evolutie.blog.com

Elliott Sober is een filosoof die zich bezig houdt met 'Philosophy of Biology' en die met name over het 'design argument' schreef. Ook schreef hij met anderen een review van William A. Dembski’s (1998) 'The Design Inference' onder de titel 'How Not to Detect Design'. In het maart 2007 nummer van The Quarterly Review of Biology schrijft hij een lezenswaardig artikel 'What is wrong with Intelligent Design?'.

Volgens Sober onderscheidt Intelligent Design zich van het jonge aarde creationisme (YEC) doordat ze niet claimt dat de aarde 6000 jaar oud is, en dat alle biologische soorten door god geschapen zijn. Sober noemt dit: mini-ID. Mini-ID claimt dat sommige complexe biologische aanpassingen door een Intelligente Designer zijn gemaakt. Een bescheiden claim dus. Hieruit volgt dat de bezwaren tegen YEC niet gelden voor mini-ID. Maar waarom zouden mensen zo'n minimale these eigelijk willen verdedigen? Dit komt omdat ID een Amerikaanse beweging is en mini-ID dan niet in strijd is met de scheiding kerk en staat. Mini-ID zou dan niet religieus zijn en zou geen problemen moeten opleveren op de openbare scholen in de VS.

Een bekend bezwaar tegen dit design argument, al door Darwin verwoord, is dat de designer geen imperfecte oplossingen zou maken. Het bekende voorbeeld van S J Gould: panda's thumb. Dit bezwaar veronderstelt overigens dat het design argument testbaar is. Het antwoord van ID op het Darwinistische bezwaar: je weet niet wat de designer wil. Dit is een in principe juist antwoord, maar het roept nieuwe kritiek op ID op.

Sober verwerpt de bewering dat ID niet falsifieerbaar zou zijn. De uitspraak 'organismen zijn door Intelligente Designer geschapen' is falsifieerbaar, omdat organismen niet zouden kunnen bestaan. [een vreemd en zeer abstract standpunt: het uitgangspunt is al dat organismen bestaan!]. Een beter criterium voor de testbaarheid is hoe een hypothese het doet ten opzichte van een alternatieve verklaring. Vóór Darwin's Origin of Species was dat alternatief 'toevallig ontstaan', en ná 1859 was dat natuurlijke selectie.
Wat zijn verschillende waarnemingen die beide theorien voorspellen? We weten dat complexe organen als ogen bestaan! Dus daar zit het verschil niet. Dus er moet iets toegevoegd worden aan ID ('auxiliary propositions'), iets over specifieke eigenschappen van een oog. Die moeten op onafhankelijke feiten berusten om interessant te zijn, anders is de hypothese bijvoorbaat geconfirmeerd en zijn we geen stap verder gekomen. Onafhankelijkheid betekent dat 1) de aanvullende hypotheses niet op de waarheid van de ID theorie mogen berusten, en 2) niet mag berusten op bekende gegevens over het oog. Deze eis levert problemen op voor ID. We weten gewoon niet wat de doeleinden en capaciteiten van de veronderstelde ontwerper zijn. Merkwaardig genoeg geeft de bekende ID-er Philip Johnson dit toe: 'the designer's motives are "mysterious" (Darwin on Trial, p 67) and "inscrutable".

Is de testbaarheid van ID nog te redden? De nieuwe claim is dat ergens in de causale keten leidend tot 'complexe informatie', zeg op tijdstip t1, een intelligente designer aan het werk is geweest. Wanneer Darwinisten een onherleidbaar complex systeem onderzoeken en vinden dat er een voorstadium voor het systeem op tijdstip t2 bestaat dat gewoon aan de causale wetten voldoet, dan kunnen de aanhangers van ID zeggen dat de ontwerper eerder in de tijd geplaatst moet worden, op t3. Wanneer Darwinisten aangetoond hebben dat op t3 ook natuurlijke oorzaken in het spel zijn, kan de ID-er zeggen dat er op tijdstip t4 een intelligente designer aan het werk is geweest. Conclusie: er is altijd ontsnapping mogelijk.

