Maandag, Maart 17, 2008

Herman Philipse over Richard Weikart

Op dinsdag 11 maart 2008 gaf Prof. Herman Philipse een college over 'Evolutionaire Ethiek van Haeckel tot Hitler' in het kader van de Studium Generale serie Ethiek en Evolutie. Hoewel de colleges 's avonds worden gegeven, en er dus een groot risico op in slaap vallen bestaat, was dit bepaald geen slaapverwekkend college. Ik geef hier enige kritische kanttekeningen, zoals het hoort op een blog. Voor deze blogpost beperk ik mij tot zijn aanbeveling om het boek van Richard Weikart (2004) From Darwin to Hitler te gaan lezen. Dit levert al meer dan voldoende stof op voor een blog post.

Als reden voor de aanbeveling gaf hij dat het een goed historisch overzicht was van eugenetisch denken in Duitsland. En het publiek zelf zijn oordeel moest vormen op basis van het boek. Die aanbeveling zonder voorbehoud vond ik nogal verbazingwekkend, omdat Weikart CSC Fellow van het Discovery Institute is. Het DI is de thuisbasis voor Intelligent Design (met o.a. William Dembski en Michael Behe). Dit is dus geen normaal onderzoeksinstituut, maar een club mensen met een missie: het Darwinisme bestrijden en dit door een theistische (christelijke) visie op de mens vervangen. Philipse had dit niet opgemerkt omdat Weikart er gewoon geen melding van maakt. Maar het DI des te meer. Weikart heeft niet alleen een aparte pagina bij de website van het DI, maar het DI heeft ook de domeinnaam http://www.darwintohitler.com aangemaakt om het boek nog eens extra onder de aandacht te brengen. Dat het DI enthousiast is over het Weikart's boek blijkt zonneklaar:
"New book by Discovery Institute Fellow shows influence of Darwinian principles on Hitler's Nazi regime"
"Discovery Institute is pleased to announce the publication of the provocative intellectual history, "From Darwin to Hitler, Evolutionary Ethics, Eugenics and Racism in Germany" (Palgrave MacMillan), by Richard Weikart." (http://www.darwintohitler.com/)
Dat het DI financieel bijdraagt blijkt volgens mij uit de volgende aanbieding:
"From Darwin to Hitler" is regularly priced $59.95, but if you order through Discovery Institute before September 1, 2004 the price is just $34.95 plus shipping and handling."
Die korting hoeft niet meer want het boek is nu voor $27 bij Amazon te koop. Ten overvloede blijkt de christelijke positie van Weikart uit de tijdschriften waarin hij publiceert: Christianity Today en Origins & Design. Als U een search doet op 'Weikart' op de site 'Christianity Today' krijgt U een groot aantal treffers, waaronder een enthousiaste review door een theoloog. Teveel om op te noemen.

integriteit
Weikart is een historicus en heeft er voor gekozen om zijn banden met het DI niet openbaar te maken. Is dit in het belang van zijn wetenschappelijke integriteit? Een integer wetenschapper zou potentiele belangenverstrengeling openbaar moeten maken om de schijn van partijdigheid tegen te gaan.

titel
Een korte opmerking over de titel van het boek. Is de titel slechts een toevallige vondst van de uitgever om kopers te trekken? En is die buiten Weikart om op het laatste moment aan het boek gegeven? Hoe zou je Darwin beter in diskrediet kunnen brengen dan een rechtstreeks verband tussen Darwin en Hitler te leggen? Hitler staat symbool voor het kwaad. Door de handig gekozen titel van het boek associeer je Darwin met het grootste kwaad dat de mensheid ooit is overkomen. Zo'n suggestieve titel alléén al is goud waard in de strijd tegen evolutie, atheisme en immoraliteit en goed voor de verkoopcijfers. De demagogische kracht van de titel is niet te missen. Ook al komen de Darwin en Hitler zelf niet uitgebreid in het boek aan bod, het verband is gelegd. Het grote publiek ziet de titel, slechts enkelen zullen het boek gedetailleerd bestuderen, maar wat bij velen zal blijven hangen is die associatie van Darwin met Hitler.

kritische recensies
Omdat Herman Philipse de aanbeveling van het boek zonder enig voorbehoud gaf, geef ik hier, ter aanvulling en correctie, een korte samenvatting van enige kritische recensies van het boek (met dank aan Gerdien de Jong) en geef een korte conclusie.

