Wat heeft biodiversiteit met evolutie te maken?
Wat heeft biodiversiteit met evolutie te maken? Alles! In een vorig blog (14 april) keek ik naar de relatie biodiversiteit en menselijke gezondheid. Maar aangezien dit een blog over evolutie is mag de relatie biodiversiteit – evolutie natuurlijk niet ontbreken.
Simpel gezegd: evolutie produceert biodiversiteit. Biodiversiteit is het resultaat van evolutionaire processen. Biodiversiteit betekent simpel gezegd soortenrijkdom. Het enige tot nu toe bekende natuurlijke proces dat soorten produceert is: evolutie. Darwin’s hoofdwerk heet The Origin of Species: het ontstaan van soorten. Na iedere periode van massaal uitsterven van soorten herstelde evolutie weer de biodiversiteit. Dat kostte wel steeds tientallen miljoenen jaren.
Om de evolutionaire achtergrond van biodiversiteit te begrijpen zijn een aantal belangrijke begrippen uit de moderne evolutiebiologie behulpzaam: het biologische soort begrip (soorten zijn populaties van individuen die onderling kruisen maar niet met andere dergelijke groepen), reproductieve isolatie (kruisingsbarrière tussen soorten), geografische soortvorming (een soort splitst zich op in tweeën door geografische isolatie, afstand), adaptieve radiatie (verwante soorten ontwikkelen aanpassingen voor verschillende milieu’s en gaan zodoende verschillen in uiterlijk en levenswijze) en natuurlijk het begrip biodiversiteit zelf. Deze begrippen worden goed uitgelegd door de bekende Amerikaanse bioloog Edward O. Wilson in The Diversity of Life (1). Er is slechts een kleine overlap met Sustaining Life dat ik op 14 april besprak en dat is hoofdstuk 13 (‘Unmined Riches’, Ongekende rijkdommen) waarin Wilson in overzichtelijke tabellen een goed overzicht geeft van het nut van biodiversiteit voor de mens. Het hoeft niet te verbazen dat Wilson een vurig pleidooi levert voor het behoud van biodiversiteit. Dat is een tweede reden dat het boek belangrijk is. Maar gezien de opvattingen van Bas Haring (zie vorige blogs) is het boek van E. O. Wilson vooral belangrijk omdat het de evolutionaire achtergrond van biodiversiteit uiteenzet.
de mens
Laten we dit vooral niet vergeten: de mens zélf is het resultaat van evolutionaire processen die voortdurend nieuwe soorten geproduceerd heeft. Als er plm 2 miljoen jaar geleden een waarnemer (bijvoorbeeld Bas Haring) aanwezig was om de biodiversiteit van de aapachtigen te beoordelen, dan had hij adaptieve radiatie van rechtoplopende ‘aapmensen’ kunnen waarnemen: Australopithecus bosei, A. robustus, Paranthropus, Homo habilis. Ze hadden allemaal ongeveer even grote hersenen. Was die diversiteit nodig? Onmogelijk te beantwoorden! Onzinnige vraag! Achteraf weten we dat het genus Homo overbleef, en dat de anderen uitstierven. Als er toen een filosofisch ingesteld dier rondliep die zoveel biodiversiteit niet nodig vond, dan was Homo sapiens er zeer waarschijnlijk niet geweest! En zo kun je terug in de tijd gaan en je steeds afvragen of er zoveel biodiversiteit van apen nodig is, zoogdieren, dieren, meercelligen, eencelligen, moleculen, atomen. Leuke vraag: zijn alle elementen van het Periodiek Systeem wel nodig? Is het erg als er een paar verdwijnen?
Waarom maak ik mij toch zo druk om wat filosoof Bas Haring schrijft over biodiversiteit? Omdat hij in Nederland als evolutie-deskundige wordt gezien. Dit is o.a. ontstaan door zijn eerste boek Kaas en de Evolutietheorie (waar ik overigens positief over geschreven heb). Als er een congres wordt georganiseerd voor een breed publiek (2) of een talkshow op TV, dan wordt Bas Haring uitgenodigd om evolutie uit te leggen. Ook gaf hij een hoorcollege over de mechanismen van de evolutie (Home Academy). Daarom zal het publiek ook verwachten dat zijn boekje Het aquarium van Walter Huijsmans of waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde? betrouwbaar en deskundig is. Dat is het niet. Daarom is kritiek hard nodig. In een volgende blog zal ik aantonen aan de hand van zijn voorbeeld over spechten dat hij geen biodiversiteitsdeskundige is.
