evolutie.blog.com

Evolutie: een gebouw zonder fundament?

In het Nederlands Dagblad (een christelijk dagblad) van 23 mei verscheen een interview met Han Zuilhof naar aanleiding van zijn inaugurele rede als hoogleraar organische chemie in Wageningen. Het interview verscheen onder de provocerende kop: 'Wetenschap weet bijna niets van de oorsprong van het leven'. Zijn oratie 'Alles is altijd ingewikkelder' is de moeite van het lezen waard (ook interessant voor filosofen en wetenschapshistorici: Zuilhof blijkt behalve chemicus ook filosoof te zijn).

Twee uitspraken van Zuilhof deugen niet:
(1) "De meest omvattende theorie voor het ontstaan van het leven op aarde is de evolutietheorie" (pag 11),
(2) dat er grote grote leemtes zijn in onze kennis over het ontstaan van het leven en "In veel [middelbare school-] leerboeken staat eigenlijk dat we wel zo ongeveer weten hoe het leven is ontstaan (...) en dat is incorrect" (nd).

1) Zuilhof haalt 'het ontstaan van het leven' en 'het ontstaan van soorten' door elkaar! Darwin had helemaal geen theorie over het ontstaan van het leven op aarde. Darwin gaf een theorie over het ontstaan van soorten. Niet over het ontstaan van de eerste levensvormen. Nadat Zuilhof onopgeloste problemen ten aanzien van het ontstaan van het leven besproken heeft, schrijft hij:

"Wat impliceert dit nu voor ons perspectief op de evolutietheorie? Allereerst dat de opinie dat het leven ontstaan is op een dergelijke wijze momenteel nog niet ondersteund wordt door wetenschappelijke gegevens. Om beeldspraak te gebruiken: Het gebouw staat niet op een degelijk fundament, in de wolkenkrabber van de evolutieleer is de begane grond nog geen begaanbare grond. Hier is sprake van een significant probleem, zeker omdat de evolutietheorie zo’n grote rol speelt in de hedendaagse wetenschap. (...) Als je eenmaal binnen bent, bieden al die hoge verdiepingen prachtige vergezichten, maar je kunt er momenteel als wetenschapper niet fatsoenlijk binnen komen." (pag.15)

Onzin! Dit is zeer misleidende beeldspraak! Het suggereert nl. dat de evolutietheorie geen deugdelijk fundament heeft. Nog sterker, de evolutietheorie moet al ingestort zijn! Een gebouw zonder fundament stort nl. in. Maar dan zou de evolutietheorie direct na het verschijnen van The Origin of Species in 1859 al ingestort moeten zijn! Want Darwin had helemaal geen theorie over het ontstaan van het leven. U voelt al wel dat Zuilhof hier vreselijk de mist in gaat. Veel valt hier nog over te zeggen. Ik laat het voorlopig even hierbij: Darwin verzamelde argumenten en feiten die voldoende waren om de constantheid van soorten te ondermijnen (Linnaeus), gemeenschappelijke afstamming van al het leven zeer waarschijnlijk te maken (common descent) en natuurlijke selectie als een hypothese voor het mechanisme aannemelijk te maken. Dat is het fundament voor de evolutietheorie. Dat staat als een huis. Het staat los van het ontstaan van het leven. Darwin's theorie verklaart het ontstaan van soorten uit één of meerdere eerste levensvormen. De allereerste levensvorm wordt als uitgangspunt genomen. Het ontstaan van de eerste levensvormen is een apart probleem dat helemaal niets afdoet aan de adequaatheid van Darwin's evolutietheorie. Wat Darwin deed was gewoon "Grote vragen opsplitsen in kleinere brokjes" (Zuilhof's eigen woorden! pag.22). En dat geldt voor de huidige evolutietheorie net zo goed als die van Darwin. Natuurlijk is het ontstaan van het eerste leven een noodzakelijke voorwaarde voor het ontstaan van alle andere levensvormen. Maar dat ondermijnt Darwin's evolutietheorie niet!