Volgens Paul Lawrence Farber (1) is het centrale argument van Weikart dat Darwinisme het menselijk leven gedevalueerd heeft en de excessen van het nazi regime mogelijk gemaakt heeft. Maar aangezien de excessen alleen in Duitsland hebben plaatsgevonden en Darwinisme ook in VS, Engeland, Rusland en Skandinavië gangbaar was, blijft de vraag waarom de excessen alleen in Duitsland voorkwamen. Weikart laat buiten beschouwing dat het Duitse radicalisme veel sterker was dan elders. Eveneens negeert Weikart dat economische, sociale en politieke conflicen een veel grotere rol spelen dan intellectuele factoren. Ook is in de geschiedenis gebleken dat religie geen garantie biedt tegen het doden van mensen. Het review is bijzonder negatief over Weikart's boek.

Nils Roll-Hansen (2) karakteriseert het centrale thema van Weikart's boek als het grote conflict tussen de traditionele Christelijke ethiek en de niet-christelijke ethiek, waarbij er geen twijfel over bestaat aan welke kant Weikart staat: Weikart is zeer kritisch over het effect van Darwinisme op de moraal. De kracht van het boek ligt in de beschrijving van het debat van de late 19e - begin 20e eeuw in Duitsland over de ethische, sociale en politieke implicaties van het Darwinisme. Weikart toont aan dat Darwinisme ter rechtvaardiging van zowel kaptialisme als socialisme gebruikt werd. Weikart organiseert zijn hoofdstukken thematisch, niet historisch: De ontwikkeling van nieuwe grondslagen van de ethiek, Het devalueren van het menselijk leven, Het elimineren van 'inferieuren'. Het hoofdargument van Weikart (het pad van Darwin naar Hitler) overtuigt niet omdat Weikart politieke, sociale en economische factoren buiten beschouwing laat. Weikart is kritsch ten aanzien van Darwins theorie van evolutie en natuurlijke selectie, maar zwijgt over welke theorie hij daarvoor in de plaats wil zien en welke als basis van menselijk voortplantingsethiek zou kunnen dienen.

Andrew Zimmerman (3) vat Weikart aldus samen: 'Darwiniaanse ethiek' was een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de nazi ideologie. Hij stelt vast dat Weikart's definitie van Darwinism onzuiver is: alles wat slecht en verkeerd is valt er onder, goede dingen (goed in Weikart's ogen) vallen automatisch niet onder het Darwinisme. De Duitse antropologen bijvoorbeeld, die tegen Darwinisme waren, maar wel racistisch waren, worden toch tot Darwinisten gerekend! Door Weikart's ideologische banden met het Christendom wordt zijn geschiedschrijving door diezelfde ideologie gekleurd.

Ann Taylor Allen (4) beschrijft Weikart's centrale idee als: de christelijke ethiek van het recht op het leven was de overheersende ethiek van de Westerse beschaving totdat het Darwinisme kwam met een ethiek waarin het welzijn van individuen ondergeschikt werd gemaakt aan het belang van de soort. Volgens Weikart is Darwinisme de oorzaak van racism, maar volgens Allen was het grote probleem in nazi-Duitsland het antisemitisme en dat kan op geen enkele manier aan Darwinisme worden toegeschreven. Weikart vergeet te melden dat antisemietisme christelijke wortels heeft. Concluderend: Weikart brengt alles wat slecht is onder bij Darwinisme en alles wat mooi en goed bij de christelijke beschaving.

Junker en Hossfeld (5) geven een diepgaande analyse van de Duitstalige literatuur van Duitse Darwinisten en concluderen dat de Duitse Darwinisten in de decennia 1930 en 1940 eugenetische ideeën verkondigden, d.w.z. het verbeteren van de genenpool (vaak in een medische context), maar dat ze niet allemaal de racistische interpretatie hadden ontwikkeld. Er is een groot verschil tussen het verdedigen van eugenetica in een medische context die zich met erfelijke ziektes bezig houdt en het rasverbetering gebaseerd op de superioriteit van één ras. In het standaardwerk Heberer (1943) Evolution der Organismen komen geen nationaal-socialistische ideeën voor. Conclusie: "One result of our analysis is that the widespread impression of a special relationship between scientific Darwinism and national socialist ideology is not warranted by the historical facts".

