Friday, June 25, 2010

Weikart’s misbruik van de term ‘evolutionaire ethiek’

Hitlers ethic De centrale stelling van Richard Weikart in zijn boek Hitler’s Ethic (Palgrave, 2009) is dat Hitler gedurende het grootste deel van zijn leven een consistente ‘evolutionaire ethiek’ had. Hitler was niet amoreel, hij had een ‘evolutionaire ethiek’. Die ‘evolutionaire ethiek’ verklaart Hitler’s opvattingen en politiek beter dan andere verklaringen die historici gegeven hebben. Ik beperk me hier tot een onderzoek of  ‘evolutionaire ethiek’ een terechte karakterisering is van Hitler’s gedachtenwereld. Ik kan niet beoordelen in hoeverre de term ‘evolutionaire ethiek’ (zoals Weikart die gebruikt) een betere typering is van Hitler’s ideologie dan andere typeringen, omdat ik al die andere typeringen niet ken, want ik ben geen historicus. Wel onderzoek ik of Weikart’s argumenten voor zijn hoofdclaim consistent en plausibel zijn. Weikart heeft een dubieuze manier van citeren van Darwin. Daar zal ik in een volgend blog op ingaan. Ook heeft Weikart overduidelijk een christelijke en ID bias. Daar ga ik nu niet op in, want dat vereist veel citaten en uitleg.

Wat is ‘Evolutionaire Ethiek’ volgens Weikart?

Het meest opvallende is dat Weikart het begrip evolutionary ethics niet expliciet definieert (8). Het dichtst in de buurt van een definitie komt “the struggle for existence” (p.3). Weikart geeft géén verdere uitleg of details. Maar Weikart plakt dit vage etiket wel op Hitler’s denkwijze. Weikart vat die denkwijze in de volgende 6 punten samen (p. 8):

  1. An expanding population is biologically beneficial, so the state should promote pro-natalist policies
  2. The biological quality of the German people should be improved through eugenics policies
  3. Germany needs more living space to accomodate the expanding population, and this can only be obtained through military action
  4. Inferior races must give way to superior ones in the struggle for existence, so policies shoud favor the superior Aryan or Nordic race
  5. Jews are an inferior race, especially in their moral characteristics, so they need to be eliminated – one way or another- from German society
  6. Racial mixture with inferior races must cease, because it leads to biological decline.

Deze 6 punten kunnen onmogelijk afgeleid worden uit evolutionary ethics (struggle for existence). Kijk maar: In de eerste treffen we “the state should” aan. De ‘staat’ is geen biologisch begrip en ‘should’ is kenmerkend voor een normatieve uitspraak. Normatieve uitspraken zijn niet testbaar zoals hypotheses over de stand van zaken in de wereld dat wel zijn.Een normatieve uitspraak is niet met een experiment te testen. Het is twijfelachtig of ze überhaupt ‘waar’ kunnen zijn. Hoogstens zijn sommige normen aanbevelingswaardig en andere niet. Normatieve uitspraken horen daarom niet in de natuurwetenschap thuis. Het is filosofie (ethiek). Ik kom nog op terug (is-ought).

Ook in de tweede regel komt ‘should’ voor en bovendien de naam van een land (Duitsland). Die twee zijn niet af te leiden uit de evolutietheorie. De evolutietheorie heeft het over biologische soorten, niet over staten en landen.

In de derde regel komt het begrip ‘Duitsland’ weer voor en een politiek-militaire oplossing, waardoor ze niet afleidbaar zijn uit een biologische theorie.

De 4e regel is op zichzelf genomen al een non-sequir: uit de ‘struggle for existence’ volgt niet dat het ‘Aryan or Nordic race’ superieur is. Bovendien is het begrip ras niet gedefinieerd. ‘Inferior’ en ‘superior’ zijn subjectieve begrippen. Weikart weet dat de nazi’s nooit in staat zijn geweest een wetenschappelijk sluitende definitie van het begrip ras te geven, laat staan van ‘Aryan or Nordic race’. Ook is het woord ‘must’ hier dubbelzinnig. Waarschijnlijk is het een aanbeveling (‘moeten’) en dus geen neutrale observatie.

Het is duidelijk dat de 5e regel helemaal niet afleidbaar is uit een biologische theorie vanwege de begrippen ‘Jew’, ‘inferior’, ‘race’, ‘need’, ‘German’.

De 6e regel is niet afleidbaar uit de ‘struggle for existence’ vanwege de ongedefinieerde begrippen ‘racial’, ‘inferior’ en ‘biological decline’. Dit alles heel in het kort. Het zou uitgebreider moeten voor een wetenschappelijke publicatie, maar voor deze blogpost is het voldoende om de structuur van mijn betoog duidelijk te maken.

is-ought

Dit brengt mij op normatieve uitspraken. Weikart heeft weet van het ‘is-ought’ probleem. Hij betrapt Darwin er op! (p.35) (of meent Darwin er op te betrappen. Iets voor een volgend blog). Weikart verwijt Darwin dat Darwin een ‘is-ought’ stap maakt: gaat van feiten naar aanbevelingen (moraal, ethiek), dus hij weet dat het een ongeoorloofde stap is (7). Maar dat zet Weikart’s centrale begrip ‘evolutionaire ethiek’ op losse schroeven. Want een ethiek afleiden uit de evolutietheorie is dan ongeoorloofd. Merkwaardig genoeg doet Weikart hier helemaal niets mee! Als het fout is dan is het fout! Mijn bezwaar tegen de term ‘evolutionaire ethiek’ is dat het suggereert dat er op eenduidige manier normen uit evolutie af te leiden zouden zijn en dat dit zelfs een erkende wetenschappelijke activiteit zou zijn. Dat is niet zo. Als de afleiding van normen uit feiten geldig zou zijn, zou je tot de absurde conclusie komen dat iedereen die de evolutietheorie accepteert, ook de ethiek die er uit afgeleid zou kunnen worden accepteert. Dat is absurd. Iedere evolutiebioloog zou een aanhanger zijn van het-recht-van-de-sterkste-ethiek. Of zo. Daarom is de ongeldigheid van de ‘is-ought’ stap zo belangrijk. Ethiek valt sowieso onder filosofie en niet onder natuurwetenschap. Weikart zou op z’n minst de begrippen ‘sociaal Darwinisme’, ‘eugenetica’, of ‘racisme’  moeten gebruiken voor Hitler in plaats van evolutionaire ethiek. Want die begrippen zijn duidelijk politieke en normatieve begrippen.

