evolutie.blog.com

In vorige posts op 31 dec 2007, 4 en 10 januari 2008, heb ik opvallende biologische fouten in Van Lommel's boek besproken, en de natuurkundige Martin van Staveren heeft de meest opvallende fouten in de natuurkunde van Van Lommel besproken (7 en 8 jan). Van Lommel begaf zich op het terrein van de biologie en natuurkunde omdat hij daar steun zocht voor zijn revolutionaire theorie dat het bewustzijn onafhankelijk van het lichaam kan bestaan en dus dat er leven is na de dood. Die revolutionaire claim voert Van Lommel op om Bijna-Dood-Ervaringen te verklaren. Het wordt tijd dat we eens kijken naar die BDE's zelf.

Volgens een uitspraak van Van Lommel zelf lijken de ervaringen van psychoactieve stoffen zoals dimethyltryptamine of DMT 'verbazingwekkend veel op een BDE" (p.113). (LSD zit in dezelfde categorie (hallucinogenen). De wiki omschrijving van DMT is zeer leerzaam).

12 BDE elementen	'DMT ervaring'
1. onuitsprekelijkheid	?
2. gevoel van vrede en rust, geen pijn [56%]	gevoel van onvoorwaardelijke liefde
3. het besef dood te zijn [50%]	?
4. uittreding [24%]	ja
5. donkere ruimte; tunnel-ervaring [31%]; angst	?
6. niet-wereldse omgeving [29%]	ja
7. spreken met overledenen [32%]	communicatie met onstoffelijke wezens
8. lichtwezen [23%]	ja
9. levensschouw, levensterugblik [13%]	?
10. vooruitblik	?
11. ervaren van een grens [8%]	?
12. bewuste terugkeer in het lichaam	?
waarnemen van kleuren [23%]	helder, versneld denken, diepe kennis, angst voor de dood verdwijnt

Een stofje DMT doet iets in de hersenen wat vervolgens een BDE ervaring oproept. Dat stofje moet lokaal in de hersenen zijn werk doen, op een bepaald tijdstip. Maar dit is een door en door materialistische verklaring van BDE-achtige verschijnselen! Dus 'non-lokaal' of 'tijdloos' bewustzijn is helemaal niet nodig ter verklaring van BDE-verschijnselen.

Verder hangt het van de definitie af van BDE of je een DMT-ervaring een 'echte' BDE noemt of niet. Voor mij was het zeer verrassend te lezen hoe BDE door Van Lommel en anderen wordt gedefinieerd. Zijn definitie van de twaalf BDE elementen is niet waterdicht, want bij element 5c 'Angstwekkende BDE' schrijft Van Lommel "mogelijk 1 tot 2 procent van de mensen met een BDE blijft in de beangstigende donkere ruimte hangen" (p.55). Dus dat kenmerk is niet bepalend voor een echte BDE (zie verder over definitie). De kenmerken in de DMT kolom zijn van Van Lommel afkomstig en ik heb ze geprobeerd te matchen met de 12 BDE kenmerken. Ik houd een restcategorie over, maar dat komt door de enigszins vage omschrijvingen van die 12 BDE elementen. Geen wonder gezien kenmerk 1 (onuitsprekelijkheid)! Van Lommel is zelfs enthousiast over dit stofje:

"Het is een nieuwe en verrassende hypothese dat DMT, dat van nature in het lichaam voorkomt, wel eens een belangrijke rol zou kunnen spelen bij het ervaren van een verruimd bewustzijn tijdens een BDE. Mogelijk wordt door DMT de natuurlijke rem voor het ervaren van verruimd bewustzijn in ons lichaam opgeheven. .. het metaal zink is noodzakelijk voor de synthese van DMT. Op hogere leeftijd zijn er lagere zinkspiegels in het lichaam aanwezig ... en wordt minder vaak een BDE gemeld." (p.114).

