evolutie.blog.com

"Ik kan niet geloven dat de mens van de aap afstamt". Dit zei de EO-directeur Henk Hagoort vandaag maandag 24 september in een discussie met evolutiebiologe Gerdien de Jong in het EO radioprogramma De Ochtenden op radio 1. "Wij raken hier aan wat volgens U de waarheid, de enige waarheid en de absolute waarheid is" zei Hagoort tegen de Jong. De Jong repliceerde: "U kunt de werkelijkheid niet blijven ontkennen."

De aanleiding voor de discussie was de petitie de Gerdien de Jong en Hans Roskam gericht aan de BBC om de EO contractueel bij haar uitzendingen te laten vermelden dat er geknipt is. Hagoort herhaalde eerdere uitspraken dat "iedere omroep en krant knipt in nieuwsberichten volgens hun eigen identiteit en dat 95% van de Nederlandse kijkers weet waar de EO voorstaat. Wij zijn geen neutraal doorgeefluik. De kijker is volledig geinformeerd door de afzender en dat is de EO. Het bezwaar van mevrouw de Jong is kennelijk dat er inhoudelijk, vanuit een visie, geknipt wordt. Maar in Nederland hebben we geen Staatsomroep, die bepaalt wat de waarheid is. Evolutie is geen neutrale theorie, die door iedereeen geaccepteerd moet worden".

Gerdien de Jong: "De evolutietheorie is een wetenschappelijke theorie en wetenschappelijke theorieën hebben géén geloofsinhoud. De evolutietheorie is uitsluitend gebaseerd op feiten en niet op enig geloof. De evolutietheorie is geloofs-neutraal, dat weet U net zo goed als ik." Waarop Hagoort reageert met: "Theorieën zonder geloofsinhoud kunnen ook valse theorieën zijn". Gerdien de Jong: "daar wil ik het nu niet over hebben want de petitie gaat over de censuur van de EO die een BBC documentaire uitzendt en een DVD uitgeeft waarin evolutie uitgeknipt is zonder dit te vermelden. En dat is onfatsoenlijk."

De Jong: de kijker wordt beduveld want hij weet niet wat er gebeurd is met de documentaire. Hij kan wel verwachten dat de EO een creationistisch standpunt heeft, maar daaruit volgt niet dat de kijker weet dat de EO evolutie uit David Attenburoughs documentaires knipt en hoe omvangrijk dat eigenlijk is.

Wat in het interview niet goed naar voren is gekomen is dat Hagoort herhaaldelijk beweert dat de afspraken met de BBC in alle openheid zijn gemaakt, terwijl wij als kijker helemaal geen inzage hebben in die contracten en dus is dat helemaal niet openbaar. Als die contracten op papier staan dan wil ik daar inzage in hebben. Heeft de BBC werkelijk toestemming gegeven aan de EO om inhoudelijk te knippen? Dat weten we dus gewoon niet. Verder beweert Hagoort dat de EO fatsoenlijk handelt. Het punt is echter dat hij bij de uitzending gewoon niet vermeldt dat en wat er geknipt is. En op de DVD ontbreekt de vermelding dat dit niet de originele BBC documentaire is. En dat is onfatsoenlijk.

Nog belangrijker en onthullender is dat de EO een wetenschappelijke theorie zondermeer ontkent. Dat staat gelijk met Holocaust-ontkenning (Holocaust-denial) en is strafbaar. Wanneer we deze uitspraak kombineren met zijn correcte uitspraak dat evolutie op scholen wordt onderwezen, dan beweert Hagoort dus in feite dat op de Nederlandse scholen een onjuiste theorie onderwezen wordt! En daar moet hij op aangesproken worden! Daarvoor moet hij ter verantwoording geroepen worden!

De Ochtenden op radio 1 (hier online beginnend op 34 min.). Mijn weergave van de radiouitzending is gebaseerd op een eigen opname.

De ontdekking van de EO-censuur werd hier op 27 juli gepubliceerd.