- Edward O. Wilson (2001) The Diversity of Life, Penguin, new edition, 406 blz. Eerste editie is van 1992. De nieuwste penguin editie is van 2001 en heeft een nieuw en zeer uitgebreid voorwoord van de auteur. Wilson is bekend als de ‘uitvinder’ van Sociobiology (1975) en heeft veel wetenschappelijke en populair-wetenschappelijke werken op zijn naam staan.
- Bijvoorbeeld op het DarwinDay congres op 8 feb 2009 in Amsterdam hield Bas Haring een presentatie over evolutie die voortreffelijk was; niets op aan te merken.
tags: boeken, milieu
* Ik zie zojuist dat Bas Haring een blog heeft over zijn boek:
http://basharing.wordpress.com/2009/03/23/het-aquarium-van-walter-huijsmans/
en er zijn daar ook reacties te vinden van lezers.
* Gert, dit is een duidelijke uitleg over biodiversiteit (schrijf ik als niet-bioloog). Een leuk punt, dat homo sapiens er misschien niet was geweest als een filosofisch ingestelde mensachtige dat niet nodig had gevonden. Ik ben ook even op het blog gaan kijken waarop Bas Haring zijn Aquarium bespreekt en verdedigt. Jij wordt daar (natuurlijk) ook genoemd. Onze bekende Jonathan corrigeert Bas Haring daar over planten en zuurstof. Bas Haring schrijft ergens “nagenoeg”, wat door Jonathan wordt opgemerkt, waarna Bas Haring corrigeert.
Inmiddels heb ik het Aquarium ook gelezen en hoewel je al veel gras voor mijn voeten hebt weggemaaid, zal ik binnenkort met boekje bij de hand nog een paar sprietjes te berde brengen.
Rest mij nog, misschien niet zo vriendelijk maar ik denk het nu eenmaal dus ik schrijf het toch, dat Bas Haring niet van dit blog had hoeven “weglopen” als hij de hier geuite kritiek zonder meer had kunnen neersabelen.
* Daniel Nettle schrijft in zijn interessante studie Uitstervende talen: “Het is geen toeval dat het verschijnsel van bedreigde talen samenvalt met het verschijnsel van bedreigde soorten.”
Willen we niet allemaal eindigen als een stel Michael Jacksons in een zuurstoftank met nog slechts één denkbaar wereldbeeld, dan moeten we (bio)diversiteit blijven koesteren. Zonder variatie geen evolutie.
* Biodiversiteit rules zullen we maar zeggen
Er zijn natuurlijke vele voorbeelden van adaptieve radiatie zoals de struik van de evolutie van het Paard waarbij Equus enige overlevende tak is van een dikke bos, Darwin vinkjes en ook de 2 Coelacanth soorten die de overlevers zijn van een tak van Coelacanthen dat ook nogal wat zijtakken kent. Echter 1x een opmerking:
“radiatie van rechtoplopende ‘aapmensen’ kunnen waarnemen: Australopithecus bosei, A. robustus, Paranthropus, Homo habilis.”
A. bosei, A. robustus zijn 2 soorten van het geslacht Paranthropus toch?
Dus waarom paranthopus in dit rijtje?
* http://www.refdag.nl/artikel/1408793/Plasterk+Creationisme+niet+verboden+.html
http://www.cip.nl/nieuwsbericht_detail.asp?id=8970
* Terrencje (4), hier heb je een punt. Paranthropus stond niet in het boek van Wilson, dat heb ik toegevoegd. Zijn overzicht was van 1992. Paranthropus heb ik ontleend aan een modern overzicht. Naamgeving is waarschijnlijk gewijzigd. Moet ik nagaan.