evolutie.blog.com

Het ontstaan van een wereldbeschouwelijk-neutrale wetenschap

Er was een tijd dat godsdienst en natuurkennis sterk met elkaar verweven waren. Niets was wereldbeschouwelijk neutraal, de godsdienst was dat uiteraard niet, maar de natuurkennis ook niet. Na de Westfaalse Vrede in 1648 werd dat anders. De lucht klaarde op. Er ontstond een atmosfeer van verzoening in Europa. Rond 1660 kwam men op het geniale idee om de wereldbeschouwelijke aspecten van de nieuwe wetenschap te isoleren van de aspecten die in dat opzicht neutraal waren. Daardoor zou het aanstootgevend karakter van de nieuwe natuurkennis verdwijnen. Dat was de redding van de nieuwe wetenschap volgens Floris Cohen. De Jezuïeten deden het zo: zij elimineerden eerst alle aanstootgevende onderdelen uit het werk van de wetenschappelijke pioniers en voegden vervolgens wat overbleef samen met van wat nog van Aristoteles was overgebleven en tenslotte voegden ze daar de resultaten van experimenten aan toe. "De Jezuïeten waren niet de enigen die scherp zagen dat het experiment naar zijn aard wereldbeschouwelijk neutraal is." (pag 179). Je zou eigenlijk kunnen zeggen dat naar analogie met 'moreel esperanto', de experimentele wetenschap 'wetenschappelijk esperanto' spreekt. En aangezien experimenten over de werkelijkheid gaan, is dit de taal bij uitstek om over de werkelijkheid te spreken. De stichtingsdocumenten van de wetenschappelijke genootschappen in Parijs en London eisten dat men zich verre diende te houden van politiek en filosofie en zich uitsluitend te concentreren op natuuronderzoek (p.180). Dit was de geboorte van natuuronderzoek als zelfstandige autonome activiteit, dw.z. losgekoppeld van wereldbeschouwelijke kwesties. Volgens Floris Cohen mogen we de redding van de nieuwe natuurkennis toeschrijven aan de neutralisatie van wereldbeschouwelijke gevaren en aan hun verhoopte materiële nut.

Wat ik op dit moment als de belangrijkste les zie in het boek De herschepping van de wereld (3) van Floris Cohen is de toepassing van bovenstaande op de evolutietheorie. We moeten er naar streven de evolutietheorie net zo wereldbeschouwelijk neutraal te maken (als ze dat nog niet is) als men in de 17e eeuw deed met de opkomende natuurkennis. Wetenschappers als Richard Dawkins, die juist een sterke link leggen tussen atheïsme en evolutietheorie, vergroten onnodig de weerstand tegen de evolutietheorie in conservatieve kringen. Die wetenschappers maken fouten die men 300 jaar geleden al had opgelost! Behalve atheisten, maken ook conservatieve christenen, in Nederland de EO (1), dezelfde fout. Zij zijn niet in staat in te zien dat experimentele gegevens wereldbeschouwelijk neutraal zijn. Zij lopen dus 300 jaar achter! Net als Richard Dawkins!

Ik kijk nu met nieuwe ogen naar de evolutietheorie. Het is belangrijk data te scheiden van (levensbeschouwelijke) interpretaties. Wat zijn de onbetwistbare feiten? Het lijkt mij dat DNA gegevens het meest in aanmerking komen. DNA liegt niet. DNA wordt in de forensische wetenschap gebruikt om de moordenaar vast te pinnen. DNA wordt gebruikt om vaderschap vast te stellen. DNA is neutraal. Andere data zijn de ouderdom van de aarde en fossielen (2), de chronologische volgorde van verschijnen van levensvormen in de geologische aardlagen, anatomie, biochemie. Maar dit alles is een project op zich. Het zou al een enorm winstpunt zijn data en theorie te scheiden. Desnoods tot het belachelijke toe. Ik moet evolutiehandboeken opnieuw bekijken met deze gedachte in mijn achterhoofd. De scheiding van data en levensbeschouwing, van evolutie en atheisme, zou wel eens onze enige hoop zijn dat creationisten tenminste de data die ten grondslag liggen aan de evolutietheorie zullen accepteren. En dat zou al een enorm winstpunt zijn.

De filosofiedocent Jan Riemersma schreef (9 feb 2008) op het blog van Taede Smedes:

"ze hebben een geloof te verdedigen. En een geloof is heel erg veel waard. (P.Thagard schreef een interessant opstel waarin hij duidelijk uitlegt wat er voor de gelovige allemaal op het spel staat: een leven na de dood bijvoorbeeld. ... Wat is dat beetje wetenschappelijke waarheid van de evolutietheorie nu waard in vergelijking met de eeuwigheid en de ultieme waarheid?". (4)

De oplossing is natuurlijk dezelfde als die men in 1660 al bedacht had: data en theorie (levensbeschouwing) scheiden. Niet dat dat in alle opzichten makkelijk is. Als je alleen al kijkt naar de verleiding om bijvoorbeeld het recht van de sterkste af te leiden uit het bestaan van natuurlijke selectie (de 'Weikart discussie'), dan hebben we nog een lange weg te gaan.

Noten

1. Zie de gastbijdrage van Gerdien de Jong 27 juli 2007 op dit blog over de EO. De EO ging zelfs zover dat ze ouderdomsbepalingen (miljoenen jaren) domweg uit BBC documentaires knipte.
2. De Turkse fundamentalist die verantwoordelijk is voor de Atlas of Creation (zie: mijn blog op 22 Jan 2007) is in ieder geval in staat om de ouderdom van de aarde en fossielen te accepteren zoals ze zijn!
3. Floris Cohen was te gast in het boekenprogramma van Wim Brandts op 23 december 2007 (zie mijn blog).
4. Een soortgelijke opmerking: "You are asking me to give up my religion, which involves my spouse, my children, my extended family, friends, coworkers, bowling league teammates and so forth, for this Darwin guy's theory? Forget it, it's not worth it." hier. [12 apr 2008]
   

Postscript 13 april: degenen die geinteresseerd zijn in het boek van Floris Cohen en met name waarom de wetenschappelijke revolutie in het christelijke Europa plaatsvond en niet in moslimlanden, kan ik dit interview met Taner Edis aanraden: 'The religious state of Islamic science'.