evolutie.blog.com

Francisco Ayala is een belangrijk en interessant wetenschapper. Hij is hoogleraar evolutiebiologie, filosofie en wetenschapsfilosofie aan de University of California-Irvine in Amerika. Hij heeft in zijn geboorteland Spanje een opleiding als katholiek priester voltooid. In Amerika heeft hij gewerkt met de beroemde geneticus en evolutiebioloog Theodosius Dobzhansky. Ook heeft hij in 1981 als getuigedeskundige opgetreden in een rechtzaak over de toelaatbaarheid van creationisme als leerstof op scholen in Arkansas, Amerika. Tenslotte schreef hij een brief naar paus Benedict XVI waarin hij evolutie verdedigde. Vanwege deze achtergrond is Ayala een belangrijke bron voor de meningsvorming over de wel/niet strijdigheid van wetenschap (evolutie) en geloof (religie).

De aanleiding om over Ayala te bloggen is zijn nieuwste boek 'Darwin's Gift To Science and Religion' (2007). Merk op dat dit boek een uitbreiding is van zijn 'Darwin and Intelligent Design' (2006). Een merkwaardige gang van zaken. Dus als je één van deze boeken koopt, koop dan die van 2007.

In Darwin's Gift stelt Ayala dat wetenschap (met name evolutie) niet strijdig is met geloof in God, maar opmerkelijk genoeg dat het creationisme/ID wel strijdig zijn met het geloof in God. Zijn kritiek op Intelligent Design maakt duidelijk wat bij Ayala het cruciale argument is. Naast de vele aanpassingen in de natuur, waarop het argument voor ontwerp (Paley) op gebaseerd is, zie je ook imperfectie of onvolkomenheid. Paley merkte dat ook al op, maar stelde dat je de imperfecties in de natuur kon negeren omdat er zoveel prachtig ontwerp tegenover stond.

Volgens Ayala liet Paley de belangrijke vraag onbeantwoord: waar komen de onvolkomenheden in de natuur vandaan? Het antwoord op dit dilemma zit verborgen in de titel van Ayala's boek: 'Darwin's Gift To Science and Religion' (Darwin's geschenk aan wetenschap en religie). Deze uitdrukking werd overgenomen van de theologen Jack Haught en Arthur Peacocke. Evolutie is een vriend voor gelovigen omdat evolutie de noodzaak wegneemt imperfecties in de natuur aan God toe te schrijven. Met andere woorden: Darwin heeft de religie de oplossing van het probleem van het kwaad gegeven: "Evolution came to the rescue"! (p.159) "Evolution solved the theodicy problem" (3). Een grote last werd van de schouders van gelovigen weggehaald doordat eigenschappen van levende wezens niet meer direct aan God's handelen toegeschreven hoefden te worden. Zij waren het resultaat van natuurlijke processen. De logica is deze: als we claimen dat organismen en al hun onderdelen rechtstreeks door God ontworpen zijn dan moeten ook de onvolmaaktheden aan de ontwerper toegeschreven worden.

Ayala noemt een zwaarwegend argument tegen direct design dat ik niet eerder tegenkwam in deze discussie, en dat is het feit dat ongeveer 20% van alle zwangerschappen bij de mens eindigen in spontane abortus gedurende de eerste twee maanden van de zwangerschap. Dit tragische feit heeft wereldwijd 20 miljoen spontane abortussen per jaar tot gevolg rekent Ayala ons voor. Moeten we God de schuld geven van de onvolkomenheden in het zwangerschapsproces? Is God de grootste aborteur ter wereld? vraagt Ayala zich af. (p.157) Voeg daar de bekende bizarre, knullige en wrede ontwerpen aan toe en het beeld van de onvolkomen schepping is compleet.