Door het dubbelzinnig gebruik van de term 'evolutietheorie' brengt Zuilhof de onzekerheid over het ontstaan van leven over op de evolutietheorie in strikte zin. Hij doet dit bewust of onbewust. Hij stelt in het nd interview dat hij stellig in intelligent ontwerp gelooft, zonder in Intelligent Design als wetenschappelijke theorie te geloven. Misschien droomt hij over de ineenstorting van de evolutietheorie. Misschien vindt hij het best wel prettig dat het ontstaan van het leven niet is opgelost. Hoe dan ook, zijn metafoor van het gebouw zonder fundament blijft een zéér foute vergelijking!

2) in (middelbare school) leerboeken zou staan dat het ontstaan van het leven in principe opgelost is. In het meest gebruikte boek 'Biologie voor jou' (VWO5) is dat inderdaad zo. Tenminste er wordt niet duidelijk gezegd dat het een nog niet opgelost probleem is. Maar in een ander leerboek 'Biologie interactief' (HAVO5) staat wel degelijk:

"Je begrijpt dat er nog een heleboel te verklaren is en dat de stap naar de nu levende organismen nog heel groot is." (p.124. Slotconclusie van paragraaf 7.4 "Het ontstaan van het leven op aarde.")

Een prima leerboek. Tenslotte ben ik het hartgrondig met Zuilhof eens wanneer hij schrijft:"We moeten daarom momenteel geen ferme uitspraken doen over het ontstaan van het leven, zeker niet in leerboeken, maar gewoon verder onderzoeken". Precies!

Noten.
- De rede van Zuilhof 'Alles is altijd ingewikkelder' (10 april 2008) is hier te vinden.
- Met dank aan Tycho Malmberg (NIBI) voor het ter beschikking stellen van de biologieboeken.
- Maarten Wisse had over het nd interview geblogd. Bij deze: bedankt Maarten voor de tip.

PS (dinsdag 1 juli): het blijkt dat www.keepthefaith.nl ook al geblogd had over Zuilhof op 23 mei. Dat heb ik óf over het hoofd gezien óf het verhaal leek toen niet alarmerend genoeg om er iets mee te doen.

PS 2. De schade is al aangericht: op het internet vindt je al nieuws onder de kop 'Evolutie mist fundament'.

PS 3 [ 9 juli ] Als we de Zuilhof-redenering toepassen op de natuurkunde, dan mist de natuurkunde een stevig fundament omdat de zwaartekracht niet ondergebracht kan worden bij de andere 3 fundamentele natuurkrachten (er is geen quantumtheorie van de zwaartekracht). Met andere woorden: zolang er geen 'Theory Of Everything' (TOE) is, mist de natuurkunde haar fundament! Een uitstekende krantekop voor het ND. Toegepast op de cosmologie: cosmologen begrijpen 98% van het heelal niet, dus de cosmologie ontbeert enig fundament! Weer stof voor een alarmerend artikel in het ND.

Even een paar opmerkingen over de intrigerende vraag of onze biologische klok een weekritme heeft. Deze vraag wordt opgeworpen in de nieuwe column van hersenwetenschapper Dick Swaab in de nrc van 5 april. Ik laat even in het midden dat onze biologische klok een ritme van dagen, maanden en jaren zou hebben. Het ritme van een week is bijzonder omdat het weekritme de enige in het rijtje is die niet met een astronomische cyclus overeenkomt. Dag, maand en jaar komen overeen met de dagelijkse rotatie van de aarde, de cyclus van de maan en de jaarlijkse cyclus van de beweging rond de zon. Er is geen astronomisch verschijnsel met de periode van een week. Dat zet de week apart van de rest van onze kalender. Het is dan ook opmerkelijk, misschien zelfs verdacht, dat Swaab pleit voor de natuurlijke basis van een week. De gegevens die hij aanvoert vind ik voor alsnog niet overtuigend. Een onderzoeker had gedurende drie jaar een ritme van hormoonspiegels van ongeveer (!) een week. Van het sterkste voorbeeld dat hij noemt, de Turkana jongen, zou ik meer willen weten.