Begripsverwarring: ‘Evolutionaire ethiek’

Weikart gebruikt het begrip ‘evolutionaire ethiek’ honderden malen door het hele boek heen. In het hoofdstuk Conclusion (7 pagina’s) komt het 16x voor. Het hele begrip is slecht gedefinieerd. Dat zou niet zo erg zijn als het een bekend begrip was en men alleen maar een evolutiehandboek open hoefde te slaan om de omschrijving te vinden. Maar U zult tevergeefs zoeken in de evolutie handboeken (2) omdat het niet bestaat in de evolutiebiologie. Het zou ook niet zo erg zijn als het niet een centrale rol speelde in zijn betoog. Maar dat doet het wel: “Hitler “was committed to evolutionary ethics” (p.2). Is evolutionary ethics hetzelfde als social Darwinism? Is evolutionary ethics is anders dan eugenetica (eugenics)? of racisme? Soms gebruikt hij evolutionary ethics and ‘social Darwinism’ in één zin naast elkaar (3), waardoor het lijkt alsof ze verschillend zijn. Op pag 12 blijkt dat social Darwinism iets anders is dan eugenics. Maar wat is het verschil? Op pagina 201 gebruikt hij 4 veel voorkomende begrippen in één zin:

“But are these ideas about social Darwinism, evolutionary ethics, eugenics, and scientific racism really scientific?” (p.201).

Moeten we daaruit concluderen dat het vier verschillende begrippen zijn? Op pag. 200 gebruikt Weikart het begrip ‘racist evolutionary ethics‘. Dat zou suggereren dat op alle plaatsen waar Weikart gewoon evolutionary ethics gebruikt, hij niet-racistische evolutionary ethics bedoelt. Maar dat is weer niet van toepassing op Hitler. Zeer problematisch. En zo zijn meerdere voorbeelden mogelijk. Weikart doet geen moeite de begrippen onderling af te perken. Dat is wetenschappelijk gezien laakbaar. Een wetenschapper behoort aan begripsafbakening te doen.

Struggle for existence?

Om te beginnen is het begrip ‘Struggle for existence’ zelf al dubbelzinnig. Het kan tegelijk dienen als beschrijving van de stand van zaken in de natuur en als aanbeveling. Als we even voor het gemak aannemen dat de ‘Struggle for existence’ de omschrijving is van evolutionaire ethiek, zoals Weikart schijnt te doen, welke normen kun je eigenlijk afleiden uit de de feitelijke ‘Struggle for existence’? Alleen de ‘sterken’ moeten/mogen overleven? Of ‘zwakken’ moeten dood of: mogen niet geholpen worden? Alleen dit al roept enorm veel vragen op. Hoe zit het met hulpeloze pasgeboren babies? Moet je die aan hun lot overlaten? Moet je die helpen als ze zichzelf niet in leven kunnen houden? (dat kunnen ze uiteraard niet). Dat zou al een uitzondering zijn. En hoe zit het met zieken? Gewonde soldaten? Als je de strijd om het bestaan serieus zou willen toepassen zou je alle ziekenhuizen moeten sluiten. Er zijn geen ziekenhuizen in de natuur. Mag je je ouders, broers en zusters helpen of moet je voor jezelf kiezen in de strijd om het bestaan? Enzovoort, enzovoort. Het gaat erom wat je met zo’n begrip doet. Het is makkelijk retorisch te misbruiken. Amerikaanse denkers hebben de ‘struggle for existence’ gebruikt om economische competitie te rechtvaardigen. Het idee van de struggle for existence is overigens al heel oud. Heraclitus schreef al “struggle is the farther of all things” (p.33). Weikart noemt zelf Hitler’s referentie naar de harde filosofie van Sparta waar infanticide werd gepleegd (Spartaanse ethiek). Daar heb je Darwinisme niet voor nodig.

Het begrip ‘struggle for existence’ is een metafoor die niet letterlijk opgevat moet worden. Darwin zelf waarschuwde al in The Origin of Species dat ‘struggle for existence’ niet te beperkt opgevat moest worden (3). Het staat daar in een ecologische context van predatoren, parasieten, ziekten en abiotische factoren (zon, temperatuur, water, mineralen). Het is zeker niet beperkt tot gevechten tussen individuen, waarbij bijna altijd aan dieren wordt gedacht. Wel eens twee planten met elkaar zien vechten? Genoeg om aan te geven dat de ‘struggle for existence’ uit zijn wetenschappelijke context is gehaald en tot slogan is verworden (4). De strijd om het bestaan is een karikatuur van de evolutietheorie. Ten tweede is de vertaling van de observatie ‘strijd om het bestaan’ naar ethische normen zeer problematisch. Weikart zegt hier niets over. Hij suggereert daardoor dat het een duidelijk begrip is en dat Hitler gewoon Darwinisme in de vorm zoals het in die tijd mainstream science was, heeft toegepast.

Is ‘evolutionaire ethiek’ een goede typering van Hitler?

Evolutionaire ethiek kan niet een adequate typering van Hitler’s ideologie of invloed zijn, want veel elementen van Hitler’s ideologie bestonden al lang vóór Darwinisme of zijn onafhankelijk daarvan:

“Clearly anti-Semitism racism, militarism, nationalism, male dominance, and many other Nazi ideas were circulating long before social Darwinism or evolutionary ethics arrived on the scene in the late nineteenth centry, so they did not simply derive from evolutionary theory. However, Hitler and other social Darwinists integrated many of these concepts into an overarching worldview that placed the Darwinian struggle for existence (especially between races) at the center of their  conceptual universe” (p.15)

In de Conclusion schrijft Weikart:

“Of course, evolutionary ethics does not explain everything about Hitler’s ideology”. (…) He integrated elements from disparate sources, such as Pan-German nationalism, Christian anti-Semitism, Prussian militarism, the Nietzschean will to power, and many others in constructing his worldview. He, like all men, was also motivated by many noncognitive factors, such as fear, pride, and covetousness” (p.199)

“Racism obviously preexisted Darwinism” (p.199)

Als evolutionary ethics niet alles van Hitler verklaart, dan is het gewoon geen goede karakterisering. Weikart maakt het wel heel bont wanneer hij zegt dat Hitler allerlei politieke begrippen (zoals ‘Führerprinzip’) integreerde in zijn evolutionary ethics die -volgens eigen zeggen- helemaal niet uit de evolutietheorie afkomstig waren (6). Op die manier kun je alles wat je maar wilt onderbrengen in welk begrip dan ook. Dat is geen wetenschappelijke werkwijze. De typering van Hitler’s ideologie als evolutionary ethics is onhoudbaar.

