gedaan. Nieuw is de mogelijkheid om je genetische afkomst binnen Europa te laten testen. Recentelijk zijn er twee nieuwe firma's gestart. DeCode scant voor $985 uw DNA en geeft o.a. het risico voor 18 erfelijke ziektes. De andere is 23andMe. De websites van die bedrijven zijn informatief (3). Ze leren je wat er tegenwoordig zoal mogelijk is en 23andMe is vandaag een blog begonnen met een interessant item over genetische aanpassing aan het klimaat. De firma's zijn hun testen en interpretaties nog aan het ontwikkelen maar verkopen ondertussen de tests al. Ook bij de nieuwe bedrijven heeft de Knijff zijn DNA laten testen. Hij wacht nog op de uitslag. Voorlopig vind ik zo´n duizend dollar nog te duur. Maar, als men een erfelijke risico factor op kan sporen waar ook nog wat aan te doen valt (dieet, geneesmiddelen) en de prijs zakt, wie weet doe ik het ook.

Een groot deel van zijn presentatie ging over één opvallende en unieke uitzondering op de regel dat de genetische verschillen geografisch gradueel verlopen en dat is de scherpe grens 200 km ten zuiden van het Himalaya gebergte die de Knijff ontdekt heeft.


Het leuke is dat een talengrens samenvalt met die pas ontdekte genetische grens (zie hier). Dit is een goed voorbeeld van interdisciplinair onderzoek (genetisch en taalkundig onderzoek). Het is nog onduidelijk hoe die grens ontstaan is en waarom die scherpe grens nog steeds bestaat.

Genetici als de Knijff, inclusief genetici werkzaam bij bovengenoemde commericiële bedrijven, streven er naar om betrouwbare DNA-kenmerken te vinden (mitochondriaal, Y-chromosoom, autosomaal) voor alle geografische bevolkingsgroepen (4) en voor erfelijke ziektes.

Info:
DNA project to trace human steps
Prof.dr. P. de Knijff (bio)
Peter de Knijff hoogleraar populatie- en evolutiegenetica in Leiden (Persbericht Universiteit Leiden 15 februari 2005.)

Publicaties:
Handley et al (2007) Going the distance: human population genetics in a clinal world, Trends in Genetics, Volume 23, Issue 9, September 2007, Pages 432-439
Barbujani and Belle (2006) Genomic Boundaries between Human Populations, Human Heredity, Vol. 61, No. 1, 2006.
Liu et al (2006) A Geographically Explicit Genetic Model of Worldwide Human-Settlement History, The American Journal of Human Genetics, Volume 79, Issue 2, August 2006.
Underhill et al (2000) Y chromosome sequence variation and the history of human populations, Nature Genetics 26, 358 - 361.
Oscar Lao, Kate van Duijn, Paula Kersbergen, Peter de Knijff, Manfred Kayser (2006) Proportioning Whole-Genome Single-Nucleotide-Polymorphism Diversity for the Identification of Geographic Population Structure and Genetic Ancestry, AJHG 78 4 April 2006.

Naschrift 28 feb 2008: Op de site van National Geographic bevinden zich interessante kaartjes van menselijke migraties: Atlas of the Human Journey. Wat opvalt is dat migratieroutes dwars door het Himalaya gebied gaan! (wit afgebeeld). Dat zou niet kunnen. Wat is hier aan de hand?

Noten:

1. 'Populatie en evolutiegenetica': dit moet niet verward worden met gelijknamige vakgroepen die zich de evolutiebiologie van planten en dieren bezighouden. De Knijff et al houden zich uitsluitend bezig met de populatie- en evolutiegenetica van de mens en publiceren in Human Genetics en niet in Evolution. (19 feb 2008)
2. De Out of Afrika hypothese wordt door de meeste wetenschappers aangenomen. De hypothese dat onafhankelijk in Azië de moderene mens ontstaan zou zijn is gezien de DNA gegevens steeds onwaarschijnlijker geworden. (19 feb 2008)
3. Dit in tegenstelling tot de website van van de groep waar de Knijff werkt, die ziet er in vergelijking met de commerciële websites primitief uit. (19 feb 2008)
   
4. De Knijff vertelde er nog bij dat de DNA-kenmerken die hij gebruikte (SNP's) niet correleren met uiterlijke kenmerken, maar mogelijk zijn DNA-kenmerken voor huidskleur wel te vinden als je er naar zoekt. Juist deze maand vonden Nederlandse onderzoekers in de Europese bevolking twee genen die oogkleur bepalen (Manfred Kayser et al, AJHG 8 Feb 2008). Dat betekent dus dat op eenvoudige en betrouwbare manier van een DNA-spoor van een onbekend persoon de oogkleur bepaald kan worden. Dit is zeker handig voor opsporingswerk. En er is een relatie van oogkleur met huidskleur. (20 feb 2008).
5. Er is stevige kritiek (het begrip ras, etc) op de werkwijze van de firma DNAPrint Genomics. In Science van 22 feb 2008 'The Legitimacy of Genetic Ancestry Tests' antwoordt het bedrijf op een hele reeks beschuldigen. [22 Feb 2008].
   