Fundamenteel zijn er 3 theistische strategiëen om met het verschijnsel imperfectie om te gaan:
(A) je accepteert imperfectie in de natuur als feit;
(B) je negeert het, bagatelliseert het, of interpreteert het zodanig dat het geen imperfectie meer is.
Strategie (A) is duidelijk de strategie van Francisco Ayala.
Strategie (B) is de strategie van veel creationisten/ID-ers. Deze strategie is nauw verbonden met het idee dat God rechtstreeks verantwoordelijk is voor het ontwerp van organismen.
Michael Behe heeft nog een derde strategie (C): hij erkent het bestaan van imperfectie en wreedheid in de natuur; erkent de directe betrokkenheid van de ontwerper (de Ontwerper heeft malaria ontworpen!), maar claimt dat de ontwerper er vast een bedoeling mee heeft, zodat je hem niet kwaadaardig kunt noemen! (helaas wordt Behe's laatste boek niet behandeld door Ayala!).
Overbodig te zeggen dat de atheist imperfectie erkent, er een evolutionaire verklaring voor geeft en ontkent dat imperfectie een bedoeling heeft.

Het probleem van imperfectie is overduidelijk een controversieel punt. Een (anonieme) reviewer van Ayala's boek in Amazon valt Ayala's voorbeelden van imperfectie aan (hij negeert Ayala's voorbeeld van God als Grote Aborteur!). Let er dus op wanneer je iemand imperfecties ziet bagatelliseren of ontkennen, dan is het 10 tegen 1 een gelovige, die voor strategie (B) heeft gekozen: alles (perfectie en zogenaamde imperfectie) is rechtstreeks door God gemaakt en er bestaan bij nadere analyse geen onvolkomenheden.

Het merkwaardige is dat volgens mij de drie theïstische strategiëen één gemeenschappelijke veronderstelling hebben: het is een belediging om imperfectie en wreedheid toe te schrijven aan de Ontwerper, want dat zou onkunde en kwaadwillendheid van de Ontwerper impliceren.

In een tijd waarin een deel van christelijk Nederland evolutie als vanzelfsprekend strijdig acht met het christelijk geloof, is het boek van Ayala bijzonder actueel en nuttig voor de meningsvorming omtrent evolutie en geloof. Ayala is een voorstander van boedelscheiding van wetenschap en religie. Wetenschap houdt zich bezig met de vraag hoe de wereld in elkaar zit en ontstaan is, terwijl religie zich met de betekenis en doel van de wereld en het menselijk leven; de verhouding van de mens tot zijn schepper en elkaar; en morele waarden bezighoudt. Het behoeft geen betoog, gezien zijn achtergrond, dat Ayala respectvol met religie omgaat. Hij is zelf een gelovige. Typerend voor Ayala's houding is deze uitspraak:

"Science is a way of knowing, but it is not the only way"

Deze zaken komen aan de orde in hoofdstuk 9 'Beyond Biology', een wetenschapsfilosofisch getint hoofdstuk. Er staan nog veel meer nuttige zaken in dit boek, maar deze blogpost is geen samenvatting van het boek! Misschien kom ik er hier of op mijn website nog eens op terug.

Je hoeft geen wetenschapper, filosoof of theoloog te zijn om dit boek (237 pag.) te lezen, het is geschreven voor een groot publiek. Voor sommigen zal dit betekenen dit de onderwerpen wel wat verder uitgediept hadden kunnen worden, maar er is een wetenschapsfilosofische-historische epiloog voor cognoscenti ! Er zijn eindnoten, maar de uitgever heeft het zo moeilijk mogelijk gemaakt om er mee te werken. Boven iedere rechterpagina staat de titel van het hoofdstuk, maar boven de pagina's met eindnoten staan alleen hoofdstuknummers, zodat je niet direct ziet waar je moet wezen. Om het maximaal moeilijk te maken heeft de uitgever de noten niet doorlopend genummerd! Wat zijn uitgevers toch hardnekkig dom. Er is wel een goede index, zeker voor zo'n klein boek. Ik hoop dat Ayala nog een vervolgboek of artikel schrijft met zijn kritiek op Behe's laatste boek, want het blijkt dat Ayala een expert op het gebied van de genetica en evolutie van malaria is!

Postscript: in de tekst en in de index van het boek noemt Ayala 'Jack Haught'. Dit moet waarschijnlijk 'John Haught' zijn.