Bestaat evolutionaire ethiek tegenwoordig?

Bestaat evolutionaire ethiek als wetenschappelijk onderzoeksgebied op dit moment? Het lijkt dat Weikart dat denkt:

“(Today the battle over the status of some forms of evolutionary ethics -though not the racist form that Hitler embraced- is still raging; many sociobiologists and evolutionary psychologists assert it is scientific, while others consider it -or at least some aspects of it- “junk science.”) p.202.

Weikart geeft geen bronnen, is niet specifiek. Welke hedendaagse wetenschappers claimen dat welke vorm van evolutionaire ethiek wetenschappelijk is? Hij heeft kennelijk geen idee waar de discussie over gaat. Ook hier maakt hij weer geen onderscheid tussen ‘normatief’ en ‘descriptief’. Het ergste is dat hij suggereert dat evolutionaire ethiek gewoon voortleeft als wetenschappelijke discipline, weliswaar in afgeslankte vorm. Het citaat geeft de vage suggestie dat er een overeenkomst is tussen Hitler’s evolutionaire ethiek en de tegenwoordige.

Conclusie

Eigenlijk heeft Weikart niets geleerd van de Nazi periode. Hij schijnt te denken dat Hitler’s ideologie ontspoorde in een moordmachine omdat het op ‘evolutionaire ethiek’ gebaseerd was. Als Hitler zich maar gehouden had aan de heersende christelijke ethiek van zorg voor de zieke en zwakke medemens, dan had zijn politiek niet zo dramatisch kunnen ontsporen. Dit is waarschijnlijk de onuitgesproken gedachtengang van Weikart. Maar een net zo belangrijke les die we (wetenschappers, biologen, publiek) moeten trekken uit Hitler, is dat we uit  een beschrijvende en verklarende wetenschap als evolutiebiologie géén normatieve ethische conclusies kunnen trekken. Daarom is het zo extreem belangrijk om een duidelijk onderscheid te maken tussen een descriptieve evolutionaire ethiek (als die al bestaat) en een normatieve evolutionaire ethiek (als die al bestaat). Misschien heb ik het over ‘t hoofd gezien, maar ik heb Weikart er niet kunnen betrappen op het inzicht dat de evolutietheorie waar kan zijn, zonder dat er noodzakelijkerwijze een of andere evolutionaire ethiek uit volgt. In dat opzicht faalt Weikart voor de volle 100%.

Noten

  1. Evolutiehandboeken: ik heb een zestal bekeken van de laatste 10 jaar. Het begrip Evolutionaire Ethiek komt er niet in voor. Wikipedia is minder gezaghebbend, maar op de hoofdpagina ‘Ethics’ komt een paragraaf evolutionary ethics voor met de omschrijving “with a focus on understanding and explaining observed ethical preferences and choices”.  Als dit al een wetenschappelijke discipline zou zijn, dan is het zeker niet een die een ethisch systeem voorschrijft. De zelfstandige pagina Evolutionary Ethics heeft niet veel te melden. Er zijn wel zelfstandige pagina’s Social Darwinism en Eugenics. Er bestaat wel een pagina Evolutionary Ethics op de Internet Encyclopedia of Philosophy. Dit is geen evolutiebiologie, maar filosofie. Er wordt terecht gewezen op twee problemen met het concept EE: ‘The Is-Ought Problem’, en ‘The Naturalistic Fallacy’.
  2. “Many other works sponsored by the Nazi regime promoted evolutionary ethics and social Darwinism” (p.201).
  3. “I should premise that I use this term in a large and metaphorical sense including dependence of one being on another, and including (which is more important) not only the life of the individual, but success in leaving progeny.” Hoofdstuk III Struggle for Existence.  (http://darwin-online.org.uk)
  4. “we should be careful not to assume that every casual reference to struggle as the driving force of progress reflects a c0nsidered evaluation of Darwin’s theory.” (p.300 Peter Bowler Evolution. The history of an Idea.)
  5. To be or not to be, that’s the question. Is dat ook niet strijd om het bestaan?
  6. “though they did not derive from biological evolution” (p.15).
  7. zondag 27 juni: Ik zie nu dat Weikart in From Darwin to Hitler op p.84 schrijft: “These Darwinists ignored (or some forthrightly denied) the fact, of course, that any value judgments about who “should  survive cannot be derived from empirical science.” Dus zonder het ‘is-ought problem’ te noemen, onderschrijft hij de onmogelijkheid normen uit feiten af te leiden. Dat maakt dus een evolutionaire ethiek onmogelijk!
  8. maandag 28 juni: In zijn vorige boek From Darwin to Hitler geeft Weikart ook geen definitie maar wel deze uitspraak die aantoont dat er helemaal geen consensus definitie is: “Evolutionary ethics was not a coherent philosophy, but rather, attempts to formulate ethics on the basis of evolutionary theory produced a cacophony of voices promoting contradictory visions of moral or social reform” (p.69). Wat een veilige typering van evolutionaire ethiek lijkt te zijn is dat het in ieder geval een seculiere ethiek is, die dus niet op religie gebaseerd is, maar verder van alles kan zijn. Over sexualiteit: “Evolutionary ethics thus seemed to offer proponents just about whatever sexual morality they preferred” (p.130) inclusief vrije sex, monogamie, polygamie, homosexualiteit (FDtH).

Zie ook vorige blogs:

Herman Philipse over Richard Weikart 17 maart 2008

Een aanbeveling met stevige kritiek. Philipse over Weikart (2) 25 maart 2008

De dwaaltocht van het sociaal-darwinisme 26 maart 2007

tags: boeken, geschiedenis, politiek

Posted by Gert in 13:25:20
Comments

20 Responses to “Weikart’s misbruik van de term ‘evolutionaire ethiek’”

  1. Martin says:

    Bedankt voor het aandacht schenken aan dit onderwerp, Gert.

    Ik heb dit boek niet gelezen, maar wel andere publicaties
    van Weikart, inclusief “From Darwin to Hitler”.