Een testbare hypothese moet dus niet alleen strijdig zijn met een mogelijke abstracte stand van zaken, maar met een mogelijke waarneming. Bekijk dit voorbeeld: "alle bliksemflitsen komen van Zeus" wordt gefalsifieerd door het bestaan van slechts 1 bliksemflits die niet van Zeus komt. Klopt. Het probleem is echter dat er geen mogelijke directe waarneming is die de eerste of de tweede claim kan weerleggen.

De uitweg voor ID-ers als Michael Behe is dat ze ID construeren als het enige alternatief voor Darwinisme, zodat wanneer Darwinisme faalt in het verklaren van een complexe aanpassing, ID automatisch de juiste verklaring wordt. Maar om ID testbaar te maken, zegt Sober, moet ID zelf specifieke voorspellingen doen. En daar ontbreekt het aan. Tot nu toe is het ID niet gelukt om dermate specifieke voorspellingen te doen over bijvoorbeeld het oog, dat ID zich onderscheid van voorspellingen van het Darwinisme. Dus faalt ID als wetenschappelijk alternatief voor Darwinisme.

De volledige tekst van Sober's artikel is te vinden op de site Talk Reason. Het artikel 'How Not to detect Design' is hier te vinden. De Nederlander Ard Tamminga geeft eveneens een wetenschapsfilosofische beoordeling van de Intelligent Designbeweging op de site met de merkwaardige titel BLIND! (ik was zijn naam of de site niet eerder tegengekomen. Indien men de voorkeur geeft aan het Nederlands is dit een goed alternatief voor Sober).

Onlangs ontving ik een buitengewoon interessant artikel van de filosooof Jan Riemersma: Are Children ‘Intuitive Theists’? Reasoning About Purpose and Design in Nature van Deborah Kelemen, Boston University. De hypothese van het artikel is dat kinderen geneigd zijn natuurverschijnselen doelgericht te interpreteren en objecten in de natuur als artefacten te zien, alsof ze met een bedoeling gemaakt zijn. Kinderen zijn niet goed in staat een duidelijk onderscheid te maken tussen menselijke artefacts (stoel,auto,kanaal) en objecten van natuurlijke oorsprong (zon, wolken, rivieren, dieren, planten). Maar zelfs wanneer ze dat wel kunnen (op latere leeftijd), hebben ze toch nog de neiging om natuurlijke objecten als artefacts te zien van niet-menselijke herkomst. Kinderen zouden 'intuitive theists' zijn. Een intrigerende hypothese.

Het zou betekenen dat het geloof in God als degene achter natuurlijke objecten een soort aangeboren neiging is, een instinct, een intuitie. Kidneren zouden 'intuitieve theisten' zijn volgens Kelemen. Dit zou tevens de weerstand tegen het hele idee van evolutie begrijpelijk maken, in ieder geval bij kinderen. Dus belangrijk voor dit blog. Evolutie verklaart immers planten en dieren door natuurlijke processen; planten en dieren hebben daarom geen doel. Ze kunnen wel een functie hebben in een ecosysteem, net als de longen een functie hebben in het lichaam. Evolutie zou daarom tegen de intuitie van kinderen ingaan en misschien wel tegen de algemeen menselijke intuitie! Misschien halen ze wel functie en bedoeling door elkaar.

Kinderen zien geen probleem in vragen als 'waar zijn wolken voor?' (voor regen), 'waar zijn leeuwen voor?' (voor de dierentuin!). Kinderen vinden dat er een reden is dat wolken bestaan, ze zijn ergens voor gemaakt. Zie plaatje dat letterlijk heet: 'God made everything'. Dat blijven ze ook volhouden wanneer volwassenen claimen dat wolken natuurlijke oorzaken hebben, en 'nergens voor zijn'. Dit is niet alleen in Amerika gevonden, waar je het makkelijk kan verklaren door religieuze opvoeding, maar ook in Engeland, het thuisland van Darwin. Ondanks dat ouders in het algmeen causale verklaringen geven als kinderen naar het doel van iets vragen.
Kan het misschien komen omdat kinderen opgroeien in huizen en steden, dus in een door mensen gemaakte wereld die gedomineerd wordt door menselijke artefacten?
Helemaal relevant voor evolutie is dat Evans heeft gevonden dat onafhankelijk van de religieuze achtergrond van de ouders, kinderen van 8 - 10 jaar de voorkeur hebben voor een theistische-teleologische verklaringen van de oorsprong van dieren. Op de leeftijd van 11-13 jaar worden dingen als oceanen aan God toegeschreven. Oceanen liggen ver buiten het bereik van dingen die mensen kunnen maken. Maar ze extrapoleren van hun vader naar een abstracte Supervader die desondanks bedoelingen heeft. Bedoelingen met objecten in de natuur en de natuur zelf. Het aardige is natuurlijk dat dit alles te onderzoeken is bij kinderen.

