Het geniale inzicht van Richard Dawkins
Er is felle kritiek geuit op het boek The Greatest Show on Earth (Het grootste spektakel ter wereld) van Richard Dawkins. Maar, wacht U aub nog even met de prullenmand of marktplaats! Er is tenminste één uiterst belangrijk en diep inzicht in het boek, dat ik zondermeer geniaal durf te noemen. Dat staat op de laatste pagina van het boek (ja, U moet het boek dus helemaal uitlezen om die passage tegen te komen!) Ik geef hier een vertaling:
Hoe komt het dat wij ons bevinden temidden van eindeloos veelvormige levensvormen? Het had niet anders gekund gegeven het feit dat we überhaupt in staat zijn dit soort vragen te stellen. Het is geen toeval, leggen kosmologen ons uit, dat we sterren aan de hemel zien. Er kunnen universums bestaan zonder sterren, waarin waterstof gelijkelijk verdeeld is over de ruimte. Maar niemand neemt die universums waar, omdat wezens die sterren kunnen waarnemen, niet ontstaan kunnen zijn in universums zonder sterren.
Hetzelfde geldt voor de biologie. Het is geen toeval dat we overal waar we kijken groen zien. Het is geen toeval dat wij mensen onszelf aantreffen op een heel klein twijgje van een zeer uitbundig vertakkende boom van het leven (‘tree of life’); het is geen toeval dat we omringd zijn door miljoenen andere soorten, etend, groeiend, rottend, zwemmend, lopend, vliegend, gravend, jagend, vluchtend, overmeesterend en overwinnend. Zonder de eeuwig escalerende wapenwedloop tussen prooi en predator, parasieten en gastheren, zonder honger en dood, zou er geen zenuwstelsel zijn om überhaupt iets te zien, laat staan om iets te begrijpen. Wij zijn omringd door eindeloos veel levensvormen, de één nog mooier en wonderlijker dan de ander. En dat is geen toeval, maar het directe resultaat van evolutie door niet willekeurige natuurlijke selectie. The only game in town, the greatest show on Earth.” (p.426).
De vergelijking van het complexe en immense heelal en de enorme biodiversiteit is een inzicht dat ik nog nooit ergens anders tegengekomen ben. In Darwin’s tijd was het zeker onmogelijk. Pas de laatste tientallen jaren is het mogelijk geworden om dat te zien. Maar Dawkins is de eerste die de link legt tussen de twee. Hij laat zien dat het hier om hetzelfde principe gaat. Het is absoluut méér dan een didactische hulpmiddel. Het is een fundamenteel inzicht in de relatie tussen processen die het heelal en het leven hebben gevormd en de resulterende complexiteit van de kosmos en het leven.
Als je dit alles contrasteert met het christelijke scheppingsverhaal, dan wordt dit inzicht alleen maar dieper en sterker. Het doel van de schepping is de mens. Die moet een plek hebben om te leven en te eten. De rest, de enorme afmetingen van het heelal en de onvoorstelbare biodiversiteit, is versiering. Is in feite overbodig. We kunnen leven zonder dat alles. Zo wordt het onbegrijpelijk waarom er nog miljoenen andere biologsiche soorten op aarde moeten rondlopen en hebben rondgelopen, en waarom het heelal zo onmetelijk groot en oud moet zijn. Met Dawkins’ inzicht wordt zowel het onmetelijke heelal met ontelbare sterrenstelsels en de onvoorstelbaar grote biodiversiteit op aarde, begrijpelijk, verklaarbaar en zelfs noodzakelijk.
Natuurwetten die een heelal met precies 1 zon, 1 aarde, en 1 maan produceren zijn ondenkbaar. Natuurlijke processen die uitsluitend de menselijke soort en een handvol eetbare soorten produceren, zijn ook ondenkbaar.
Een open deur? Een overbodig verhaal? Ik ken een filosofie hoogleraar die voortreffelijk en inzichtelijk over evolutie heeft geschreven, maar die tegelijkertijd van totaal onbegrip blijk geeft als het gaat om de waarde en betekenis van biodiversiteit. Maar ook bij biologen heb ik het hier besproken inzicht van Richard Dawkins nooit gezien. Dus, bepaald niet overbodig om er aandacht aan te besteden. Ik zal er vast nog wel eens op terugkomen -en zo nodig verder uitwerken- omdat het zo belangrijk is.
Noten
- In 1998 werd ik voor het eerst geconfronteerd met de inzichten van Barrow en Tipler en ben er diepgaand door beïnvloed: “We should not be surprised to observe that the universe is so large. No astronomer could exist in one that was significantly smaller. The universe needs to be as big as it is in order to evolve just a single carbon-based life-form. The universe also needs to be as old (15 billion years) as it is to evolve carbon-based life.”
- Die hoogleraar is de Leidse filosoof Bas Haring. Van biodiversiteit heeft hij geen kaas gegeten. In zijn boek Het aquarium van Walter Huijsmans toont hij een diepgaand onbegrip voor de betekenis van biodiversiteit. Net als alle religieuze denkers. Behalve de theoloog Taede Smedes (zie hier) die begrip toont voor de complexiteit van het heelal.