Kan het nog materialistischer: zink is nodig voor een BDE! Van Lommel realiseert het zich niet. Hij praat over het opheffen van een 'natuurlijke rem voor het ervaren van verruimd bewustzijn' wat dat ook moge zijn. Maar als zink daarbij een causale rol speelt dan is dat hartstikke materialistisch! Waarom en hoe zou een niet-lokaal en niet-materialistisch bewustzijn door zink beinvloed worden? Dat ontgaat hem (past niet in zijn revolutionaire paradigma).

Er zijn nog meer 'weggevertjes' zoals ik ze maar noem.

"Een zorgvuldige studie met epilepsiepatiënten heeft tevens aangetoond dat de kenmerkende elementen van een BDE zelden als onderdeel van zo'n temporaalkwabepilepsie worden gemeld." (p.114) (vet door mij aangebracht)

Zelden? Maar 'zelden' betekent dus dat de kenmerkende BDE-elementen in principe door een stoornis in de hersenen veroorzaakt kunnen worden! Alweer een 'materialistische' verklaring. Geen algemeen geldende verklaring voor BDE, maar toch een verklaring die aantoont dat BDE materialistisch te verklaren is (sorry voor het domme woord 'materialistisch', maar dat is nu eenmaal de term die Van Lommel steeds gebruikt) en dat een eindeloos niet-lokaal onstoffelijk bewustzijn niet nodig is om BDE's te verklaren. Dit bewijst niet dat dat soort zaken niet kunnen bestaan, ze zijn alleen niet nodig om BDE te verklaren.

Tenslotte is er het onderzoek naar het centrifugeren van straaljagerpiloten (p.110) waardoor zuurstofgebrek in de hersenen optreedt en verschijnselen als tunnelvisie, ervaring van licht, een vredig gevoel van drijven, waarnemen van korte, gefragmenteerde beelden uit het verleden. Van Lommel schrijft dat deze centrifuge ervaringen niet identiek zijn aan BDE ervaringen, maar volgens mij (1) is dat ook niet te verwachten omdat het mechanisme om zuurstoftekort op te wekken nogal verschilt, en (2) is dit alweer een 'materialistische' verklaring voor BDE-achtige verschijnselen.

Definitie BDE
De definitie van BDE vond ik erg verrassend. Zijn opmerking dat de ervaringen van gecentrifugeerde straaljagerpiloten anders is dan BDE, kan helemaal geen doorslaggevend argument zijn, want de definitie van BDE zelf is flexibel. Kijk maar eens naar de percentages die ik in de eerste kolom heb toegevoegd. Deze zijn afkomstig uit tabel 7.3 op p.136 en geven de frequentie van elementen van BDE bij 62 patiënten. Maar als het definiërende kenmerken van BDE zijn dan zouden de frequenties per definitie allemaal 100% moeten zijn. Bovendien geeft hij er maar 10, terwijl het er toch 12 zouden moeten zijn. Op pagina 135 geeft Van Lommel dit aan met de 'diepte van de BDE': hoe meer elementen worden gemeld, hoe dieper de BDE genoemd werd.
Aangezien de definitie van BDE kennelijk niet uit een lijst van noodzakelijke kenmerken bestaat, kun je ook niet claimen dat DMT, epilepsie, centrifugatie, etc. fundamenteel van BDE verschillen. Van Lommel zegt steeds bij ieder voorbeeld van zijn critici dat de verschijnselen niet identiek zijn met een echte BDE. Maar BDE zelf is een heterogene groep. De beroemde uittreding komt maar bij 24% voor, en de beroemde tunnel met licht komt maar bij 31% van de BDE's voor. De verschijnselen veroorzaakt door materialistische zaken als DMT, epilepsie, centrifugatie overlappen met BDE. Mijn conclusie luidt dan ook dat een heel scala van 'materialistische' omstandigheden een heel scala aan gewaarwordingen opleveren, maar dat er geen objectief vast te stellen BDE groep bestaat die een revolutionaire verklaring vereist. Het is dus zinloos om te bekvechten of bepaalde verschijnselen wel of niet onder de definitie van BDE vallen, omdat die definitie een afspraak is. Waarom Van Lommel daar toch tijd aan besteedt, komt m.i. omdat hij 'materialisme' wil bestrijden en het unieke van zijn BDE's wil behouden.