Mijn conclusie
Mijn conclusie: volgens Weikart was de 'Darwiniaanse ethiek' een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de nazi ideologie. De noodzakelijkheid van Darwin/Darwinisme is echter een lege, betekenisloze bewering. Wat cruciaal is, is niet het Darwinism zelf, maar de vele fatale omvormingen die het ondergaan heeft. Een theorie die de natuur beschrijft (Darwinisme) werd omgevormd tot een mensonvriendelijke moraal, en die weer werd omgevormd tot een dodelijk politiek systeem, dat zich keert tegen één bepaalde bevolkingsgroep. Dit alles heeft niets meer met de oorspronkelijke wetenschappelijke theorie te maken heeft. Er zitten teveel niet-noodzakelijke stappen tussen begin en eind om zinvol te kunnen zeggen dat Darwinisme 'noodzakelijk' is.
Om een vergelijking te geven: je zou de techniek van het smelten en bewerken van metalen een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de productie van wapens en oorlogvoering kunnen noemen. Zou daarmee de technologie van metaalbewerking in diskrediet gebracht zijn? En om bij de biologie te blijven: William Paley was een noodzakelijke maar niet voldoende voorwaarde voor de evolutietheorie van Darwin, omdat The Origin of Species een reactie was op Natural Theology. Of nog algemener: het Christendom is een noodzakelijke, maar niet voldoende voorwaarde voor het atheisme. Zonder theisme zou er geen atheisme zijn.
De titel van het boek (From Darwin to Hitler) is een demagogische spelletje met woorden. En het is niet het laatste boek met die woorden in de titel (6). Maar ook het het boek zelf is verre van een neutraal historisch werk dat buiten de traditie van ideologische strijd zou staan. Zoveel mag nu wel duidelijke zijn. Weikart heeft in zijn boek niets anders gedaan dan zijn voorkeur voor Christelijke ethiek en zijn verwerping van zgn Darwinistische ethiek uit te spreken door middel van historisch onderzoek dat zijn hoofdthese helemaal niet ondersteunt.


Geraadpleegde Literatuur (met dank aan Gerdien de Jong):
  1. Paul Lawrence Farber: Journal of the History of Biology (2005) 38:390-391 Springer 2005
  2. Nils Roll-Hansen, ISIS,96 : 4 (2005) 669-671
  3. Andrew Zimmerman: American Historical Review APRIL 2005
  4. Ann Taylor Allen: The Journal of Modern History. Volume 78, Issue 1, Page 255-257, Mar 2006
  5. Thomas Junker, Uwe Hoßfeld: The Architects of the Evolutionary Synthesis in National Socialist Germany: Science and Politics, Biology and Philosophy 17: 223–249, 2002. (Dit artikel is verschenen voor Weikart's boek, dus ze hebben Weikart niet kunnen kritiseren!)
  6. Volgend jaar verschijnt: Andre Pichot and David Fernbach: The Pure Society: From Darwin to Hitler (Hardcover - Jan 30, 2009).


PS (18 maart):
de handout van het college op 11 maart moet verschijnen op studium generale, maar staat er nog niet.
Zie ook mijn blog van 20 feb over het college 2 van Ethiek en evolutie van Philipse.

PS (20 maart):
in een blog op 20 dec 2006 Het demoniseren van Darwin berichtte ik al over de banden van Weikart met het DI.

PS (23 maart):
zie ook mijn blog Dinsdag had ik een interessant gesprek met Cees Dekker waarin ik tot mijn ontsteltenis hoorde dat het een historisch feit was dat er een link was tussen Darwin en Hitler uit de mond van Cees Dekker (zijn geloof is daar op gebaseerd!).

PS (24 maart):
zie de aanbevelingen van het Weikart-boek op de site van Discovery Institute en met name van Philip Johnson!!!