Gisteravond kreeg een kommentaar dat zo oud en versleten was, maar blijkbaar nog steeds door creationisten recycled wordt, dat het een nummer heeft gekregen CA201 in Index of Creationist Claims van Mark Isaak.
Bovendien las ik toevallig vanochtend tijdens mijn vaste na-het-ontbijt-bij-de-eerste-koffie-lees-uurtje
in mijn té-belangrijk-om-te-laten-liggen-maar-nèt-niet-moet-ik-zeker-reviewen-boeken (en dat is op dit moment Daniel Dennetts Breaking The Spell, met dank aan Jan Riemersma van wie ik het boek heb gekregen) pagina 311 waar hetzelfde onderwerp kort behandeld wordt. Het blogkommentaar heb ik niet doorgelaten, maar ik zal het hier alsnog reproduceren:

"Zolang de EvolutieTHEORIE geen overtuigend en onomstotelijk bewijs levert, schaar ik het net als de Scheppingstheorie onder GELOOF.... Laten we ophouden te doen alsof de Evolutietheorie de waarheid is. Als belastingbetaler vind ik dat het niet meer dan normaal is dat mijn kinderen OOK de Scheppingstheorie onderwezen krijgen op school. Of laat de Evolutietheorie onderwezen worden tijdens de Godsdienstlessen. Begripvolle en vriendelijke groet! Matthijs."

Het argument CA201 wordt meestal gevolgd door CA202: EvolutieTHEORIE is niet bewezen. Aangezien de antwoorden er ook bij staan, hoef ik ze hier niet te herhalen. Daarop volgt meestal 'evolutie is ook een geloof net als religieus geloof'. Deze bewering kan ik niet vinden in de Index, maar ze is eigenlijk niets anders dan CA202.

Mijn citaat van Daniel Dennett is deze:

"If somebody wants to put a sticker in this book, saying that it presents a theory, not a fact, I would happily concur. ... The proposition that God exists is not even a theory, ... That assertion is so prodigiously ambiguous that it expresses, at best, an unorganized set of dozens or hundreds -or billions- of quite different possible theories, most of them disqualified as theories in any case, because they are systematically immune to confirmation or discomfirmation" (page 311)

Hier brengt Dennett nog een nieuw aspect naar voren: het is verdomd moeilijk een goede wetenschappelijke theorie te construeren! Zeker van de omvang van de evolutietheorie. Dus het is een eer om evolutie een THEORIE te noemen! Maak maar eens een wetenschappelijke theorie die geschikt is om alle verschijnselen in de biologie te verklaren en die bovendien mee kan groeien met nieuwe wetenschappelijke ontwikkelingen! De huidige evolutietheorie heeft een ontwikkeling van 150 jaar doorgemaakt. Wat de evolutietheorie is staat in de handboeken. Het nieuwste evolutiehandboek is dit jaar verschenen met de weinig verrassende titel 'EVOLUTION' (Barton, Briggs, Eisen, Goldstein, Patel, 2007). Ook daar, zelfs daar, worden standaard bezwaren tegen evolutie behandeld (pagina 76 en verder). Het is onbegonnen werk om alle boeken en sites waarin bovengenoemde misverstanden behandeld worden op te noemen, maar goed nog ééntje dan: Evolution vs. Creationism van Eugenie Scott (2005), met name hoofdstuk 1 over wat wetenschap is en hoe het werkt en wat wetenschappelijke theorieën zijn (op pagina 14). Matthijs: je hebt een leesachterstand in te halen! en je weet nu waar je moet zijn!

Vrijheid van wetenschap

Door Gaby van Caulil

Dit land telt zeker 20.000 geschoolde biologen. Zevenduizend daarvan lezen dit blad, maar de petitie over EO-censuur in het vorige nummer kan bijna niemand ontgaan zijn: vorige week was de biologenoproep landelijke nieuws: ondermeer Telegraaf, Elsevier, Spits Trouw, Parool, Reformatorisch Dagblad en Nu.nl. Niet meer dan driehonderd biologen hebben de petitie getekend (waar initiator Hans Roskam overigens al tevreden mee is).

Van de acht biologen die bij het Nederlands Instituut voor Biologie werken, ben ik de enige die het verzoek aan de BBC gesteund heb (twee anderen willen de petitie nog tekenen). Waarom niet, heb ik gevraagd. Ach. Tja. Niet aan gedacht.

Waarom zo mat? Tolerantie naar de gelovige medemens kan de reden niet zijn. De petitie vraagt vrijheid van wetenschap, maar mort niet aan de vrijheid van godsdienst. De Nederlandse biologische gemeenschap verzoekt de BBC slechts om in de toekomst contractueel vast te leggen die mooie natuurprogramma’s volledig uit te zenden, óf ­ als omroepen toch willen knippen ­ te verlangen dat ze dat aan het begin van de serie even vermelden.