Controleerbare feiten
Wat wel de moeite waard is, en dat komt terloops ter sprake, is als patienten controleerbare feiten noemen die ze niet hadden kunnen horen of zien omdat ze bewusteloos waren, hun hersenen geen activiteit vertoonden, hun ademhaling en bloedsomloop stillag en hun ogen waren afgeplakt. Uit zijn eigen studie komt het verhaal over het kunstgebit als sterkste voorbeeld van een controleerbaar feit naar voren, ook naar eigen zeggen (p.133). De patient werd in coma de reanimatiekamer binnengereden en werd er in coma weer uitgereden, dus hij kon niet weten dat die verpleegkundige zijn kunstgebit verwijderd had en op een tafeltje had gelegd (p.47). Van Lommel was daar zelf niet bij, hij vertelt het verhaal 'zoals mij is gemeld door een verpleegkundige' (p.47). Van Lommel vertelt dat hij dit verslag persoonlijk heeft gecontroleerd, maar niet hoe. Welke kritische vragen heeft hij gesteld, etc. Ik vrees dat we niet kunnen uitsluiten dat de patient iets gehoord kan hebben nadat hij weer bijkwam en vóórdat dat de verpleegkundige binnenkwam. Tenslotte heeft de patient niet voortdurend onder camera-bewaking gestaan. We kunnen die videoband dus niet afdraaien ter controle. Het blijft een unieke onherhaalbare historische gebeurtenis. Het is geen dubbelblind medisch-wetenschappelijk experiment. Een wetenschappelijk onderzoeker ondervraagt rechtstreeks de natuur zonder tussenkomst van een persoon. Het bewijsmateriaal bij Van Lommel is altijd via één of zelfs meer tussenpersonen (1). Dat is en blijft een nadeel, hoe betrouwbaar en eerlijk die personen ook moge zijn.
De best gedocumenteerde BDE is de BDE van Pamela Reynolds zoals beschreven door de cardioloog Michael Sabom (in een boek 2) en de neurochriurg Robert Spetzler (in de BBC-idocuemtaire 'The Day I Died' 3) die haar opereerde. Haar EEG was vlak, er was geen response van de hersenstam, er stroomde geen bloed naar de hersenen, ze was onder diepe narcose, haar lichaamstemperatuur was teruggebracht tot ongeveer 10 graden, ze lag aan een hart-long machine wegens de uitval van haar hartactiviteit (!?), al het bloed was uit haar hersenen verwijderd. Toch kon ze gesprekken van artsen verstaan. Het Nederlandstalig verslag staat op de site van de Stichting Merkawah (pdf). Deze stichting is door Van Lommel zelf opgericht. De Engelse wiki heeft een pagina over Pamela Reynolds. Die pagina heeft het voordeel dat er ook kritiek vermeld wordt. Helaas bespreekt of weerlegt Van Lommel die kritiek niet. Pamela Reynolds heeft haar BDE opgeschreven en ze heeft het aangevuld in een BBC documentaire. Van Lommel geeft een Nederlandse vertaling, maar ik kan het originele Engelse verslag niet vinden op het internet. Ook niet op de homepage van PR. Géén van de verslagen over de gebeurtenis is in een peer-reviewed tijdschrift (zoals Lancet) gepubliceerd. Het geval PR is géén BDE experiment in die zin dat het is opgezet met de bedoeling om onder gecontroleerde omstandigheden een BDE te induceren. Die experimenten bestaan überhaupt niet. De BDE was een onbedoeld neveneffect van een operatie. De chirurgen hadden uiteraard andere prioriteiten. Dit is typerend voor alle BDE verslagen: ze zijn altijd een neven-effect van medisch handelen, ook de 62 hartpatiënten van Van Lommel. Ik weet ook wel dat een doelgericht BDE experiment problemen op zal leveren bij Medisch-ethische commissies, vanwege het grote risico van overlijden zonder enig medisch nut. Maar dat verandert helaas niets aan de inferieure kwaliteit van BDE onderzoek ten opzichte van gangbare wetenschappelijke experimenten. Pamela Reynold's BDE mag dan wel de best-gedocumenteerde BDE ter wereld zijn, toch is het een unieke historische gebeurtenis en geen gepland wetenschappelijk experiment. Met alle nadelen vandien.

