Donderdag, December 20, 2007

Kunnen dieren plannen maken voor de toekomst?

"Planning for the future is uniquely human": alleen mensen kunnen plannen maken voor de toekomst. Dit is eigenlijk een volkswijsheid. Iedereen weet het. Maar deze wijsheid werd ook herhaald door psychologen (Wolfgang Köhler) en antropologen. Maar volgens psycoloog Josep Call (directeur Wolfgang Köhler Primate Research Center) kunnen bonobos and orang-oetangs wel degelijk plannen voor de toekomst. Hij rapporteerde over deze experimenten die had gedaan op de NWO themadag Evolution & Behaviour die dinsdag 18 december in Naturalis, Leiden, werd gehouden.

Het pinda-in-plastic-buis probleem -dat ik gister als raadsel opgaf- is een voorbeeld van plannen voor het hier en nu. Het is een plannen voor probleemsituaties die nu zichtbaar zijn en waar hulpmiddelen nu beschikbaar zijn. De experimenten die aantonen dat orang-oetangs inderdaad het pinda probleem kunnen oplossen werd juli dit jaar in de New Scientist gepubliceerd en de video staat op YouTube. Het verscheen october 2007 in Biology Letters. Volgens Call kunnen chimps het ook. Maar niet alleen apen kunnen dit soort problemen oplossen. Opvallend is dat kraaien (New caledonian crows) ook hulpmiddelen gebruiken om soortgelijke problemen oplossen (Science: Shaping of Hooks in New Caledonian Crows) en hier is het filmpje. Dit gaat op voor meerdere soorten van de kraaienfamilie (zwarte kraai, kauw, raaf, ekster) die getest zijn.

Het wordt pas echte planning als het om plannen voor de toekomst gaat. Een recent experiment met bonobos en orang-oetangs liet de individuen kiezen uit verschillende tools om een tros druiven te pakken te krijgen. Behalve het juiste gereedschap (een stok) lagen er ook controle gereedschappen (bord, kop) die wel iets met voedsel maar niet met de huidige proefopzet te maken hadden. Nadat ze het probleem opgelost hadden, werden ze in vervolgexperimenten in de kooi binnengelaten terwijl het druiven-apparaat zichtbaar maar niet toegankelijk was. De bedoeling was het juiste gereedschap te kiezen zonder dat ze het direct konden gebruiken. Pas na 1 uur tot 14 uur (nachtverblijf) werden ze weer toegelaten tot de testruimte met toegankelijk druivenappararaat, maar zonder gereedschap. De apen slaagden daarin (niet met 100% succes percentage). Soms raakten ze de stok kwijt in het nachtverblijf. In een verbeterd experiment waren de gereedschappen en proefopstelling niet gelijkertijd zichtbaar. Ook dat lukte. Ook werd de proef herhaald met ongetrainde apen die de proefopstelling nog nooit eerder hadden gezien. Twee van de vier kozen de juiste tool en namen die de volgende dag mee. Om uit te sluiten dat ze honger of dorst hadden, werd het experiment herhaald met als beloning vruchtensap, terwijl ze in hun dagverblijf continue de beschikking hadden over drinkwater zodat ze geen dorst hadden. Dat lukte ook. Een andere verbetering is dat ze het druiven apparaat konden zien zonder gereedschap. Op deze manier wordt steeds beter getest of apen echt kunnen plannen voor de toekomst. Call heeft hierover gepubliceerd ("Apes Save Tools for Future Use'') in Science 19 May 2006. Call concludeert dat de aanzet voor plannen voor de toekomst al 14 miljoen jaar geleden is ontstaan bij de voorouders van de huidige mensapen. De mens is niet de enige die kan plannen voor de toekomst.

Na afloop van het symposium was er nog een rondleiding door de tentoonstelling Zo apen Zo mensen in Naturalis. Deze tentoonstelling is met hulp van Nederlandse gedragsbiologen samengesteld en biedt een speels en interactief overzicht over intelligentie bij apen voor een breed publiek (inclusief kinderen). Ik heb het maar kort kunnen bekijken, maar het is zeker de moeite waard om nog eens voor terug te komen.
Posted by Gert Korthof at 10:26:23 | Permanent Link | Comments (7) |
Replies
1 - – Gaaien kunnen heel goed vooruitdenken ...volgens dit artikel: Gaaien kunnen heel goed vooruitdenken.
Kraaien minstens even "slim" als mensapen: Crows as Clever as Great Apes, Study Says

En ook Octopussen schijnen in aanmerking te komen
 (Comment this)

Geschreven door Tsjok45 at 2007/12/20 - 15:03:27
2 - – Gert, ik heb 'Zo apen, zo mensen' een paar weken geleden bezocht. Hoewel de tentoonstelling vooral gemaakt lijkt voor kinderen, vond ik het merkwaardig genoeg ook erg leuk :-)!