Bijna Brits braaf, deze oproep. Van de Nederlandse biologen mag de EO gewoon blijven censureren. Het is geen aansporing om de subsidie aan deze publieke omroep te staken. En het is ook geen oproep aan adverteerders om EO-programma’s te boycotten (na de oproep van CDA-er Joop Atsma stopte ondermeer Albert Heijn met reclame-spotjes rond Talpa’s pestprogramma De Gouden Kooi).

Attenboroughs natuurdocumentaires zijn van hoge kwaliteit. Ze zijn prijzig, maar met publiek geld kan de publieke omroep deze series op de Nederlandse televisie vertonen. Zo maken heel wat Nederlanders kennis met principes in de natuur als de voedselpyramide of fight-or-flight. Van het belangrijkste principe in de natuur blijven veel Nederlanders verstoken, nu de EO zich heeft opgeworpen als hofleverancier van natuurdocumentaires.

Sommigen wijzen erop dat het EO-logo in de linkerbovenhoek wel duidelijk maakt dat er geen evolutie te verwachten is. Zou mijn twaalfjarige buurjongen dat ook beseffen? Hij kijkt graag natuurfilms maar blijft onbekend met natuurlijke selectie en ouderdom van de aarde.

En dan nog. Zelfs met disclaimer is het onaanvaardbaar dat we met publiek geld natuurfilms kopen, en vervolgens consequent alle verwijzingen schrappen naar de theorie die het fundament is van de biologie, en steeds vaker geldig blijkt in andere vakgebieden.

Afgelopen zaterdag nog riep Frans Saris, vertrekkend Bètadecaan in Leiden, in De Volkskrant dat Darwin de theorie van alles gevonden heeft. "Evolutie is een universeel principe, dat werkt van de biologie tot in de cultuur, de economie, de politiek. En ook in de wetenschap zelf, waar ideeën, onderzoekers en instituten met elkaar strijden om de beste interpretaties." Hij zei zelfs: "Mijn vakgebied is over." Saris heeft veertig jaar lang gewerkt in de natuurkunde.

En wij? In onze eigen kleine wereldjes verkneuteren we ons over de schoonheid van evolutionaire principes. Maar als anderen de theorie ontkennen waar we al anderhalve eeuw profijt van hebben, halen we onze schouders op. Want we willen zo graag tolerant zijn.

(met dank aan Rinze Benedictus voor het beschikbaar stellen van de tekst.

Artikelen op Bionieuws.nl zijn pas na drie maanden toegankelijk)

Noordzeestrand Ameland Sept 2007

Klik op foto voor vergroting en correcte horizon.

Bedenk zelf een onderschrift (U mag citeren uit Genesis 1).

Een boek van Paul Davies is altijd de moeite waard. Tenminste als het onderwerp je interesseert en je het niet zonde van je geld vindt om zonodig een hoofdstuk over te slaan.
Het onderwerp van zijn laatste boek 'The Goldilocks Enigma' is de vraag waarom de natuurkundige eigenschappen van de kosmos precies juist zijn voor biologisch leven (staat ook bekend onder de naam 'fine tuning'). Een vraagstuk wat me al bezig houdt sinds The Anthropic Cosmological Principle van Barrow en Tipler (1994). Het onderwerp ligt in het verlengde van biologische evolutie, vind ik. In het Darwinisme speelt het aardse milieu een grote rol. Dat is wat natuurlijke selectie betekent. Maar de kosmos is het milieu van het verschijnsel leven op grotere schaal. Daarom zijn er ook drie onderzoeksgebieden die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en vloeiend in elkaar overgaan: 1) Darwinistische evolutie, 2) ontstaan van leven, 3) vorming van de bouwstenen voor het leven en een zonnestelsel. De laatste twee worden ook wel gecombineerd in het nieuwe vakgebied astrobiologie. Alle drie zijn even belangrijk en interessant, hoewel ik geen deskundige ben op de laatste 2 gebieden. Maar goede populaire boeken zoals deze helpen je een eind op weg!

Davies beschrijft een zestal ultieme verklaringen van de geschiktheid van het heelal voor het leven. De atheistische versie noemt hij 'het absurde universum' (nogal een subjectieve term). Dit associeert Davies met het idee dat het universum geen doel of betekenis heeft. Dat is de levensbeschouwelijke kijk. Wetenschappelijk gezien is het ontstaan van het leven een uitzonderlijke toevallige gebeurtenis en het ontstaan van het bewustzijn een mysterie. Ik vind dat Davies van het atheistisch wereldbeeld nogal een karikatuur maakt. Zijn sympathie ligt hier duidelijk niet. Hij maakt er ook nog een punt van dat (sommige) hersenen het universum kunnen begrijpen en dat zou niet verklaard kunnen worden binnen het atheistisch wetenschappelijk wereldbeeld.

