Twee atheïstische theologen
In het boekje Ongekend Nieuwsgierig (onder redactie van Bart Voorsluis, Uitgeverij Meinema, 2005) komt een hoofdstuk voor van de theoloog Taede Smedes. Het is een kort (15 pagina's) en helder hoofdstuk. Het behandelt de relatie wetenschap en godsdienst. Maar eigenlijk gaat het over het bestaan van God. Dat is op dit moment weer actueel door het boek 'Geloven in een God die niet bestaat' van de atheistische dominee Klaas Hendrikse. Ik denk dat Klaas Hendrikse en Taede Smedes niet veel verschillen. Ze gebruiken andere woorden om hetzelfde te zeggen. Smedes stelt herhaaldelijk -in steeds iets andere bewoordingen- dat God niet bestaat zoals dingen in onze wereld bestaan. Hendrikse stelt dat God niet bestaat zoals een appeltaart bestaat. Smedes drukt het wat wetenschappelijker uit: het is een categoriefout om te zeggen dat God een causale factor binnen onze empirisische werkelijkheid is. God is géén onderdeel van de wereld. God is géén object dat invloed uitoefent. Smedes geeft een prachtig voorbeeld van een categoriefout: vragen wat de kleur van de evenaar is. Aangezien de evenaar niet letterlijk een band rond de aarde is, maar een menselijke theoretische constructie, is het stellen van die vraag een categoriefout. In normaal Nederlands: die vraag is onzinnig. In feite zegt Hendrikse ook dat het een categoriefout is om op dezelfde manier te spreken over het bestaan van een appeltaart als over het bestaan van God. Dus concludeert Hendrikse terecht: 'God bestaat niet'. De theoloog Smedes zou op grond van zijn eigen evenaar-categoriefout niet mogen zeggen dat God bestaat. De evenaar is immers geen fysiek object zoals oceanen en continenten. Dus zou Smedes moeten concluderen 'God bestaat niet'. Twee atheïstische theologen.
Beiden stellen dat God niet kan bestaan zonder mensen. Volgens mij maakt dat beiden inderdaad tot atheist, alleen is Hendrikse daar duidelijker over. Misschien zit Smedes nog in de ontkenningsfase ;-). (Comment this)
http://www.youtube.com/watch?v=X6Y-5CR-_hw
Verplichte kost voor iedereen die denkt dat sir David geen problemen heeft met het knipwerk van de EO. Het filmpje is op August 27, 2007 op youtube en op de Atheist Media Blog gezet. Tim Overdiek heeft in ieder geval in juli sir David telefonisch geinterviewed en op de hoogte gesteld. Maar de hamvraag is wanneer het interview gehouden is. Ik heb die vraag op het blog gesteld. (Comment this)
Het antwoord dat ze op deze vraag geven is bepalend voor de vraag of zij atheist zijn. Je kunt bijvoorbeeld antwoorden dat de mens een bepaalde faculteit heeft (Calvijn) waarmee hij het bestaan van God kan waarnemen. Je kunt ook zeggen dat God verweven is met de schepping: je ziet God in de schoonheid van de schepping (zie: John Hick, The Fifth Dimension). Dit zijn allemaal verklaringen die zich niet lenen voor verdere wetenschappelijke analyse (en dus zijn dergelijke verklaringen pas waardevol als je op redelijke wijze kunt aantonen dat de werkelijkheid zich uiteindelijk niet leent voor een systematische verklaring door mensen).
Het enige alternatief voor dergelijke 'metafysische' verklaringen is een systematische wetenschappelijke verklaring. Als je ergens een goede wetenschappelijke verklaring voor kunt geven, dan heb je een instrument in handen om dergelijke verklaringen voor het bestaan van God te herroepen. -Volgens Philipse is het nu een kenmerk van theisten dat ze steeds zulke verklaringen proberen te geven dat ze uit de klauwen van de wetenschappers blijven. Een atheist daarentegen hoeft dit helemaal niet te doen. Welnu, volgens mij zijn zowel Taede als Klaas niet van plan om toe te geven dat alle verschijnselen (in principe) systematisch kunnen worden verklaard. En dit maakt ze tot echte volbloed theisten.
Hoe dan ook, volgens mij zijn de redenen die in deze blog-post worden aangevoerd te 'dun' om er uit te concluderen dat Taede en Klaas atheist zijn.