Verder zie ik leuke paralellen met de ontwikkeling van de menselijke cultuur en wetenschap: vroeger dachten volwassenen dat regenbogen ergens voor dienden! Nu kunnen we de regenboog dankzij Newton natuurwetenschappelijk verklaren, en hebben we geen moeite de regenboog desondanks te bewonderen. De regenboog blijft voor mij even verwonderlijk, nog steeds heb ik de neiging er een foto van te willen maken. Vroeger, in het polytheisme hadden de goden wel erg menselijke neigingen.

Het is grappig op te merken dat het 19e eeuwse argument voor design van William Paley geheel gebaseerd is op deze instinctieve kinderlijke intuitie (watchmaker argument).

Naar aanleiding van het boek van Bas Haring 'Kaas & De Evolutietheorie' heb ik als kern van de evolutietheorie genoemd dat organismen en hun eigenschappen niet bestaan omdat ze een bedoeling hebben, maar omdat ze zich voortgeplant hebben. Dingen die door mensen gemaakt zijn, zoals horloges, tarwevelden, geld, paperclips, stoplichten, zomertijd, belastingformulieren, prikkeldraad en ambachtelijk bier hebben een bedoeling. Dat geldt niet voor 'dingen' in de natuur. Gifslangen, vleermuizen, honingbijen, AIDS-virus, malaria-muggen, hallucinogene paddestoelen en regenbogen hebben net zo min een bedoeling als het bestaan van mensen. Te vragen naar de bedoeling van het bestaan van mensen, dieren en planten is alsof ze gemaakt zijn voor iets. En dat is niet zo volgens de evolutie theorie.
Natuurlijk kunnen wij, als volwassenen, al die zaken een betekenis geven, maar dan moeten we wel beseffen dat wij, als volwassenen die betekenis verlenen.

Het idee dat alles een bedoeling moet hebben is letterlijk een kinderlijk of kinderachtig idee. Een misverstand dat héél diep zit. Vandaar creationisten. Wij geven zelf zin en betekenis aan het bestaan. Sommigen doen dat door te claimen dat wij dat niet zelf doen, maar op een presenteerblaadje aangereikt krijgen.
Dat is een kinderlijk idee.


Deborah Kelemen (2004) 'Are Children "Intuitive Theists"?. Reasoning About Purpose and Design in Nature'. Psychological Science Vol. 15 Issue 5 Page 295 May 2004. Samenvattting. PDF.

Thinking About Evolution: Cognitive Factors That Get in the Way.

Bas Haring en de kern van de evolutietheorie.

It's an "absurdly ridiculous" logic, says Gerdien de Jong, one of five biologists at Utrecht University in the Netherlands who received a copy

schreef Martin Enserink in de Science van vandaag vrijdag 16 februari. Enserink had mij eerder per email om informatie gevraagd over het boek Atlas of Creation. Mijn naam had hij weer van Taner Edis, een Amerikaans fysicus van Turkse afkomst en de editor van Why Intelligent Design Fails, waarmee ik in contact sta. Via mij kwam Enserink bij Gerdien de Jong terecht. En zodoende de fantastische uitspraak 'absurdly ridiculous' (hoogst belachelijk)! Enserink meldt dat een Franse vertaling van het boek naar honderden scholen in Frankrijk is gestuurd. Een woordvoerder van de uitgever van het boek wilde geen antwoord geven op de vraag wie deze operatie financieert. Hij zei wel dat men alle exemplaren van de Atlas kan verbranden, maar dat de ondergang van het Darwinisme toch niet tegen te houden is. De vraag is wat de beste strategie is: verbranden, negeren, of geduldig weerleggen zonder in discussie te gaan? Ik voel voor het laatste. Maar dat kost veel tijd. Maar je zou zodoende kunnen laten zien hoe wetenschap bedreven wordt. Bezitters van het boek die niet beter weten kunnen zo makkelijk op het internet vinden wat de fouten van het boek zijn. Het voorbeeld is het 'Counter-Creationism' boek en website.