    Mijn begrip van waar Weikart het over heeft:

    Weikart heeft het niet over het “is” maar over het “ought”.
    Het “Darwinisme” heeft het tot dan toe gevestigde mensbeeld
    onderuit gehaald. De evolutionaire Weltanschauung is een
    negatie van het Bijbelse scheppingsverhaal.

    Weikart zegt niet – voor zover mij bekend – dat de
    evolutietheorie feitelijk fout zou zijn. Hij is meer bezorgd
    over de culturele gevolgen ervan.

    Je kunt wel zeggen, Gert,”Maar een net zo belangrijke les
    die we (wetenschappers, biologen, publiek) moeten trekken
    uit Hitler, is dat we uit een beschrijvende en verklarende
    wetenschap als evolutiebiologie géén normatieve ethische
    conclusies kunnen trekken”, maar daarmee omzeil je de
    centrale vraag van Weikart: als ethische normen niet door
    een God worden opgelegd, waar komen ze dan wel vandaan? Het
    sociaal darwinsme heeft laten zien dat nogal wat mensen de
    indruk hadden dat met de aftocht van het ouderwetse geloof
    en met de intocht van het wetenschappelijke evolutionaire
    wereldbeeld, al dat ouderwetse geneuzel over “alle mensen
    zijn gelijk” etc. ook had afgedaan. Daar gaat “From
    Darwin to Hitler” over. Ik vind het een historisch en
    cultureel interessant thema.

    De nazi’s gebruikten ook dat soort denkbeelden: Herrenvolk
    tegenover Untermenschen, “Volkshygiene” (dus geen Joden,
    zigeuners, onnutte mensen, etc), rangorde tussen de
    volkeren, etc.

    De term “evolutionaire ethiek” betekent, denk ik, de ethiek
    die “volgt” uit het wegvallen van het conventionele bijbelse
    mensbeeld. B.v. als de mens slechts een van de vele soorten
    op Aarde is, waarom zou je dan qua ethiek een verschil
    maken tussen mensen en andere dieren? Een varken mag je
    slachten, dus ..

    De evolutietheorie is niet zomaar een natuurwetenschappelijke
    theorie – een culturele revolutie, vandaar ook de heftige
    weerstand ertegen in gelovige kringen. Weikart heeft de
    indruk dat de moderne wetenschap, inclusief het darwinisme,
    een nihilistische invloed heeft gehad op cultuur en ethiek.

    Het bredere onderwerp is: is wetenschap waardenvrij?
    De natuurkunde heeft de atoombom opgeleverd. En de
    evolutietheorie heeft het oude vertrouwde mensbeeld
    aan scherven geslagen. Nietzsche zag het destijds al:
    door de moderne wetenschap verliest de mensheid de
    grond onder haar voeten, en het enige dat rest is het
    nihilisme.

    Als je de doorsnee mens vertelt dat zijn noties van
    goed en kwaad niet meer zijn dan sociale conventies, wat
    moet hij/zij daar dan van denken? Ik vind dat niet een
    onderwerp dat je zomaar aan de kant kunt schuiven.

  2. Gert Korthof says:

    Martin, graag gedaan! Ik heb het boek (mede) op jouw suggestie gelezen.
    Bedankt voor de uitgebreide reactie.
    Ik heb de post geschreven toen ik zijn eerste boek (from D to H) nog niet ter beschikking had (was uitgeleend). Dat heb ik inmiddels wel.
    Het nieuwe boek is te beschouwen als een uitwerking van het laatste hoofdstuk van zijn vorige boek.

    Je schrijft “maar daarmee omzeil je de centrale vraag van Weikart: als ethische normen niet door een God worden opgelegd, waar komen ze dan wel vandaan?”
    Maar dat is theologie of filosofie, géén geschiedenis en Weikart is historicus.
    (Natuurlijk komen bij Weikart ethische normen van God.)
    Maar, ik denk niet dat dat de centrale vraagstelling van Weikart is.
    Weikart wil heel graag aantonen dat één van de grootste massamoordenaars in de geschiedenis van de mensheid geïnspireerd was door Darwinisme. Dat doet hij door historisch bronnenonderzoek. Hitler is toch een godsgeschenk voor een Intelligent Design aanhanger om Darwinisme grondig verdacht te maken?! Het kan toch niet beter? Als je een manier zou moeten bedenken om Darwinisme voor eeuwig zwart te maken, wat kun je dan beter doen dan aantonen dat Hitler een Darwinist was? Is dat niet precies wat er in Expelled gedaan wordt? Wikipedia: “In 2008, he appeared in Expelled: No Intelligence Allowed, a pro-Intelligent design movie, which among other claims, strongly implies that Charles Darwin’s ideas led to Adolf Hitler’s atrocities.”
    Voor Weikart is het ideale ook nog een keer dat hij alles gewoon als geschiedenis presenteert, want dat is zijn beroep. Ideaal: je presenteert alleen wat onze voorgangers (sociaal Darwinisten) fout hebben gedaan, zonder waarde oordeel en de ID community doet de rest! (het zwart maken van Darwin).

    Maar: wat vind je nu van mijn stelling dat Weikart er niet in geslaagd is aan te tonen dat het begrip ‘evolutionaire ethiek’ een juiste typering van Hitler’s ideologie is? Ben je het daar mee eens?

    Je schrijft:
    “De term “evolutionaire ethiek” betekent, denk ik, de ethiek die “volgt” uit het wegvallen van het conventionele bijbelse mensbeeld.”
    Wat mij opvalt is dat je schrijft “denk ik”! Maar heeft Weikart in From D to H dan niet een definitie van het centrale begrip evolutionaire ethiek gegeven? Daar hoeven we toch niet naar te raden? Dat was ook één van mijn punten.

    -het gevolg van “wegvallen van het conventionele bijbelse mensbeeld”: dat ben ik niet met je eens. Is een Darwinist daardoor geneigd tot moord, diefstal en verkrachting?