(**) Voor zover ik Taede gelezen heb, is dit niet eens een conclusie waar hij het mee eens zou zijn: hij verzet zich juist tegen gebruik van deze dichotomieen (God binnen of buiten deze wereld). Ik meen dat hij juist deze uitspraak zou betitelen als een categoriefout. (Comment this)
Tussenvraagje aan jou: hoe kun je God ervaren als hij* niet bestaat?
*) want je spreekt over een 'wezen' (een persoon?).
Jij noemt de blogpost te 'dun'. Maar ik heb geprobeerd de hele discussie over het bestaan van God tot de kern terug te brengen en alle niet wezenlijke punten weg te laten. (Comment this)
Paul Churchland zegt dat '(...) the various human sensory systems are, each and everyone of them, extremely sophisticated measuring and detection devices, without which none of our sophisticated common-sense frameworks could be apllied to the world at all. (...) Each human is a walking measuring instrument.' Churchland, in: McLaughlin (ed), Contemporary Debates in Philosophy of Mind, 2007, Blackwell.
Wel, als iemand het bestaan van God kan ervaren, dan mag je dat volgens de moderne neuro-fysiologische opvatting beschouwen als een 'meting'. En wat je kunt meten, dat bestaat.
Dat ik het woordje 'dun' gebruik is geen kritiek op de blog-post!
(Overigens, in the Scientific American MIND van deze maand (Volume 18) staat een artikel over het ervaren van God: een overzichtsartikel, bevat niet veel nieuws, maar is wel een nuttige opsomming.) (Comment this)
Je zou zelfs het "argument ad gentium" wat Cicero (geloof ik) reeds aanvoerde: dat zoveel mensen beweerd hebben een ervaring van God te hebben gehad, is een bewijs daarvoor dat God bestaat. Met onze kennis van de evolutietheorie en van neurale processen gaat dat argument ook niet langer op, want het zou best eens kunnen zijn dat er zich evolutionair gevormde denkpatronen hebben ontwikkeld, die in eerste instantie een bepaald nut hadden voor mensen om te overleven, en die nog altijd actief zijn hoewel ze eigenlijk niet langer nodig zijn om te overleven.
Met andere woorden: je argumentatie van de propositie dat God niet ervaren kan worden als hij niet bestaat, is niet sluitend (hoewel de propositie wel juist is).
(Andersom gaat ook niet: "als God bestaat, dan moet hij ook ervaren kunnen worden", is een propositie die, zoals hier gesteld, onjuist is.) (Comment this)
God is een bewustzijnsinhoud en dat zegt iets over de (evolutionaire) relevantie van god voor ons bestaan. Toon mij iets dat bestaat buiten het bewustzijn en je krijgt een appeltaart van mij. (Comment this)
Dat God ook bestaat wanneer je hem kunt ervaren is kul. Ook jij weet dat de hersenen in staat zijn illusies en hallucinaties op te wekken. Nooit drugs gebruikt zeker? Als we alle ervaringen van mensen serieus moeten nemen, is het einde echt zoek. Wat iemand ervaart tussen zijn oren is niet (zondermeer) een bewijs voor het bestaan daarbuiten! (Comment this)
Als God kan worden ervaren, dan moet hij bestaan.
Wat je in de praktijk moet vinden van een godservaring is inderdaad een lastige kwestie.
Het punt van mij was echter dat je nooit kunt beweren dat je God wel ervaart, maar dat hij niet bestaat. Dat is logisch gezien onwaar. (Comment this)
De laatste zin is echter niet per se waar, hoewel ik snap wat je bedoelt. Je kunt niet tegelijkertijd beweren: "Ik ervaar God, maar Hij bestaat niet." Die uitspraak is logisch inconsistent. Echter, het kan wel zo zijn dat ik beweer God te ervaren, maar dat uiteindelijk blijkt dat ik bijv. een hersentumor heb, die bepaalde religieuze ervaringen veroorzaakt. In dat geval wordt het twijfelachtig of mijn ervaring van God ook veridiek is.
De godsdienstfilosoof Vincent Brümmer heeft overigens iets dergelijks ook al beweerd in het geval van bidden: Wel bidden, maar tegelijkertijd ontkennen dat God bestaat, is inconsistent. De religieuze praktijk van bidden veronderstelt dat God bestaat, anders wordt het religieus gezien een zinloze bezigheid (hoewel het dan evt. nog wel psychologisch effectief kan zijn, o.i.d.).
Echter, op grond van het voorgaande denk ik wel dat Hendrikse dus inconsistent is: Hij spreekt over God als een ervaring, maar ontkent dat God bestaat. Dat is onzinnig. (Comment this)