Het boek The discovery of time (ed. stuart mccready) meldt dat de week volkomen arbitrair is ('the number of days in a week is entirely a matter of choice') en dat oude Egyptische inscripties melding maken van een week van 10 dagen (p.13). Het had een praktische reden om te weten op welke dag er markt was. De invoering van de 7-daagse week door keizer Augustus was een betrekkelijk late wijziging in de Romeinse kalender. Daarvoor bestond er een 8-daagse week van 7 dagen werken en 1 dag om naar de markt te gaan. De Egyptische kalender van 3000 vC had precies 365 dagen, 12 maanden van 30 dagen, een maand van 3 weken, en een week van 10 dagen. Het totaal aantal dagen per jaar kwam zo op 360 dagen. Aan het einde van het jaar werden 5 dagen toegevoegd die niet tot een week behoorden. Zo kwam het totaal op 365 dagen per jaar (p.82). Er betaan dus vele oplossingen om een kalender te construeren, waarbij de grootste vrijheid bestond in de definitie van de week (2). Daarom vind ik het enigzins verdacht om te gaan zoeken naar de biologische basis van een week.

Het enige natuurlijke verschijnsel dat het dichtst in de buurt komt van de week is de afwisseling van springtij en doodtij. In de Enkhuizer Almanak 2008 zie ik dat het aantal dagen tussen doodtij van 13, 14, 15 tot 16 dagen varieert en springtij varieert met een periode van 14, 15 en 16 dagen. Gemiddeld is dit een periode van 7,8 dagen, maar het varieert te veel. Vooral het feit dat door die onregelmatigheid springtij en hoogtij niet op dezelfde dag van de week vallen, maar over alle dagen van de week zwerven, maakt het geen goede kandidaat voor een biologische klok (1). Volgens Swaab zou de afwisseling springtij en hoogtij invloed hebben op 'hen die aan de kust foerageren'. Het is echter nog een hele stap naar een biologische klok van een week. Daarvoor moet je ook aantonen dat het fitness verhogend is voor de mens. En dat is een evolutionair probleem, géén neurologische probleem. Bovendien zou je dan moeten aannemen dat de hele mensheid van een groep kustbewoners afstamt en de biologische klok van hun ge-erfd heeft. Dat is niet onmogelijk. Sterker nog, het wordt verdedigd door aanhangers van de aquatic ape theory. Maar dat is een heel verhaal apart, interessant genoeg voor een hele serie blogs...

Postscript 7 april:

In het boek Mapping Time. The calendar and its history (E.G. Richards, 1999) vond ik de conclusie dat hoewel de 7-dagen-week een zeer oude traditie is en dat er weinig reden is om te geloven dat die op enige manier verankert ligt in onze biologische ritmes, is ze zo diep verweven in het dagelijkse leven van iedereen dat iedere poging die te veranderen tot mislukken gedoemd is (p.279). Ter illustratie noemt de auteur dat samenlevingen in het verleden weken hadden van 5, 7, 8, 9 of 10 dagen (p.266). Dat de 7-daagse week het heeft gewonnen kan deels toeval zijn, deels te verklaren uit praktische overwegingen, deels politieke oorzaken (machthebbers). Dit alles weerlegt niet dat er geen biologisch weekritme kan bestaan. Mensen kunnen tenslotte tegen de natuur in gaan. Maar het is beslist noodzakelijk om de geschiedenis en antropologie van de kalender te onderzoeken, voordat men enthousiast met biologisch onderzoek van een weekritme begint.


Noot 1. Door geografische omstandigheden, zoals vormen van de kustlijn, diepte van de zee, is de lokale variatie van de tijdstippen van hoogtij en springtij nog onregelmatiger (Enkhuizer Almanak 2008, p. 26-49).

Noot 2. (8 apr) Foster and Kreltzman (2004) Rhythms of Life melden: "Human time is a social construction. The week, hour, minute and second do not map to any natural occurrence. But the day and the year are natural rhytmns, as is the lunar cycle" (p.37). Dus de claim van Dick Swaab is verrassend!

"Van anderen hoor ik dat er op internet negatief over mij geschreven wordt. Zelf lees ik het niet; je wordt toch onrustig als mensen karaktermoord proberen te plegen."

Dat Van Lommel wetenschapelijke kritiek op wetenschappelijke claims in zijn boek niet leest, is onwetenschappelijk gedrag. De wetenschap kan niet zonder kritiek. Van Lommel behoort dat te weten. Van Lommel staat open voor de verhalen van zijn patiënten (dat is mooi!), maar hij sluit zich af voor wetenschappelijke kritiek (dat is zwak!).

"Mensen hebben genoeg van die starre wetenschap. Het is toch triest dat patiënten hun bijna-dood ervaring niet met artsen kunnen delen? Dat ze te horen krijgen dat ze maar wat verzinnen."