Kort geleden moest ik in Utrecht een uurtje wachten, en dacht: laat ik mijn tijd nuttig besteden en bij de Slegte langsgaan. En ja hoor, op een stapeltje boeken bij de kassa lag Loren Eiseley (1961): 'Darwin's Century. Evolution and the men who discovered it'. Eiseley is een bekende naam op het gebied van de geschiedschrijving van Darwin. Tot mijn niet geringe verbazing zag ik in het boek een stempel: 'W. Scharloo'. Dat was nota bene de professor waar ik in mijn studententijd college populatie- en evolutiebiologie van gehad heb. En nu ligt er een boek van hem bij de Slegte. Het was een pocket en ik vond het leuk om een boek van hem in bezit te hebben, dus ik heb hem gekocht. Eiseley geeft een genuanceerd beeld van de tijd waarin Darwin leefde, met aandacht voor de voorlopers van Darwin. Aan de ondertitel 'the men who discovered it' kun je zijn benadering al aflezen. Evolutie was door een aantal mannen ontdekt (of moet je zeggen uitgevonden?). Maar er lagen nog meer evolutie boeken op diezelfde stapel. Men had kennelijk nog geen tijd gehad ze in de kast te zetten.

Van één ervan kende ik de titel en omdat die zo intrigerend was en ik geen idee had wat voor soort boek het was: 'Evolution without Evidence. Charles Darwin and The Origin of Species' van Barry Gale (1982). Het boek blijkt géén creationistisch werkje te zijn dat probeert aan te tonen dat Darwin helemaal geen bewijs had voor zijn theorie. Gale is wetenschapshistoricus en probeert aan te tonen dat The Origin of Species eigenlijk een haastig geschreven boek was. Darwin had het eigenlijk te snel gepubliceerd, ook tegen zijn eigen zin. Het is wel bekend waarom dat was. Hij kreeg een brief van Wallace die in Indonesïe de plaatselijke flora en fauna bestudeerde. Die brief bevatte tot Darwin's grote ontsteltenis zo ongeveer de samenvatting van Darwin's evolutietheorie, die hij in het geheim aan het schrijven was. Ondermeer dit gegeven gebruikt Gale om aan te tonen dat Darwin in de Origin niet veel bewijsmateriaal kon aanvoeren voor zijn theorie. Om dit standpunt hard te maken onderzoekt Gale uitgebreid de notitieboeken van Darwin. Hij zet alle twijfels en aarzelingen van Darwin op een rijtje. Ook speurt hij in the Origin alle plaatsen op waar Darwin gebrek aan kennis over een bepaald onderwerp erkent of waar Darwin vermeldt dat hij door gebrek aan ruimte niet alle bewijsmateriaal kan vermelden. Het is inderdaad bekend dat Darwin de Origin als een samenvatting zag van een veel groter werk dat hij in gedachten had.

Maar een haastwerk kun je het niet noemen als je er 18 maanden aan gewerkt hebt! Als je de interactie met de drukker er aftrekt dan houd je nog een jaar over voor het echte schrijfwerk. Als je daarbij bedenkt dat Darwin al in 1842 en 1844 samenvattende essays had geschreven, dan valt het nog wel mee met met die haast. De meest extreme opvatting van Gale is dat Darwin in de Origin niet méér bewijsmateriaal voor evolutie kon presenteren dan de creationisten voor hun opvatting. Merkwaardigerwijs wordt deze bewering door informatie in Gale's eigen boek weerlegd. In de Appendix staat nl. een lijst van 12 verschijnselen die wel verklaarbaar zijn met Darwin's theorie, maar onverklaarbaar zijn vanuit creationistisch standpunt. Samenvattend: Gale's boek is provocerend en nodigt uit tot actief nadenken.