    - “Weikart heeft de indruk dat de moderne wetenschap, inclusief het darwinisme,
    een nihilistische invloed heeft gehad op cultuur en ethiek.”
    Ja, hij wijst er terecht op dat vele Darwinisten van de 19e en 20e eeuw veel te ver gingen met het trekken van (normatieve) conclusie’s uit hun wetenschap. Dat klopt.
    Maar Weikart is geen onpartijdige onderzoeker (iets voor een volgend blog): hij heeft een christelijke visie op het geheel. Hij is niet tevreden als je er op wijst dat Darwinisten logisch gezien géén sociaal Darwinisten en eugenetici hoeven te zijn. Nee hij wil het liefst het hele bijbelse anthropocentrische wereldbeeld weer terug, waar moraal van god komt; de vrije wil in ere herstellen, de ziel weer terug, en dat god, hel en hemel weer bestaan. Niet minder dan dat.

    Ik heb in mijn post benadrukt dat de 6 punten die Weikart karakteristiek voor Hitler vindt
    helemaal niet af te leiden zijn uit de biologie. Dus de term evolutionaire ethiek is een foute typering.
    Weikart wil de relatie Hitler-Darwin zo sterk mogelijk maken. Daarom ontgaat het hem dat de relatie van de 6 punten van Hitler met evolutiebiologie (logisch, wetenschappelijk) helemaal niet sterk is. Integendeel: heel zwak en indirect.
    Wat vind je daar van? Je bent historisch geinteresseerd, dus je wist ook al dat bijvoorbeeld racisme veel ouder is dan Darwinisme. Toch wil Weikart ook racisme onder het label evolutionaire ethiek laten vallen. Dat deugt toch niet? Daar wil ik graag jouw mening over horen.

    “goed en kwaad niet meer zijn dan sociale conventies”: daar zijn boeken over vol geschreven….
    Als jij hoort dat “goed en kwaad niets meer zijn dan sociale conventies” ga je dan onmiddellijk je vrouw slaan?
    Mensenrechten (1948) zijn ook sociale conventies. Betekent dat dat we ze rustig kunnen negeren?

  3. Gert Korthof says:

    Als je vooral belangstelling hebt voor de vraag “als ethische normen niet door
    een God worden opgelegd, waar komen ze dan wel vandaan? ”
    dan zijn er wel een paar boeken:
    -’Godless morality’,
    -’Morality Without God’,
    -’Good Without God’.
    of humanistische ethiek:
    -’Meditations for the Humanist: Ethics for a Secular Age’,
    - ‘Forbidden Fruit: The Ethics of Secularism’ (by Paul Kurtz)
    - ‘The Code for Global Ethics: Ten Humanist Principles’

    wiki:
    http://en.wikipedia.org/wiki/Morality_without_religion

    Een goede vraag aan Weikart:
    Waarom liet God Auschwitz toe?

    Zie ook:
    Creationists for genocide door Hector Avalos.

    Reden voor het schrijven van Hitler’s Ethic is waarschijnlijk vanwege de kritiek op de claim dat er een direct link tussen Darwin en Hitler is. In zijn nieuwe boek wil Weikart de directe link tussen Darwin en Hitler steviger onderbouwen.

  4. Martin says:

    Gert, je zegt “Maar dat is theologie of filosofie, géén
    geschiedenis en Weikart is historicus.”

    Ik bedoelde: denkbeelden en ideologie hebben wel degelijk
    maatschappelijke en culturele invloed, en niet altijd op een
    positieve manier. Dus dat is wel een historisch onderwerp. Het
    gaat er bij Weikart niet om wat de juiste ethiek is – al
    heeft hij daar wel een persoonlijke opvatting over – maar
    wat het maatschappelijke effect is van denkbeelden die de
    gebruikelijke waarden ondergraven. Je kunt het verschijnsel
    sociaal-darwinisme gewoon als ideologie bestuderen zonder
    meteen creationist te zijn. Er waren en zijn nu eenmaal
    debatten over abortus, euthanasie, etc. waarin sociaal
    darwinistische denkbeelden een rol speelden/spelen, daar kan
    ik ook niets aan doen.

    “Als jij hoort dat “goed en kwaad niets meer zijn dan
    sociale conventies” ga je dan onmiddellijk je vrouw slaan?”
    Nee, natuurlijk niet. Maar noties over goed en kwaad
    evolueren wel degelijk, en het is een interessante vraag
    hoe dat gebeurt.

  5. Gert Korthof says:

    Martin, en de rest?

  6. Martin says:

    Eigenlijk hetzelfde.

    B.v. “De 4e regel is op zichzelf genomen al een non-sequitur:
    uit de ’struggle for existence’ volgt niet dat het ‘Aryan
    or Nordic race’ superieur is.”

    Dat is natuurlijk waar, maar daar gaat het niet om. Het
    sociaal-darwinistische idee is dat de natuurlijke orde in
    de dierenwereld een “natuurlijke ethiek” impliceert. En
    aangezien er zo te zien verschillende “soorten” mensen zijn,
    ligt het “voor de hand” dat die natuurlijke ethiek ook op de
    mensheid van toepassing is. Ik zet dat tussen quotes omdat
    dit natuurlijk interpretaties zijn. Het punt van Weikart is
    dat dit soort denkbeelden in goede aarde vielen bij diegenen
    die racisme, anti-semitisme etc. een wetenschappelijk aura
    wilden verlenen. In de natuur gaat het zwakke ten onder, en
    dat is dan dus iha “goed”. Etcetera. Zie “From Darwin to
    Hitler”. En als er dan toch een “sterkste” of “fitteste”
    mensensoort bestaat, dan is het uiteraard leuk als je daar
    zelf toe behoort. Nationalisme komt tenslotte ook niet uit
    de lucht gevallen.

    Voor de andere punten geldt hetzelfde.

    Het boek “Hitler’s Ethic” is eigenlijk te gespecialiseerd.
    “From Darwin to Hitler” is een betere introductie omdat het
    een breder overzicht biedt.

    Meer kan ik er niet over zeggen. Ik denk dat zonder Darwin
    het in Duitsland ook wel fout was gelopen, maar of de
    ideologie helemaal het zelfde was geweest?

    Zie b.v. http://www.absolutefacts.nl/wo2/data/rosenbergalfred.htm

    “Alfred Rosenberg wierp zich op als de filosoof van het nationaal-socialisme. In zijn boek “Der Mythus des 20. Jahrhunderts” (1930) meende hij op “wetenschappelijke wijze” aan te kunnen tonen, dat joden minderwaardige mensen waren. Uiteraard kwam de “Germaanse supermens” als winnaar uit de bus en vormden de joden een bedreiging voor de Duitse
    maatschappij”.