PS (25 maart): de laatste paragraaf van Killing Them Kindly van Richard Weikart maakt duidelijk dat Weikart's boek een onderdeel is van een ambitieus programma dat als doel heeft de Amerikaanse maatschappij (weer) te baseren op de traditionele christelijke waarden en normen. Maar het gaat nog verder: Weikart wil zelfs het traditioneel christelijk lichaam-ziel dualisme in ere herstellen! Dus: wereldbeeld + ethiek. Dit is sinds de oprichting van het Discovery Institute hun doelstelling. Voor een documentatie van hoe het DI die doestellingen in de praktijk brengt zie: Creationism's Trojan Horse. The Wedge of Intelligent Design van Barabara Forrest en Paul Gross.
Zie ook het Weikart artikel Does Darwinism Devalue Human Life? Daaruit blijkt zonneklaar dat Weikart van meet af aan geinteresseerd was in de vraag: Does Darwinism undermine the Judeo-Christian understanding of the sanctity of human life? [met dank aan Martin voor het artikel van Weikart]
Posted by Gert Korthof at 13:13:21 | Permanent Link | Comments (30) |
Replies
1 2 3
profile
1 - Soms is blog.com erg traag of ligt zelfs helemaal plat. Mijn dilemma als beheerder is dat ik niet weet of je met een betaald blog gevrijwaard bent van dit ongemak of dat je er net zoveel last van hebt als een gratis blog... (Comment this)

Geschreven door Gert Korthof at 2008/03/17 - 19:45:56
2 - * In de natuurwetenschappen stel je de vraag: waarom noodzakelijk? Het hierboven - naar mijn mening uitstekend besproken - vermelde boek is een historische kijk op bepaalde verbanden. In de (cultuur)geschiedenis stel je de vraag: Hoe mogelijk? In de natuurwetenschappen zijn wetten aan te tonen, bij geschiedenis heb je met heel andere zaken te maken. Patroonherkenning is mogelijk, maar wijst niet op universele wetten. Wel zijn er onderzoekers die toch met wetmatigheden proberen te werken, maar dit wordt geen sterk dominante stroming omdat ze met te veel tegenargumenten te maken krijgen. Verder speelt de achtergrond van de auteur een belangrijke rol bij de uitbeelding van het door hem gekozen onderwerp. Dat is hier zonder meer een weggevertje. Ik vind het zeker niet voor Weikart pleiten dat hij zijn betrokkenheid bij het Discovery Institute niet naar buiten brengt, maar in onze Google-tijd kan die moeilijk verborgen blijven. Zelf google ik meestal de auteur wanneer ik een boek wil kiezen. Een lastige en waarschijnlijk door hem niet gewenste? situatie voor Herman Philipse, te meer wanneer je bedenkt dat de lezingen worden opgenomen en later op CD uitgebracht! Zegt het ge-, nee misbruik van Darwins theorie door Hitler iets over de slechtheid van Darwin? Misschien moet mijnheer Weikart maar eens een onderzoek starten naar andere bronnen die Hitler aanboorde om zijn "daden" te "legitimeren". (Comment this)

Geschreven door Andantinaa at 2008/03/18 - 11:57:13
3 - * En nog iets: Hitler leefde toen Darwin al lang was gestorven. Wat Hitler deed, zegt niet zozeer iets over de vermeende slechtheid van Darwin alswel over Hitler's eigen kwade bedoelingen. Je kunt pas stellen dat Darwin slechte bedoelingen had met zijn theorie wanneer het je lukt uit zijn werk een plan (voor de toekomst) te distilleren dat kwalijke praktijken voorstaat. (Comment this)