Postscript 24 december
De theoretisch fysicus Robbert Dijkgraaf vertelde op woensdag 23 dec in het Teleac programma ‘De Bovenkamer‘:
“Als wij het enige leven zijn, vind ik even krankzinnig, dat die hele show, die 100 miljard keer 100 miljard sterren, dat enorme decor, alleen maar voor ons. Dat wij hier op aarde de enige zouden zijn die daar naar kijken. Die enorme lichtshow. Dat vind ik even wonderlijk”.
Maar, het is juist niet verwonderlijk! Zonder die miljarden sterren zouden wij er niet zijn! Het zou pas echt raadselachtig zijn als we helemaal geen sterren aan de hemel zagen. Of als uitsluitend de aarde, maan en zon zouden bestaan. Dan zouden we vanzelfsprekend geloven dat de aarde als woonplaats voor ons was geschapen. We zouden dan niet eens op het idee gekomen zijn dat er natuurlijke stervormende processen bestaan. Het wonderlijke is dat Dijkgraaf een theoretisch fysicus is en géén creationist…
Postscript 9 april 2011
Pas nu zie ik dat mijn citaat van p 426 met grote letters op de achterflap van hardback (Engelse uitgave) staat! Terecht! Het is een magnifiek inzicht!
tags: boeken, biodiversiteit, filosofie, religie
Ik neem aan dat je weet dat het niet Richard Dawkins zelf is die tot dit inzicht
is gekomen. Dit is een toepassing van het anthropic
principle, dat al een tijdje langer bekend is.
Nee, ik ken het anthropisch principe: zie mijn verwijzing naar Barrow & Tipler. Ik zal de noten weer gewoon font geven. Wat ik bedoel is dat Dawkins de logische overeenkomst ziet van het ‘anthropic principe’ (wat in wezen gaat over fysische constanten) en
het biodiversiteits principe (biologische principe).
Dat was de eye-opener, dat heb ik nooit ergens anders gezien.
Heb jij dat ergens anders gezien?
Als je explosie van biodiversiteit op Aarde ziet, dan krijg
je inderdaad de indruk dat het ontstaan van het leven
onvermijdelijk was gegeven de fysische omstandigheden. Als
het gegoochel met statistische “modellen” de indruk geeft dat
het spontane onstaan van leven erg onwaarschijnlijk was, dan
klopt het model niet. Is dat niet wat Kaufmann zei, in
“At home in the universe”?
Waarom zijn er malariamuggen, en diepzee dieren waar de mens
“niets aan heeft”, en miljoenen insecten species, etc?
Inderdaad, omdat het niet relevant is of de mens
“er iets aan heeft”. De mens bestaat om dezelfde reden dat de
malariamug bestaat.
Kauffman moet ik er nog eens op naslaan.
het boek van S. Lloyd programming the universe, 2006, zal u dan ook
zeker interesseren. Meer dan een vergelijking, nog dieper inzicht!
ben benieuwd!
Ik heb het boek niet gelezen. Wat zegt Lloyd over het onderwerp dat ik ‘Het geniale inzicht van Richard Dawkins’ heb genoemd?
Een vergelijking tussen de biodiversiteit en het universum heeft Darwin zelf ook prima verwoord.
“We can allow satellites, planets, suns, universe, nay whole systems of universe, to be governed by laws, but the smallest insect, we wish to be created at once by special act.”
Het had in de 21ste eeuw geschreven kunnen zijn!
Te vinden op: http://en.wikiquote.org/wiki/Charles_Darwin
Engelbert, bedankt voor dit interessante citaat van Darwin.
Darwin wijst hier op een inconsistentie van creationisten die
wel Newton’s natuurwetten aannemen, maar geen natuurwetten
accepteren voor het ontstaan van levende wezens.
Natuurwetten voor het ontstaan van levende wezens is zeker
de grote bijdrage van Darwin.
Maar wat ik op het oog heb met Dawkins Inzicht is specifieker:
* het is geen toeval dat wij als mensen omringd zijn door
duizenden zoogdieren,
* het is geen toeval dat we omringd zijn door honderden apesoorten, een handvol mensapen, en tientallen uitgestorven homonoïden.
Dat is veel specifieker.
*Het eerste zoogdier zag zich omringd door duizenden
gewervelden.
* De eerste gewervelde zag zich omringd door duizenden andere soorten dieren,
* het eerste dier zag zich omringd door duizenden meercelligen,
* de eerste cel zag zich omringd door duizenden, miljoenen proto-cellen, etc.
Ik weet niet of Darwin dit zo gezegd heeft, maar hij zou
het er zeker mee eens geweest zijn.
Jouw Darwin citaat komt uit Notebook N
(http://darwin-online.org.uk/)
Helemaal mee eens Gert. Het aantal soorten is echter in mijn ogen geen toeval, juist omdat ze niet door special creation zijn geschapen. Anders zouden ze immers wel het gevolg zijn van de toevallige voorkeur van een Schepper! Uit de aanname dat zowel het universum als het leven is ontstaan vanuit natuurkundige wetten volgt dan ook dat er geen andere beperkingen zijn dan die wetten. Alles wat kan bestaan zal dan ook bestaan, onafhankelijk van nut of doel.