    Zie de nadruk op “wetenschappelijk”. Het maakt nu allemaal een
    nogal geschifte indruk, maar dat doet niets af aan de
    historische realiteit ervan.

  7. Gert Korthof says:

    Martin ik snap “dat dit soort denkbeelden in goede aarde vielen”, etc
    en dat het historisch zo gelopen is, etc. etc.
    Maar welke lessen trek jij uit die hele geschiedenis die Weikart beschrijft?
    Waarom ben jij zo gefascineerd (al jaren) door dat boek?

    Als het er om gaat (nooit meer AUschwitz, rassenhaat, etc) welke maatregelen
    moeten we dan nemen? welke ideologie moeten we aanhangen om die ellende te voorkomen?
    Mijn overduidelijke suggestie is: NIET Darwinisme overboord gooien zoals het DI instituut wil, maar:
    1) vaststellen dat je geen racisme etc uit Darwinisme kunt afleiden (waarvan jij lijkt te zeggen:maar daar gaat het niet om)
    2) we kunnen uberhaupt geen ethische normen uit een wetenschappelijke theorie af leiden.
    3) de wetenschap op orde hebben

    Jij vindt FDTH een belangrijk boek, je hebt herhaaldelijk op verschillende plaatsen gezegd dat men het moet lezen als men er een oordeel over wil hebben (dat zei Philipse ook), maar de ellende met FDTH is dat het verworden is tot een product is van de intelligent design propaganda machine (zie wiki boekbespreking): er is alleen maar kritiek op Weikart. Er is geen ruimte meer voor de nuttige lessen die we kunnen trekken. Ik dacht dat Weikart zijn bias verzweeg, maar dit staat in de Preface van het boek:

    “Many thanks also to the Center for Science and Culture (especially Jay Richards and Steve Meyer), which provided crucial funding and much encouragement… “(p.x)

    (Herman Philipse heeft dit kennelijk indertijd over het hoofd gezien, maar CSC is opgericht door en wordt gefinancieerd door het Discovery Institute, zie wiki.)
    Waarom is dit zo belangrijk?
    Weikart trekt de holocaust in een christelijke ideologische discussie, maar eugenetica, nazisme, massamoord, racisme en holocaust is iets wat ons allemaal, iedere wereldburger, ook atheisten, aangaat omdat we het uit de wereld willen bannen.
    Thema’s als ‘The Value of Life and Death’ zijn voor ieder mens van belang.
    Het is niet alleen een zaak voor mensen die geloven dat een man 2000 jaar geleden over het water liep en dat de cel irreducible complex is!
    Weikart heeft een grote blunder begaan: een historische studie naar sociaal Darwinisme in een ellendige discussie getrokken: ben je vóór of tégen Darwin? Het is bij hem: óf Darwin óf God. Waarom heeft Weikart het niet bij een zuiver wetenschappelijke historische studie gehouden? Dan had hij toch veel sterker gestaan? Hij had DI toch niet nodig? Hij had toch een baan bij een universiteit?
    Weikart suggereert zonder het expliciet te zeggen: het komt door het Darwinisme, daar ligt de fout, het Darwinisme zelf is fout! De ongeldige is-ought stap ‘vergeet’ hij.
    In denk dat als Weikart de is-ought blunder zou benadrukken, dat zou betekenen dat Darwinisme als wetenschap goed kan zijn en dat alléén de ethische gevolgtrekkingen fout zijn.
    Ben je dat met me eens?
    Kort door de bocht: als je Auschwitz wilt voorkomen moet je beginnen met de is-ought stap uit te bannen, niet Darwin. Daarom benadruk ik steeds de is-ought denkfout.

  8. Martin says:

    “Waarom ben jij zo gefascineerd (al jaren) door dat boek?”

    Ik snap wel wat je bedoelt, Gert. Wat mij fascineert is wat
    voor invloeden denkbeelden op maatschappij en cultuur kunnen
    hebben. Zie de Kershaw biografie (als je wilt …) over
    Hitler: hoe is het in vredesnaam mogelijk geweest dat een
    land als Duitsland zo verschrikkelijk “ontspoorde”? Je kunt
    wel zeggen: wie een beetje nadenkt doet daar niet aan mee,
    maar toch is het gebeurd.

    Je zegt “Weikart suggereert zonder het expliciet te zeggen:
    het komt door het Darwinisme, daar ligt de fout, het
    Darwinisme zelf is fout! De ongeldige is-ought stap
    ‘vergeet’ hij.”

    Wat voor de één alleen maar een “is” is, is voor de ander
    meteen een “ought”. Het cruciale punt is: zo is de
    mensheid nu eenmaal. De is-ought stap mag ongeldig zijn,
    toch wordt hij genomen. Dat kan je betreuren of niet, het
    is niet anders.

    “Waarom heeft Weikart het niet bij een zuiver
    wetenschappelijke historische studie gehouden?” Dat heeft hij
    m.i. met FDTH ook gedaan, alleen is het onderwerp automatisch
    een politicum. Je kunt je afvragen: als hij dit van te voren
    wist, had hij het dan moeten doen? Weikart zal wel zeggen
    (denk ik): als Darwin het van te voren wist, had HIJ het dan
    moeten doen? Sociaal-darwinisme is een brisant thema, ik weetr
    het. Negeren? Er over lezen? Ik heb onlangs een fascinerend
    boek over de begintijd van de NSB gekocht; daarmee ben ik
    toch nog geen NSB sympathisant? Dat geldt ook voor de auteurs
    van dat boek.

    Ik denkt dat deze discussie over Weikart goed illustreert
    waarom het onderwerp evolutie vs. creationisme zo controvers
    is.

    Overigens is Weikart slechts één van de historici waarvan ik
    wat gelezen heb. Ik lees nu een boek van Anthony Beevor over
    Parijs in de tijd 1944 to 1949; dat is iets heel anders.

  9. Gert Korthof says:

    Martin,
    “De is-ought stap mag ongeldig zijn, toch wordt hij genomen. Dat kan je betreuren of niet, het is niet anders.”
    Je lijkt wel een wijze oude man die al zijn idealen heeft verloren! Het kan je allemaal niets meer schelen? Die passieve berusting verbaast mij.
    Het lijkt ook wel dat je niet alleen je interesse voor ID verloren hebt, maar ook je afkeer tegen ID. Een aantal jaren geleden schreef je nog een ingezonden brief in de krant contra Cees Dekker. Je vond dat toen de moeite waard. Nu niet meer? Wat’s gebeurt?