Geschreven door Andantinaa at 2008/03/18 - 12:15:01
4 - * Andantinaa, 'andere bronnen': het christendom (Luther) is een historische bron voor jodenhaat. Idem de islam: zie het nieuwe boek van Prof dr Hans Jansen (2008) 'Islam voor varkens', pag 85,91,129,146,150.
Weikart gaat vast géén onderzoek naar religieuze bronnen van rassen- en jodenhaat, want hij is zelf christelijk, want aangesloten bij het christelijke Discovery Institute! Hij vindt het leuker Darwin en evolutie aan te vallen: twee vliegen in één klap. (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2008/03/18 - 13:21:53 in reply to: 2
5 - * Andantinaa, nog erger: de naam 'Darwin' komt niet eens voor in de index van 'Mein Kampf' (volgens Philipse), maar dat feit zul je niet gauw uit de mond van Weikart horen, vrees ik. Zeker weten doe ik het niet, want ik heb Weikart niet zelf gelezen.
Darwin moreel slecht? Zo iets zullen alleen mensen die de hele zaak niet bestudeerd hebben, zeggen. Vaak zijn dat de extreme fundamentalisten in het christelijke en islamitische kamp.
Darwin zelf schreef maar 1 a 2 paragrafen in The Descent aan de toekomstige genetische gezondheid van de mensheid, terwijl andere tijdgenoten er hele boeken over schreven. Darwin zelf vond dat de aangeboren sympathie voor de medemens het moet winnen van de dwang om bepaalde mensen in de samenleving af te houden van het voortbrengen van kinderen. (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2008/03/18 - 13:42:49 in reply to: 3
6 - * De politieke ontwikkeling van Duitsland tussen, zeg, 1800 en 1945 (Pruissen, nationalisme, 1e wereldoorlog, republiek van Weimar, economische wereldcrisis, massawerkeloosheid, antisemitisme, angst voor Stalin, ....) heeft helemaal niets met Darwinisme te maken. Zie b.v. de opkomst van de NSDAP. Waarom liepen in de jaren 1930 zoveel Duitsers achter Hitler aan? Zeker omdat ze zich voor het Darwinisme interesseerden? Haha. Overigens waren anti-democratische en ihb. anti-parlamentarische (chaos!) sentimenten in de jaren 1920 en 1930 wijdverbreid in Europa, zie b.v. Mazower, "Duister continent" en Piers Brendon, "The Dark Valley; a panorama of the 1930s". De roep naar de "sterke man" (Führer, Duce, ...) was ook populair. Het is vooral de nazi ideoloog Alfred Rosenberg ("Der Mythos des 20. Jahrhunderts") heeft geprobeerd een historische en filosofische rechtvaardiging van het nazisme te construeren. Daarbij heeft hij Darwin geciteerd, gepoogd in de Middeleeuwen het "Germanisme" te ontdekken, leuterkoek ober "Blut und Boden" verzonnen, etc. Weikart loopt gewoon achter deze nazi ideologie aan. (Comment this)

Geschreven door Martin at 2008/03/18 - 21:37:18
7 - * Martin, inderdaad zoals de 1e reviewer schreef: Eveneens negeert Weikart dat economische, sociale en politieke conflicen een veel grotere rol spelen dan intellectuele factoren. Door je expliciet te beperken tot de intellectuele factoren laat je de mogelijk belangrijkste oorzaken gewoon weg! Dat is geen adequaat wetenschappelijk historisch onderzoek. Vooral niet als je historische gebeurtenissen zoals de opkomst van de nazi ideologie wil VERKLAREN.

Dat Weikart misleid zou zijn door Alfred Rosenberg ben ik nog niet tegengekomen in die 5 reviews. Heb je het ergens gelezen?
 (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2008/03/19 - 12:10:26 in reply to: 6
8 - * gert korthof, Islam voor varkens is een leuk, maar tegelijkertijd heel schokkend boekje. Verder kan ik ook alleen onderschrijven wat Martin stelt in zijn commentaar. Het nationalisme was vanaf eind negentiende eeuw tot (en met?) de tweede wereldoorlog een sterke beweging in Europa, maar in Duitsland waren de reacties het heftigst. Daar kwam dan ook een erge persoon naar voren, Hitler. Deze zou het darwinisme hebben gebruikt, en nu gebruikt Weikart op zijn beurt Hitler om daarmee Darwin aan te vallen. Wie gaat Weikart ergens voor gebruiken? (Comment this)

Geschreven door Andantinaa at 2008/03/19 - 14:15:35 in reply to: 4
9 - * Andantinaa, ja dat boek is leuk vormgegeven, maar triest om te lezen dat ook de islam/Koran een bron is voor jodenhaat.

Wie gaat Weikart ergens voor gebruiken? Weikart wordt al door het christelijke Discovery Institute misbruikt voor anti-evolutie propaganda. (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2008/03/19 - 15:39:32 in reply to: 8
profile
10 - De Templeton Prijs 2008 (1,6 miljoen dollar!) is toegekend aan Michael Heller, een Poolse kosmoloog en katholieke priester, nu hoogleraar filosofie aan de Pontifical Academy of Theology in Krakow.
Motivatie: "Michael Heller's quest for deeper understanding has led to pioneering breakthroughs in religious concepts and knowledge as well as expanding the horizons of science."
Michael Heller bio.

De Templeton Foundation is tegenwoordig anti-Intelligent Design:
Intelligent Design statement
 (Comment this)

Geschreven door Gert Korthof at 2008/03/22 - 10:49:25
Schrijf een reply






1 2 3