Intelligent Design
Naast een aantal posities (die moeilijk in een paar woorden zijn samen te vatten), noemt Davies Intelligent Design. ID verklaart fine tuning als een plannetje van God. Het was God's bedoeling om een heelal met leven te maken en daarom is het heelal ge-fine-tuned voor leven. Het grote nadeel volgens Davies is dat het een conversatie-stopper is, een dooddoener. De simpele opmerking 'God did it' geeft geen echte verklaring, tenzij men vertelt hoe en waarom God het deed. Bovendien verklaart het niet wie de ontwerper ontworpen heeft. "ID in biology is magic, not science". ID is een God of the gaps verklaring. Het zwakke punt hiervan is dat er geen reden is waarom biologen onmiddellijk alle antwoorden moeten hebben. Alleen al het feit dat bepaalde zaken niet in detail verklaard kunnen worden, betekent nog niet dat er geen natuurlijke oorzaken voor zijn. We weten het alleen nog niet.

Een belangrijke observatie is verder dat fine tuning niet een alles-of-niets verschijnsel is. Alle natuurkundige parameters hebben een range van waarden die verenigbaar zijn met leven. Om een voorbeeld te noemen: een universum waarin de electromagnetische kracht 1% sterker is, is nog steeds bewoonbaar. ID verklaart niet waarom er een range is, de grootte en de exacte waarden van de ranges, en de verschillen in ranges die de verschillende paramaters hebben. Davies werd enige jaren geleden als vriend en medestander van ID gezien, maar die tijd is definitief voorbij, lijkt mij zo. Davies is er volledig van overtuigd dat Darwins evolutietheorie het schijnbare ontworpen zijn van organismen verklaart. Paley's biologische argument voor een designer is door Darwin weerlegd. Maar het kosmologische argument dat het heelal gefinetuned is voor het leven is immuun voor Darwinistische aanvallen. Interessant punt.

Davies' eigen positie leunt tegen het theism aan, maar hij is geen theist, en ook geen atheist. Hij neemt wel degelijk serieus dat het universum voor het leven ontworpen lijkt te zijn. Hij neigt naar de opvatting dat het leven op een fundamentele manier in de natuurwetten ingebouwd is. Maar ziet dit als sterk contrasterend met een God als manipulator die van buitenaf zijn wil op legt aan de materie en door actief ingrijpen het leven maakt. Zonder die ingreep zou het leven nooit ontstaan zijn. De redenering van alle creationisten en ID-ers is: als het leven niet spontaan ontstaat, dan maak je het toch (fine tuning of niet)! Op die manier zou het leven onnatuurlijk en dus een artefact zijn. Het leven zou net zo'n artefact zijn als een auto! Er lijken ten aanzien van het ontstaan van het leven maar twee mogelijkheden te zijn: òf het ontstaat spontaan omdat het op de één of andere manier in de natuurwetten zit, òf het moet speciaal gemaakt worden omdat het ondanks fine tuning niet spontaan ontstaat.

Maar toch vindt Davies dat er op fundamenteel niveau een doelgerichtheid kan bestaan. Maar Davies weet als natuurkundige -en dat is interessant- dat op micro niveau de natuurkundige wetten geen doelgerichtheid toestaan, omdat die wetten alles bepalen wat er gebeurt zodra de begincondities van een systeem zijn vastgelegd. Als je daar bovenop nog een teleologische wet zou plaatsen krijg je conflicten.
Het atoom zou niet meer weten of het links of rechts zou moeten gaan!
Maar Davies slaagt er niet in om mij duidelijk te maken hoe er op fundamenteel niveau toch een doelgerichtheid kan bestaan.

Wat hij wel duidelijk maakt is dat het bekende 'anthropische principe' een foute benaming is ("anthropic principle is a misnomer"). Beter is: biophilic universe: just right for life, niet specifiek voor mensen. Dat ben ik geheel met hem eens. Maar je zou nog verder kunnen en moeten gaan. De claim zou moeten zijn: het universum is geschikt voor complexe koolstofchemie (het leven bestaat essentieel uit complexe koolstofchemie). Je moet niet méér claimen dan noodzakelijk is. Je moet niet overclaimen. Anders kom je tot absurde claims zoals: het universum is precies geschikt voor de verbrandingsmotor en dus de auto. Ontken dat maar eens. Of een heerlijke egocentrische claim: het universum is precies gefinetuned voor mij.