Er is nog één bijzonderheid van het boek dat ik nog niet genoemd heb. Voorin het boek staat een handtekening beginnend met een W, de rest onleesbaar. Zou die ook van Scharloo zijn? Volgens Gerdien de Jong, bekend van de vele expert bijdrages aan dit blog, en die jarenlang medewerkster van Scharloo was, moet die handtekening van Scharloo zijn. Hij was dus de vorige eigenaar. Het opvallende aan het boek was dat het zo goed als nieuw was, ongebruikt. Dat merk je ook aan de prijs (19,50). Zou het toeval zijn dat Scharloo een boek, dat nogal kritisch over Darwin was, niet gelezen had? Maar waarom had hij het dan in zijn bezit? We zullen het nooit meer weten want Scharloo is in 2004 overleden. Maar toch kan ik mij er wel iets bij voorstellen. Ik had in mijn doctoraalonderzoeksverslag (bij de vakgroep van Scharloo) de opmerking gezet: 'er is nog veel over evolutie dat we niet weten'. Die opmerking viel niet in de smaak bij professor Scharloo. Laat ik nu in het boek van Gale lezen (waar ik toen helemaal geen weet van had) dat Darwin in The Origin of Species schreef: 'much remains to be known about the origin of species'! Had Scharloo het boek van Gale maar gelezen, dan had hij mij wel gelijk moeten geven! Eigenlijk was ik dus in dat opzicht 'Darwinistischer' dan professor Scharloo.

Vandaag is het bijna 200 jaar geleden, om precies te zijn 198 jaar geleden, dat Darwin geboren werd, en bijna 150 jaar geleden dat hij de Origin publiceerde. Darwin heeft na de Origin méér boeken geschreven en sinds die tijd is onze kennis over evolutie op onvoorstelbare wijze toegenomen. Gelukkig blijft er ook nog onvoorstelbaar veel te ontdekken. Dat zal ik altijd het aantrekkelijke vinden van evolutie: de successen èn de tekortkomingen ...

In de papieren editie van de National Geographic van Februari staat een 5 pagina interview met Francis Collins, de auteur van The Language of God. In de Nederlandse editie kon ik het niet terugvinden. Hij wordt geinterviewd door John Horgan (The End of Science). De eerste vraag is gelijk raak: hoe kun je als wetenschapper in wonderen zoals de opstanding geloven? Collins weet niets beters te antwoorden dan dat hij geen probleem heeft met dat er zo nu en dan wonderen gebeuren. Een non-antwoord. Hij vertelt er wel bij dat hij in zijn praktijk als arts nooit een wonderbaarlijke genezing heeft gezien en ook niet verwacht er een te zien. Op een andere vraag herhaalt hij wat hij al in zijn boek heeft gezegd: 'we ... have been given by God this knowledge of right and wrong, this Moral Law, which I see as a particularly compelling signpost to his existence.' Nog steeds die vaagheid en dubbelzinnigheid. Hoe is dat gegaan? In heilige geschriften of bij wijze van geweten? En hoe is dat in ons geweten terecht gekomen? Op hetzelfde moment als een foetus een ziel krijgt? Of is het geweten erfelijk? Of cultureel overgedragen? En als mensapen dit niet hebben ontvangen, hoeveel miljoen jaar geleden is God begonnen met dit geweten uit te delen? Zeven miljoen jaar geleden? Allemaal vragen waarop we van Collins geen antwoord krijgen. En die zullen er ook niet komen, want zolang Collins het 'bestaan van de Moral Law' als bewijs voor God blijft zien, zal hij wel geen behoefte hebben aan empirisch onderzoek. Schandelijk voor een wetenschapper.

Op de vraag hoe het bestaan van het kwaad in de wereld te verenigen valt met het geloof in God, antwoord Collins dat (1) we daardoor veel over God te weten komen, en (2) dat het meeste kwaad onze eigen schuld is. Hij stelt zichzelf niet de vraag of het moreel is om menselijk lijden te gebruiken voor didactische doeleiden. Ethische commissies zouden zoiets afkeuren. Zelfs proeven met apen zijn wettelijk aan banden gelegd. De tweede verklaring licht hij toe met de vrije wil: 'God gave us free will'. Wij hebben dus onvrijwillig een vrije wil gekregen. God heeft dat zo besloten. In hoeverre een vrije wil empirisch vast te stellen is, ligt geheel buiten zijn gezichtsveld. Schandelijk voor een wetenschapper. Hoeveel vrijheid heeft een mens als hij in deze wereld en in dit lichaam en in deze maatschappij en in deze tijd en op deze plaats geboren is?(man of vrouw, blank of zwart, rijk of arm, ziek of gezond).