6. De nieuwste is: "Navigenics, a California start-up company with solid backing, launched its flagship product this week. The Health Compass, a US$2,500 genetic test, is being offered to consumers directly, over the Internet. It will scan DNA from a customer's saliva sample for a host of tiny variations and pronounce on the person's risk of developing 18 common medical conditions, including heart attack, prostate cancer and type 2 diabetes". Nature, editorial, 10 april 2008.
7. Nederlands bedrijf Geneticom te Rijswijk test op een zestal erfelijke ziektes. [12 apr 2008] 
   

De tweede Paradiso-lezing van dit jaar werd vanochtend, zondag 3 feb 2008, gehouden door klimaat hoogleraar Pier Vellinga. Professor Vellinga is één van de mede-oprichters van het IPCC in 1989. Onmiddellijk werd duidelijk dat de discussie óf het klimaat opwarmt, en óf menselijke activiteiten daarbij een rol spelen, een gepasseerd station is. Het antwoord is: JA! Stond dit in de jaren 90 nog ter discussie, verder onderzoek door honderden wetenschappelijke onderzoekers over de hele wereld bevestigde dit antwoord. Nu gaat de discussie over: wat kunnen we doen? Wat zijn de meest efficiënte en economisch haalbare maatregelen? Als ik met deze kennis terug kijk naar de kritiek die Al Gore heeft gekregen op zijn film, dan denk ik: ja, die kritiek is belangrijk en moet beantwoord worden, maar kan dus kennelijk niet de conclusie dát het klimaat op aarde aan het opwarmen is en dát de mens daar een belangrijke rol in speelt omver werpen. Anders had Vellinga daar wel iets over gezegd. Als ik tevens terugkijk naar de blunder die Amnesty maakte (zie blogs 30 jan en 1 feb) door de Nobelprijs voor Al Gore en het IPCC te veroordelen, dan vond ik verdere steun in de opmerking van prof Vellinga dat in de komende 10-30 jaar de samenwerking van het Westen met China en India van cruciaal belang is voor het oplossen van het klimaatprobleem. Een voorwaarde voor die samenwerking is: VREDE! Zonder vrede lukt het niet. Bedenk dat Al Gore en IPCC de Nobelprijs voor de Vrede ontvingen. Terecht dus. Volgens Pier Vellinga heeft het Nobelcomité ingezien dat het klimaatprobleem ook een politiek probleem is. Zonder de medewerking van China en India zijn al onze Westerse inspanningen voor niets. Zonder internationale samenwerking lukt het niet. Amerika is het laatste Westers land dat nu ook mee doet. Op het nippertje. Zij het op hun eigen manier.

Vanaf het moment dat Charles Darwin in 1859 zijn boek On the Origin of Species publiceerde, is er gespeculeerd over de vraag of de evolutietheorie een nieuw licht kan werpen op de menselijke moraal. Terwijl filosofen zoals Spencer of Nietzsche normatieve conclusies trokken uit evolutionaire visies op de mens, die niet zonder invloed bleven in de politiek, verwierp G. E. Moore dergelijke gevolgtrekkingen in zijn Principia Ethica (1903). Ook in de twintigste eeuw is deze discussie telkens weer opgelaaid, bijvoorbeeld naar aanleiding van de sociobiologie van Edward Wilson. Is het neo-Darwinisme een betere basis voor de ethiek dan het Christendom of de Islam?

Herman Philipse is universiteitshoogleraar aan de Universiteit Utrecht. Hij is jurist en begenadigd spreker. Zijn onderzoeksgebied beslaat met name de kennistheorie en de hedendaagse wijsbegeerte. Een trimester per jaar geeft hij college te Oxford.

In acht colleges van 12 feb tot 8 april zal hij verschillende aspecten van het thema ethiek en evolutie aan de orde stellen. Aan bod komen onder andere cultuurgeschiedenis, speltheorie, antropologie, evolutiebiologie en wijsbegeerte. Daarnaast bespreekt Philipse de belangrijkste denkers op dit gebied.

Zie: programma Ethiek en Evolutie (Studium Generale Utrecht).