Uit uitspraken als "anthropic principle is a misnomer" blijkt dat Davies kritisch is ten opzichte van het 'anthropische principe'. Maar uit andere opmerkingen blijkt dat hij zich een beetje laat meeslepen. Omdat de 'weak nuclear force' zo zwak is kunnen sterren als de zon lang genoeg branden om het leven en complexe organismen te laten ontstaan. Dus, als ik het goed begrijp is de zwakke kernkracht een compensatie voor de traagheid van evolutie? Maar waarom is de evolutie zo traag als het universum gefinetuned is voor leven? Als het leven sneller zou evolueren, zou die zwakke kernkracht ook niet zo zwak hoeven te zijn en zou de zon niet zo lang hoeven te branden. Trouwens, als lang genoeg branden een gefinetunede eigenschap is ten behoeve van evolutie, waarom is de levensduur van de zon dan eindig? Dat betekent immers dat het verschijnsel leven op aarde ook eindig is. Om maar niet te spreken van de eindigheid van individuele levens. Is dat ook onderdeel van fine tuning? Waarom? Waar houdt het op?
Waarom is de levensduur van de zon niet gewoon een gelukkige omstandigheid? Waarom is het leven zó ontworpen dat het externe energie nodig heeft? Waarom is materie op microschaal zo ontworpen dat extreme fine tuning voor het leven nodig is? Kan dat niet anders? Deze vragen stelt Davies zich niet (in dit boek).

Toch kun je bijna niemand vinden die zo open-minded over deze zaken nadenkt als Paul Davies. En zonder in een atheistisch of theistisch hokje gestopt te kunnen worden. En dan neem je het graag voor lief dat er hier en daar wat subjectieve en mystieke elementen zijn verhaal binnensluipen: 'life is a significant step on the path of cosmic evolution' (259). Lieve help! Wat betekent dat eigenlijk? De gedachtengang van Davies lijkt te zijn: als leven op fundamenteel niveau ingebouwd is in de wetten van de natuur, dan is het leven betekenisvol (significant) en als het leven een 'neveneffect' is (hoe bepaal je dat?), dan is het betekenisloos (insignificant). Ik vind dat Davies hier een waardeoordeel introduceert. Je kunt je afvragen hoe onvermijdelijk het leven is (kwantificeren), maar daar volgt toch niet uit dat je eigen leven betekenisvol is of niet? De noodzakelijkheid van het ontstaan van het leven is geen alles-of-niets gegeven. Er liggen vele nuances tussen noodzakelijkheid en toeval.

The Goldilocks enigma is een boek van een theoretisch fysicus (nu in paperback), maar er zitten voldoende begrijpelijke en stimulerende gedachten en inzichten in verpakt die het ook de moeite waard maken voor een niet-fysicus. Zo'n juweel als dit zou je toch niet willen missen: "Life as we observe it today is 1 percent physics and 99 percent history" en filosofische vragen als: waarom bestaat het universum? wie bepaalt wat er wel of niet bestaat?

• Review van Peter Woit 22 September 2006 (redelijk neutraal review)
• samenvatting (of fragmenten?) van het boek in The Gardian
• Ik gebruikte de Engelse Penguin paperback 2007 uitgave. Penguin had in 2006 ook een uitgave met een andere cover. In Amerika uitgebracht onder de titel: 'Cosmic Jackpot: Why Our Universe Is Just Right for Life' (Hardcover, 2007) (uitgevers zijn gek om hetzelfde boek onder meerdere titels of covers uit te brengen!).
  
• The Fifth Miracle (1999) is ook van Paul Davies en daar heb ik ook veel plezier aan beleefd.
• In de Academische Boekengids september 2007 staat in een boekbespreking ook nog leuke gegevens: zoals bijvoorbeeld dat maar 4% van de materie in het universum uit de vertrouwde atomen bestaat waaruit sterren, planeten, mens en dier zijn opgebouwd. Maar 4%? Is het heelal dan niet een erg omslachtige manier om (menselijk) leven te maken???
• Homepage van Paul Davies (Arizona State University)
• Een review van het boek door een theoretisch fysicus verscheen in Nature 23 Nov 2006 (aanbevolen). (toegevoegd: 16 Sep 07).

  natuurlijke duinvorming op Ameland - artistieke Photoshop impressie.