    Is dat NSB boek ook uitgegeven met financiële steun van een rechtse, fascistische of racistische organisatie? Heeft het ook een zeer controversiele titel waardoor de controverse onmiddellijk losbarst?
    Dat zou de overeenkomst met Weikart zijn.

    Je hebt nog niet verklaard waarom Weikart met een baan als historicus aan de universiteit het Discovery Instituut nodig had.

    Waarom Weikart’s boek zo controversieel is? Wat dacht je van de titel? (om te beginnen). Domme zet van Weikart, zeker als je een zuiver wetenschappelijk historisch boek wilt schrijven.
    Zoals ik al schreef: het leidt de aandacht af van een belangrijk thema: het gemak waarmee Darwinistische auteurs humanitaire waardes opzij zetten.

  10. Martin says:

    Ik heb het idee dat we langs elkaar heen praten.

    Je kunt proberen om de algemeenheid van het is/ought
    onderscheid te overtuigen. Het is een andere vraag of dat
    je zal lukken. We hebben “darwinisme” als wetenschappelijk
    model maar ook als cultureel-politieke factor, en over dat
    tweede gaat FDTH. Dat bedoel ik, niets meer. De titel FDTH
    is inderdaad provocerend, ook Weikart geeft dat toe.

    Mijn mening over ID is niet veranderd. Wetenschappelijk vind
    ik het leeg. Maar de maatschappelijke dimensie ervan levert
    interessante historische en sociale gezichtspunten op. Ik
    kan FDTH (afgezien van de titel) geen slecht boek vinden,
    het spijt mij zeer. Ik heb misschien wat meer begrip
    gekregen voor de drijfveren van creationisten; niet voor ID.

    Ik ben het met je eens dat Weikart zich beter niet met het
    ID instituut had kunnen verbinden. Hij lijkt wat verbaasd
    over de felle reacties op FDTH, en dat is naief. Inderdaad,
    wie een boek over de NSB wil schrijven kan beter niet bij
    een extreem rechtse uitgever publiceren.

  11. Gert Korthof says:

    Martin, even voor de zekerheid: je verwerpt dat je ought uit is kunt afleiden?

    Je moet toch ook Hitler’s ethic lezen: Weikart claimt daar dat sociaal Darwinisme en wetenschappelijk racisme TOEN (en zeker in Duitsland) mainstream science was, en dat je het dus niet als pseudo-wetenschap kunt afserveren.

  12. Martin says:

    “je verwerpt dat je ought uit is kunt afleiden?”

    Uiteraard! Het feit dat er moorden plaatsvinden is geen
    aanbeveling om het ook maar te doen, etc.

    Sociaal darwinisme was in die tijd zeker populair, dat is zo.

    Als Hitler’s Ethic in paperback komt dan zal ik het
    misschien kopen.

  13. Gert Korthof says:

    “Uiteraard!” Denk je dat Weikart dat ook vindt?

    “Sociaal darwinisme was in die tijd zeker populair”: let wel: onder wetenschappers, tenminste volgens Weikart.

  14. Martin says:

    Ik heb, geloof ik, nergens gezien dat Darwin het volgens
    Weikart de facto fout zou hebben. Het gaat Weikart om de
    “devaluation of human life”. Het is een lastig thema, maar:
    de waarheid zeggen kan soms onplezierige consequenties
    hebben.

  15. Gert Korthof says:

    Martin, ik bedoelde: denk je dat Weikart ook vindt dat ought uit is afleiden fout is?

    “Ik kan FDTH (afgezien van de titel) geen slecht boek vinden, het spijt mij zeer. ”
    We zijn, dacht ik, dat station al lang gepasseerd. Het gaat nu om gespecificeerde kritiek zoals ik in mijn post gaf.
    Je hebt op de wikipedia pagina al gelezen (?) wat collega historici en andere wetenschappers
    voor kritiek hadden. Ik voeg er nog een aan toe:
    Weikart verwaarloost of vergeet Darwinisten die een evolutionaire ethiek verwierpen
    (Huxly, Benjamin Kidd en anderen). Dat betekent dus dat hij een te eenzijdig beeld schetst
    en dat je voor een evenwichtig beeld bij andere auteurs terecht moet.
    Maar er is geen enkel excuus voor een eenzijdig negatieve beeld.

    “Het gaat Weikart om de “devaluation of human life”. Het is een lastig thema, maar:
    de waarheid zeggen kan soms onplezierige consequenties hebben.”
    Klopt! Inderdaad:
    Lees suggestie over “devaluation of human life”:

    “Malaria was intentionally designed. The molecular machinery with which the parasite invades red blood cells is an exquisitely purposeful arrangement of parts. (…) What sort of designer is that? What sort of “fine-tuning” leads to untold human misery? To countless mothers mourning countless children? Did a hateful, malign being make intelligent life in order to torture it? One who relishes cries of pain? Maybe. Maybe not.”

    Dit is geschreven door niemand minder dan Michael Behe (2007) The Edge of Evolution (p.237).
    Stof tot overdenken? (als je gaat nadenken over de christelijke opvatting van de waarde van menselijk leven, nee heiligheid van menselijk leven, ‘sanctity of human life’)

  16. Gert Korthof says:

    Martin, ik vraag me af wat (Amerikaanse) christenen geleerd hebben van het Nazi tijdperk:
    homosexuelen werden door de Nazi vervolgd en christenen discrimineren homo’s
    nog steeds: Justices Rule Against Group That Excludes Gay Students
    en laatst was er iets met Rouvoet tegen homosexulen op de kieslijst.