Horgan vraagt hoe het zat met de vrije wil van de 6 miljoen joden die omgebracht werden? Collins: "If God had to intervene miracuously every time one of us chose to do something evil, it would be a very strange, chaotic, unpredictable world." En dat zegt iemand die in wonderen gelooft. Hoe kun je nog claimen dat je logisch constistent denkt als je wonderen in de Bijbel accepteert, en tegelijk claimt dat wonderen doen om onschuldigen te redden niet kan? De wereld zou onvoorspelbaar worden? Heeft er ooit iemand geklaagd als hij door een wonder aan de dood ontsnapt is, dat de wereld nu wel erg onvoorspelbaar en chaotisch is geworden? "Free will leads to people doing terrible things to each other. Innocent people die as a result. ... So that's not God's fault." En Collins gelooft dat de Moral Law van een passief toekijkende god afkomstig is? Als vrije wil zo belangrijk is, waarom zouden wij misdadigers opsluiten en hen zodoende van hun vrijheid beroven? "The harder question is when suffering seems to have come about through no human ill action. A child with cancer, a natural disaster, a tornado or tsunami. Why would God not prevent those things from happening?" Het zijn retorische vragen waarop hij geen antwoord geeft. "The meaning of suffering may not always be apparent to me." Moet het antwoord misschien gezocht worden in zijn eerdere opmerkingen dat het zo leerzaam is?

Op de vraag hoe het zit met de evolutionaire verklaring van altruisme, antwoordt Collins: "That [Mother Teresa] doesn't seem like it can be explained by a Darwinian model, but I'm not hanging my faith on this." Dit laatste lijkt mij in strijd met eerdere uitspraken dat de Moral Law van God komt en dat het een goed bewijs voor God is. Maar, voordat we iets gaan verklaren moeten we weten of het bestaat. Bestaat altruisme werkelijk en in welke omvang? Indirect krijgen we een indruk: "I don't think we'll ever figure out how to stop humans from doing bad things to each other. That will always be our greatest and most distressing experience here on this planet." Collins durft de evolutionaire verklaring van altruisme een 'just-so story' te noemen.

Zie ook mijn review van zijn Language of God.

In de Science van afgelopen vrijdag 2 februari stond een ingezonden brief 'Darwin: Not the First to Sketch a Tree', waarin beweerd werd dat Darwin niet de eerste was die een boom met vertakkingen ('branching tree of life') als model voor evolutie gebruikte. Volgens de auteur Mark Wheelis gaat de eer naar Jean Baptiste Lamarck die in 1809 voor het eerst een evolutionaire boom tekende in zijn Philosophie Zoologique. (zie afbeelding).

Inderdaad dat ziet er uit als een boom met afsplitsende takken. Dit is in strijd met wat bijvoorbeeld Ernst Mayr in The Growth of Biological Thought opmerkt: "Darwin, curiously, was the first author to postulate that all organisms have descended from common ancestors by a continuous process of branching." (1982,p.507). Maar de historicus Peter Bowler (2003) Evolution - The history of an Idea (p.90-91) laat de tekening wel zien , maar merkt op dat Lamarck aannam dat het leven vele malen in de loop van de geschiedenis van de aarde spontaan ontstond uit levenloze materie en dat deze zich onafhankelijk van elkaar ontwikkelden tot hogere vormen. De mens zou dan afstammen van de oudste levensvorm, terwijl bacterieën zeer recent ontstaan zouden zijn en nog niet de tijd hebben gehad zich tot hogere vormen te ontwikkelen. Lamarck had dus in ieder geval geen unieke Tree of Life, maar vele. Dit is dus niet hetzelfde wat Darwin bedoelde met Common Descent. Lamarck liet ook planten weg uit zijn plaatje. Het idee van veelvuldige spontane generatie van het leven is door Pasteur weerlegd en dat er maar één Tree of Life bestaat en niet meerdere wordt overtuigend aangetoond door de universele genetische code van al het leven. Lamarck was een 'evolutionst', maar hij veroorzaakte geen doorbraak. Lamarck was zowel wegbereider als stoorzender. Er moest nog heel wat gebeuren voordat er een goed uitgewerkte evolutietheorie ontstond. Dat Darwin alleen de ideeën hoefde op te pikken die al in de lucht hingen, ze op te schrijven en er een kaftje om heen te doen, is dan ook niets méér dan een leuke grap.