Een goede arts respecteert zijn patient. Een goede wetenschapper respecteert de wetenschap. Voor een arts komt zijn patient op de eerste plaats, en voor de wetenschapper komt de wetenschappelijke integriteit op de eerste plaats. Maar hét grote probleem is dat Van Lommel zich óók opstelt als wetenschapper. Hij gedraagt arts én wetenschapper. Hij publiceert in The Lancet en laat dat weten ook. Driekwart van zijn boek bestaat uit wetenschappelijke getinte betogen met wetenschappelijke claims. Waar Van Lommel faalt is een goed arts én een goed wetenschapper te zijn. Hij offert wetenschappelijke integriteit op aan een heiligverklaring van de ervaringen van patiënten. Dat is een gemakzuchtige oplossing. De uitdaging waar Van Lommel voor staat is patiënten serieus nemen zónder de wetenschap om zeep te helpen. Ik ben toch ook niet beledigd als mijn huisarts zegt: Uw dromen worden door Uw hersenen geproduceerd en komen niet noodzakelijkerwijs overeen met de werkelijkheid? Moeten we dan ook een vereniging oprichten die strijdt voor het serieus nemen van onze dromen en alle wetenschap gaan aanvallen die in de weg staat? Goed, misschien moeten artsen zich neutraal opstellen als het over levensbeschouwelijke zaken gaat. Maar Van Lommel vervalt in het andere uiterste: hij neemt zijn patiënten zó serieus dat hij steeds verder en verder geduwd wordt in de richting van de gangbare wetenschap te verlaten en zich te begeven op het pad van alternatieve wetenschap. En als het hek van de dam is, kennen zijn claims geen grenzen meer.

"Dat ze te horen krijgen dat ze maar wat verzinnen"

is een zéér ongenuanceerde uitspraak! Je kunt de ervaringen van patiënten serieus nemen zonder hun interpretatie van die ervaringen te accepteren.

"Maar door zijn onderzoek staat hij wel anders in het leven dan 20 jaar geleden. "Ik leef zorgvuldiger. Ik breng veel tijd in de natuur door, eet nauwelijks nog vlees, ben milieubewust en koop geen overbodige luxe-artikelen." "

Al die dingen doe ik al jaren! Zonder bijna-dood ervaring! Ik heb daar geen bijna-dood ervaring voor nodig meneer Van Lommel!

"Mensen hebben genoeg van die starre wetenschap"

Dit is een onthullende uitspraak. Starre wetenschap? En je publiceert zelf in The Lancet! Bovendien: als mensen 'ergens genoeg van hebben', is dat een reden om die 'starre' wetenschap ietsje te versoepelen zodat leven na de dood erin past? Als mensen genoeg hebben van de starre regels die onze maatschappij heersen (belasting betalen, maximum snelheid) dan schaf je die regels af? Hier onthult Van Lommel hoe hij over wetenschap denkt. Nee, de wetenschap is terecht zgn 'star'. Artsen zouden wat terughoudender moeten opstellen met oordelen over in wezen levensbeschouwelijke zaken. Maar de 'starre' wetenschap versoepelen? Inderdaad, dat is precies wat Van Lommel in zijn boek gedaan heeft.

"... dat het bewustzijn een product is van je hersenen - een hypothese die overigens nooit bewezen is..."

Bewezen? Dit is wetenschappelijke onnozelheid ten top en hier staat nog een keer uitgelegd waarom:

"Contrary to popular parlance, science can never truly “prove” a theory. Science simply arrives at the best explanation of how the world works. Global warming can no more be “proven” than the theory of continental drift, the theory of evolution or the concept that germs carry diseases." (bron)

---

Het interview verscheen in de nrc van zaterdag 9 februari 2008.

Eerdere blogs:

31 december 2007 Fouten in het boek van Pim van Lommel (1)
4 januari 2008 Fouten in het boek van Pim van Lommel (2)
7 januari 2008 Pim van Lommel en kwantummechanica
8 januari 2008 Pim van Lommel over hersenen en bewustzijn
10 januari 2008 Fouten in het boek van Pim van Lommel (3)
21 januari 2008 Fouten in het boek van Pim van Lommel (4)
25 januari 2008 Fouten in het boek van Pim van Lommel (5)