evolutie.blog.com

Gisteren, 16 december, interviewde Frieda Van Wijck David Attenborough voor het Belgische Canvas, een opname uit 2003.
Notabene: de Belgische TV heeft de films van Attenborough altijd onversneden uitgezonden, d.w.z. zonder evolutie eruit te knippen zoals in Nederland de EO al jaren doet. Ik licht er een interessante passage uit die met het mooie maar ook het wrede karakter van de natuur te maken heeft.

Heeft U een missie?

Ik geloof oprecht dat één van de grootste genoegens in het leven is te zien en te ontdekken hoe de natuur in elkaar zit. [I honestly, truthfully believe that one of the great pleasures in life is to observe the natural world and working out how it works]. Bijvoorbeeld: waarom hebben paradijsvogels zulke mooie veren en doen ze van die prachtige dansen?

Trekt U daar filosofische conclusie's uit, bent U religieus?

Nee. Nee, ik ben niet religieus. De natuur heeft geen religieuze, zeker geen christelijke implicaties. Ik krijg vaak brieven in de trant van: "Wij zijn gek op Uw natuurfilms, en vinden ze prachtig, maar waarom brengt U God, de schepper, geen hulde?"
Als mensen zeggen dat God al dat moois heeft geschapen, dan denken ze altijd aan mooie dingen, zoals rozen en kolibries. Maar ik denk ook aan een Afrikaans jongetje met een worm die zich door zijn oogbol heen eet en binnen een paar jaar blind wordt. Als je zegt dat God de rozen en de kolibries heeft gemaakt, dan moet je óók zeggen dat hij die worm die door je oog kruipt geschapen heeft. Dus, dan was die worm niet door evolutie ontstaan, zoals ik denk, maar door God geschapen, zoals U denkt. [And it didn't evolve in the way that I believe it did, but you believe that is was created by God]. Dus: op een gegeven moment zei God: Ik ga een worm scheppen die alleen maar kan bestaan door menselijke oogballen op te eten. [I create a worm that can only live by eating people's eyes]. Dat vind ik niet verenigbaar met de Christelijke idee van een God die geeft om ieder van ons persoonlijk. [I don't find that compatible with the Christian idea of a God who cares individually of the welfare of each of us].

Hier maakt Attenborough een zeer belangrijk punt. Zeker 99% van de Christenen praat liever niet over God als schepper van wrede dingen in de natuur. Laat we dat in het vervolg maar het-rozen-en-kolibries-geloof noemen. Dat geloof berust op zéér selectief waarnemen. Psychologisch kan het haast ook niet anders. Je kunt niet echt houden van iemand die behalve onnoemlijk veel moois ook onnoemlijk veel wreeds geschapen heeft. Het het-rozen-en-kolibries-geloof is niets meer en niets minder dan een liefdesverklaring. En liefde maakt blind.

Bij reportages van rampen zie je steevast overlevenden zeggen 'God heeft mij gespaard', daarbij steevast vergetend dat hij al die ongelukkigen die -vaak op gruwelijke manier- omkwamen, niet gespaard heeft. Selectief waarnemen. Hebben ze het overleefd dan heeft God een bedoeling met ze, een persoonlijk plan. Ze vragen bijna nooit waarom al die anderen omgekomen zijn. Had God daar een bedoeling mee? Had God ook een persoonlijk plan met diegenen die omkwamen? Ook dit is geen systematische verklaring van rampen. Het is een gevoel van dankbaarheid dat anders aan niemand gericht kon worden. Het heeft waarschijnlijk alles te maken met een zeer persoonlijke (eigenlijk letterlijk ego-centrische) poging om om te gaan met schokkende gebeurtenissen. Of zoals men wil, met 'de liefde voor God', want je spreekt geen kwaad van degene waarvan je houdt. In dié context is het begrijpelijk dat je het kwade, het slechte, het lelijke negeert.

Maar deze manier van spreken heeft niets te maken met de wereld op een systematische manier proberen te begrijpen en te verklaren. Ja, wetenschappers hebben ook bewondering voor de natuur, maar dit drijft ze ertoe te uit te zoeken hoe de natuur in elkaar zit. Voor wetenschappers is het geen enkel probleem om al het moois en al het lelijks in de natuur met één en hetzelfde principe te verklaren: evolutie. Daar zit geen enkele tegenstrijdigheid in. Daarom is het begrip 'christenwetenschapper' een onmogelijk begrip. Een liefdesverklaring en de wereld objectief te onderzoeken zijn activiteiten die nu eenmaal niet goed samengaan. Daarom zijn alle pogingen van 'christenwetenschappers' om aan te tonen dat kosmische-fysische parameters 'gefinetuned' zijn ten behoeve van het leven op aarde, ook zo hopeloos eenzijdig en selectief (zie hier, met name: 'Is de kosmos afgestemd op leven?', 'kosmische en komische effecten', en noot 17).

Naschrift 19 dec:
1) Op woensdag 12 dec zond de AVRO deel 1 van de serie Equator uit: "De enorme variatie aan koraalsoorten is overweldigend en verwarrend. Het doorgronden van deze diversiteit kan onze visie op de evolutie veranderen." De AVRO is dus de geschikte omroep om David Attenborough integraal uit te zenden.
2) Ter ondersteuning van mijn liefdesrelatie-interpretatie van de natuurbeleving van Christenen: "De oorspronkelijke betekenis van het woord 'geloven' is 'vertrouwen'. (K. Hendrikse, 2007, Geloven in een God die niet bestaat, p.25.). Als dit klopt dan volgt: in een vertrouwensrelatie vertrouw je er op dat God met alles goede bedoelingen heeft en sluit je je ogen voor dingen die op het tegengestelde zouden kunnen wijzen. Zo zie je bijvoorbeeld bij Michael Behe dat hij héél intellectueel doet (tegen het arrogante aan) over het hoe en waarom God de malariaparasiet heeft geschapen, maar waar hij in feite in verstrikt zit is een vertrouwensrelatie met God (zie post 8 juni). En dat heeft hij niet door.