  17. Gert Korthof says:

    Martin schreef “Het gaat Weikart om de “devaluation of human life”.” Ik denk wel dat hij
    serieus is in het verdedigen van de waarde van menselijk leven. Maar Michael Behe is net als Weikart van Discovery Institute, dus intelligent design. Behe concludeert op basis van zijn wetenschappelijk onderzoek dat malaria door de Intelligent Designer (God) gemaakt is.
    Zoals Behe erkent betekent dit in de loop van honderden jaren, vele miljoenen doden *). Hoewel ik aanneem dat Weikart authentiek om ‘de waarde van het leven’ geeft, is het in strijd met de God van Behe, die helemaal niet om de waarde van een mensenleven geeft. Verder is die idee van de ‘sanctity of human life’ in strijd met vele opvattingen en gebruiken in christelijk Amerika:
    1) vele oorlogen die Amerika voert: niet alleen hun eigen mensen worden daardoor gedood (sommigen Amerikanen mogen opgeofferd worden voor ‘een hoger doel’: Onder de Amerikaanse militairen in Afghanistan zijn sinds 2001 duizend doden gevallen.), maar nog méér van ‘de vijand’,
    2) christelijk Amerika vindt het leven niet zo heilig dat de doodstraf wordt afgeschaft. Het leven van sommige mensen is meer waard dan dat van anderen. De ‘sanctity of human life’ is dus helemaal geen absolute waarde, het zou schijnheilig zijn dat te beweren en in strijd met de feiten
    3) het Amerikaanse economisch-politieke systeem vertoont bepaalt geen respect voor mensenlevens (er bestaan vele dossiers waarnaar ik kan verwijzen) zie mijn blog ‘Goddeloos Amerika of: is God een kapitalist?’ van 17 mei.
    4) Verder is er the problem of evil en het theologische antwoord Free Will Defense (waar ik je eerder op wees), wat impliceert dat God Hitler de vrije wil schonk om zijn gang te gaan. De vrije wil van 1 individu is meer waard dan het leven van miljoenen. Is relevant voor ‘sanctity of human life’.

    Iedere christen die zich serieus met ‘sanctity of human life’ bezighoud, kan niet weglopen voor bovengenoemde problemen. Heb je er kennis van en zwijg je, dan ben je hypocriet.

    *) Nota bene: malaria doodt ieder jaar 1 miljoen mensen en verwoest het leven van nog eens 300 miljoen. Sonia Shah (2010) ‘The Fever: How Malaria Has Ruled Humankind for 500,000 Years’, Farrar, Straus and Giroux.

  18. Andantinaa says:

    Hitler en ethiek: dat doet mij de haren te berge rijzen. De boeken van Weikart heb ik niet gelezen, het onderwerp spreekt mij aan omdat ik mij vanwege mijn studie intensief moet bezig houden met de veranderingen die er in de negentiende eeuw optraden. In de negentiende eeuw publiceerde Darwin zijn evolutietheorie. In diezelfde eeuw gaf Friedrich Ratzal zijn Politische Geographie uit. Wanneer ik als voornaamste oriëntatiepunt van dit commentaar de 6 punten neem die Weikart als evolutionary ethics ziet, doet dit mij wel heel erg aan de ideeën van Friedrich Ratzal denken. Eén van de redenen die Ratzels theorie aannemelijker maken als inspiratiebron voor Hitler, is dat Ratzel een Duitser was en in het Duits schreef. Ratzel mag dan wel een wetenschapper geweest zijn en waarschijnlijk wel het Engels machtig, Hitler had geen wetenschappelijke achtergrond. Of hij voldoende Engels kon en wilde lezen om zich het werk van Charles Darwin eigen te maken, weet ik niet. Ik weet ook niet wanneer de eerste Duitse vertaling van The origin of species is verschenen. Maar als hij de ideeën van Ratzel gebruikte, had er in elk geval al een – naar mijn mening naar het amorele neigende – voorkleuring door Ratzel plaats gevonden. Hitler hoefde het alleen maar erger te maken en het werk van Ratzel selectief voor zijn doeleinden te gebruiken. Datzelfde deed hij overigens ook met het werk van een andere landgenoot, ook een Friedrich en wel Nietzsche. Wat wil ik hier nu mee zeggen? Als (cultuur)historicus moet je zo objectief mogelijk proberen te zijn, maar het is onvermijdelijk dat je jezelf meebrengt. Geef mensen hetzelfde bronnenmateriaal en ze zullen toch tot andere resultaten komen, andere nuances en accenten kiezen. Gezien het feit dat Weikart werkzaam is bij het Discovery Institute ben ik van mening dat zijn vooringenomenheid ten aanzien van de evolutietheorie van Darwin zo groot is, dat hij in de problemen komt met wetenschappelijke integriteit en geloofwaardigheid wanneer hij op dit gebied een dergelijk controversieel onderzoek presenteert. Ik zou nog veel meer kunnen vertellen over de ontwikkelingen die er vooral in de tweede helft van de negentiende eeuw hebben plaats gevonden, maar vooralsnog wil ik het hierbij laten, temeer daar ik mij ervan bewust ben dat ik zelf een behoorlijke voorningenomenheid tegen Weikart en zijn werk heb.

  19. Gert Korthof says:

    Dank je Andantinaa, ik kom er vandaag op terug.

  20. Gert Korthof says:

    Andantinaa: ja, ik geef toe het is geen vrolijk onderwerp, maar het moest een keer gebeuren, want het gaat toch om Darwin! en Herman Philipse heeft het boek ook aangeraden! Dus daar ga je dan!
    Friedrich Ratzal kende ik niet. Dank je. Maar ik kan me goed voorstellen dat die een niet-Darwinistische invloed op Hitler heeft gehad. Uiteraard was H. geen wetenschapper, ik ik merk bij Weikart dat bijna alle invloeden op H indirect zijn. H zal zeker geen engelse boeken gelezen hebben. En Weikart geeft toe dat H nooit het woord ‘Darwinisme’ heeft gebruikt. Dat wil zeggen dat alle invloeden op H uit 2e hand zijn! En dat wil zeggen: vervormd en versimpeld en extremer en racistischer.

    Toch blijft het een van de grootste raadsels waarom ook wetenschappers in die tijd bereid waren om de strijd om het bestaan toe te passen op de menselijke samenleving en iedere menselijkheid uit het oog te verliezen. De mensrechten waren toen nog niet uitgevonden.
    Er moest eerst een oorlog komen voordat men dat inzag.

    “Geef mensen hetzelfde bronnenmateriaal en ze zullen toch tot andere resultaten komen, andere nuances en accenten kiezen.”
    Dat is een grote waarheid!
    Dat Weikart christelijke bias heeft, is al op vele plaatsen elders aangetoond. Maar dat moet je er allemaal uitfilteren en kijken wat er over blijft. Een heel werk, maar dat is eigenlijk bij ieder boek een beetje zo.
    Ik zal er nog één blog aan besteden, in de zomer leest toch niemand het!