Je schrijft: "Deze tentoonstelling (...) biedt een speels en interactief overzicht over intelligentie bij apen". Moet dat niet zijn: 'het sociale gedrag van apen'? Intelligentie is toch niet hetzelfde als sociaal gedrag? Er zal wel enige correlatie zijn, maar intelligentie-proeven zoals die met de pinda ben ik het niet tegengekomen in de tentoonstelling. (Comment this)

Geschreven door Simon at 2007/12/21 - 09:32:02
3 - – Leuk! En misschien vind ik het ten onrechte ook een beetje logisch: het heeft te maken met overleven. Waarmee ik niet wil zeggen dat alle dieren dit kunnen, maar de apen maken al van gereedschap gebruik - daarvoor moet je slim zijn - en als ze een soortgelijke situatie in de natuur zouden aantreffen, zouden ze, denk ik, keer op keer op zoek gaan naar gereedschap waarmee het ze ooit gelukt is die klus te klaren. (Comment this)

Geschreven door Andantinaa at 2007/12/21 - 09:35:09
4 - – Simon schreef "Moet dat niet zijn: 'het sociale gedrag van apen'?" ja, ik denk dat dat de bedoeling was van de makers. Ik was nogal onder de indruk toen ik de film zag van een chimp die kennelijk voor het eerst in een spiegel keek en ondekte dat die aap in de spiegel steeds hetzelfde deed als hijzelf en dat hij met behulp van die spiegel zijn eigen gebit kon onderzoeken, iets wat hij nog nooit gezien had. Het was zo indrukwekkend omdat je hier op heterdaad het onstaan van zelfbewustzijn betrapt: een individu krijgt -plotseling- zelfbewustzijn. Maar misschien moet je zelfbewsutzijn wel in soorten indelen: hier: zelfbewust van je uiterlijk. Chimps in groepen hebben een zelfbewustzijn van 'ik-ben-niet-de-baas-in-deze-groep' of 'ik-heb-een-moeder-en-klein-broertje'.

Heb je het bananenspel gezien of gedaan? Ben benieuwd! (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2007/12/21 - 09:53:14 in reply to: 2
5 - – Gert, ik heb het bananenspel gezien, maar door de drukte niet kunnen doen.

De video's waren buitengewoon interessant. Wel had er iets meer uitleg bij gemogen, wat mij betreft. (Comment this)

Geschreven door Simon at 2007/12/21 - 10:43:06 in reply to: 4
6 - – Simon, het bananenspel is uiterst nuttig. Het is het spel van de Tragedy of the Commons: de visserij is er een uitstekend voorbeeld van: iedere visser wil voor zichzelf zoveel mogelijk vis vangen vóórdat dat de vissen op zijn. Want dat de zee op een keer leeg zal zijn, snapt hij nog wel, maar hij wil vóór die tijd zelf zo veel mogelijk binnenhalen voor het te laat is. Binnen is binnen. Als vissers verstandig zouden zijn, zouden ze zich inhouden, zodat er een gezonde visstand is, waarvan je eindeloos kan oogsten zonder de vis uit te roeien. Extreem actueel thema! met veel grote implicaties. Denk aan Jared Diamond Collaps.

Heb jij nog een begeleidend boekje gezien van de hele aap tentoonstelling? (Comment this)

Geschreven door gert korthof at 2007/12/21 - 11:08:15 in reply to: 5
7 - – Gert, ik heb geen begeleidend boekje gezien!
Ik was net als jij op een speciale bijeenkomst en ben daarna de tentoonstelling binnengelopen. Wellicht is er met een begeleidend boekje (en met een kleiner aantal aanwezige kinderen) meer te zien dan ik nu heb meegekregen. (Comment this)

Geschreven door Simon at 2007/12/21 - 11:36:16 in reply to: 6
Schrijf een reply