Geheime tekens
Een stap in de richting van een goed experiment is dat Van Lommel en eerdere onderzoekers tekens hadden aangebracht ter hoogte van het plafond in de patiëntenkamers van de hartbewaking die vanaf de grond niet zichtbaar waren (p.147). Van Lommel is zo eerlijk om te melden dat "Helaas is er nooit een uittredingservaring met waarneming gemeld door een patiënt die in deze kamer werd gereanimeerd." (p.132). Dit geldt ook voor twee Engelse studies die hetzelfde gedaan hadden (p.147,148). Desondanks, pleit dit tegen de hypothese dat uittreding gepaard kan gaan met buitenzintuigelijke waarneming.


Lancet publicatie
Over de Lancet publicatie merkt Van Lommel zelf op: "Voor zover mij bekend zijn er, behalve het licht kritisch commentaar in The Lancet zelf, in wetenschappelijke tijdschriften geen negatieve commentaren verschenen." (p.144). Nieuwsgierig geworden heb ik de Lancet erop nageslagen, want Van Lommel vertelt notabene niet wat dat 'licht kritisch commentaar' inhoudt, laat staan dat hij het weerlegt! Hoogstmerkwaardig. Het 'licht kritisch commentaar' bevat o.a.:

"But the truth is that nobody knows when the NDEs reported by these patients actually occurred. Was it really during the period of flat EEG or might they have occurred as the patients rapidly entered or gradually recovered from that state?" (5)

Dit is bijzonder ernstige kritiek die de kern van zijn claim raakt. Als de NDE niet exact op het moment dat de hersenen volledig plat liggen opgetreden is, dan komt de hele revolutionaire claim dat helder bewustzijn plaatsvindt tijdens 'hersendood' in de lucht te hangen. Dit is zeer serieuze kritiek temeer als men bedenkt dat Van Lommel elders heeft geschreven: "Bij onze patiëntengroep was geen EEG gemaakt — dat kan niet tijdens een reanimatie — alleen maar een ECG." (6).
En Van Lommel negeert deze kritiek in zijn boek 6 jaar na de Lancet publicatie. Het Lancet-commentaar geeft alternatieve verklaringen voor NDE's, oppert de mogelijkheid van 'false memories', geeft voorbeelden van mensen die in eerste instantie geen NDE hadden, maar bij een tweede interview toch weer wel. Het artikel besluit met de constatering dat Van Lommel's studie een verbetering is ten opzichte van vorige studie's, maar de ernstige kritiek blijft staan. Die opmerking zegt meer over de slechte kwaliteit van vorige studie's, dan over de hoge kwaliteit van Van Lommel's onderzoek. In wetenschappelijke kringen is het ondenkbaar dat je kritiek van vakgenoten in vaktijdschriften negeert. In zijn boek negeert Van Lommel doodleuk ernstige kritiek en noemt het 'licht kritisch commentaar'. In zijn boek meldt hij de stevige kritiek van C. Renckens en prof. dr. W. Betz, maar hij beantwoord hun kritiek niet! Dit is een onprofessionele houding.

In een volgende en laatste blog over dit onderwerp zeg ik nog kort iets over filosofie en theologie en zal ik de balans opmaken.

Noten

1. dit is sowieso onvermijdelijk bij het bewustzijn dat altijd een verschijnsel is dat ontoegankelijk is voor andere personen.
2. M.B. Sabom (1998) hoofdstuk 3 in: 'Light and Death'
3. Susan Blackmore geeft een kritisch verslag over de BBC documentaire. Van Lommel geeft niet eens aan wanneer de documentaire is uitgezonden door de BBC of wanneer de Nederlandse versie is uitgezonden. Erg slordig allemaal.
4. -
5. Christopher C French (2001) 'Dying to know the truth: visions of a dying brain, or false memories?' The Lancet Volume 358, Issue 9298, 15 December 2001, Pages 2010-2011.
6. http___www.merkawah.nl_html_Pam%20Reynolds-overdruk.pdf .