Paul Davies’ Goldilocks Enigma
Een boek van Paul Davies is altijd de moeite waard. Tenminste als het onderwerp je interesseert en je het niet zonde van je geld vindt om zonodig een hoofdstuk over te slaan.
Het onderwerp van zijn laatste boek ‘The Goldilocks Enigma‘ is de vraag waarom de natuurkundige eigenschappen van de kosmos precies juist zijn voor biologisch leven (staat ook bekend onder de naam ‘fine tuning’). Een vraagstuk wat me al bezig houdt sinds The Anthropic Cosmological Principle van Barrow en Tipler (1994). Het onderwerp ligt in het verlengde van biologische evolutie, vind ik. In het Darwinisme speelt het aardse milieu een grote rol. Dat is wat natuurlijke selectie betekent. Maar de kosmos is het milieu van het verschijnsel leven op grotere schaal. Daarom zijn er ook drie onderzoeksgebieden die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en vloeiend in elkaar overgaan: 1) Darwinistische evolutie, 2) ontstaan van leven, 3) vorming van de bouwstenen voor het leven en een zonnestelsel. De laatste twee worden ook wel gecombineerd in het nieuwe vakgebied astrobiologie. Alle drie zijn even belangrijk en interessant, hoewel ik geen deskundige ben op de laatste 2 gebieden. Maar goede populaire boeken zoals deze helpen je een eind op weg!
Davies beschrijft een zestal ultieme verklaringen van de geschiktheid van het heelal voor het leven. De atheistische versie noemt hij ‘het absurde universum’ (nogal een subjectieve term). Dit associeert Davies met het idee dat het universum geen doel of betekenis heeft. Dat is de levensbeschouwelijke kijk. Wetenschappelijk gezien is het ontstaan van het leven een uitzonderlijke toevallige gebeurtenis en het ontstaan van het bewustzijn een mysterie. Ik vind dat Davies van het atheistisch wereldbeeld nogal een karikatuur maakt. Zijn sympathie ligt hier duidelijk niet. Hij maakt er ook nog een punt van dat (sommige) hersenen het universum kunnen begrijpen en dat zou niet verklaard kunnen worden binnen het atheistisch wetenschappelijk wereldbeeld.
Intelligent Design
Naast een aantal posities (die moeilijk in een paar woorden zijn samen te vatten), noemt Davies Intelligent Design. ID verklaart fine tuning als een plannetje van God. Het was God’s bedoeling om een heelal met leven te maken en daarom is het heelal ge-fine-tuned voor leven. Het grote nadeel volgens Davies is dat het een conversatie-stopper is, een dooddoener. De simpele opmerking ‘God did it’ geeft geen echte verklaring, tenzij men vertelt hoe en waarom God het deed. Bovendien verklaart het niet wie de ontwerper ontworpen heeft. “ID in biology is magic, not science”. ID is een God of the gaps verklaring. Het zwakke punt hiervan is dat er geen reden is waarom biologen onmiddellijk alle antwoorden moeten hebben. Alleen al het feit dat bepaalde zaken niet in detail verklaard kunnen worden, betekent nog niet dat er geen natuurlijke oorzaken voor zijn. We weten het alleen nog niet.
Een belangrijke observatie is verder dat fine tuning niet een alles-of-niets verschijnsel is. Alle natuurkundige parameters hebben een range van waarden die verenigbaar zijn met leven. Om een voorbeeld te noemen: een universum waarin de electromagnetische kracht 1% sterker is, is nog steeds bewoonbaar. ID verklaart niet waarom er een range is, de grootte en de exacte waarden van de ranges, en de verschillen in ranges die de verschillende paramaters hebben. Davies werd enige jaren geleden als vriend en medestander van ID gezien, maar die tijd is definitief voorbij, lijkt mij zo. Davies is er volledig van overtuigd dat Darwins evolutietheorie het schijnbare ontworpen zijn van organismen verklaart. Paley’s biologische argument voor een designer is door Darwin weerlegd. Maar het kosmologische argument dat het heelal gefinetuned is voor het leven is immuun voor Darwinistische aanvallen. Interessant punt.
Davies’ eigen positie leunt tegen het theism aan, maar hij is geen theist, en ook geen atheist. Hij neemt wel degelijk serieus dat het universum voor het leven ontworpen lijkt te zijn. Hij neigt naar de opvatting dat het leven op een fundamentele manier in de natuurwetten ingebouwd is. Maar ziet dit als sterk contrasterend met een God als manipulator die van buitenaf zijn wil op legt aan de materie en door actief ingrijpen het leven maakt. Zonder die ingreep zou het leven nooit ontstaan zijn. De redenering van alle creationisten en ID-ers is: als het leven niet spontaan ontstaat, dan maak je het toch (fine tuning of niet)! Op die manier zou het leven onnatuurlijk en dus een artefact zijn. Het leven zou net zo’n artefact zijn als een auto! Er lijken ten aanzien van het ontstaan van het leven maar twee mogelijkheden te zijn: òf het ontstaat spontaan omdat het op de één of andere manier in de natuurwetten zit, òf het moet speciaal gemaakt worden omdat het ondanks fine tuning niet spontaan ontstaat.
Maar toch vindt Davies dat er op fundamenteel niveau een doelgerichtheid kan bestaan. Maar Davies weet als natuurkundige -en dat is interessant- dat op micro niveau de natuurkundige wetten geen doelgerichtheid toestaan, omdat die wetten alles bepalen wat er gebeurt zodra de begincondities van een systeem zijn vastgelegd. Als je daar bovenop nog een teleologische wet zou plaatsen krijg je conflicten.
Het atoom zou niet meer weten of het links of rechts zou moeten gaan!
Maar Davies slaagt er niet in om mij duidelijk te maken hoe er op fundamenteel niveau toch een doelgerichtheid kan bestaan.
Wat hij wel duidelijk maakt is dat het bekende ‘anthropische principe’ een foute benaming is (“anthropic principle is a misnomer”). Beter is: biophilic universe: just right for life, niet specifiek voor mensen. Dat ben ik geheel met hem eens. Maar je zou nog verder kunnen en moeten gaan. De claim zou moeten zijn: het universum is geschikt voor complexe koolstofchemie (het leven bestaat essentieel uit complexe koolstofchemie). Je moet niet méér claimen dan noodzakelijk is. Je moet niet overclaimen. Anders kom je tot absurde claims zoals: het universum is precies geschikt voor de verbrandingsmotor en dus de auto. Ontken dat maar eens. Of een heerlijke egocentrische claim: het universum is precies gefinetuned voor mij.
Uit uitspraken als “anthropic principle is a misnomer” blijkt dat Davies kritisch is ten opzichte van het ‘anthropische principe’. Maar uit andere opmerkingen blijkt dat hij zich een beetje laat meeslepen. Omdat de ‘weak nuclear force’ zo zwak is kunnen sterren als de zon lang genoeg branden om het leven en complexe organismen te laten ontstaan. Dus, als ik het goed begrijp is de zwakke kernkracht een compensatie voor de traagheid van evolutie? Maar waarom is de evolutie zo traag als het universum gefinetuned is voor leven? Als het leven sneller zou evolueren, zou die zwakke kernkracht ook niet zo zwak hoeven te zijn en zou de zon niet zo lang hoeven te branden. Trouwens, als lang genoeg branden een gefinetunede eigenschap is ten behoeve van evolutie, waarom is de levensduur van de zon dan eindig? Dat betekent immers dat het verschijnsel leven op aarde ook eindig is. Om maar niet te spreken van de eindigheid van individuele levens. Is dat ook onderdeel van fine tuning? Waarom? Waar houdt het op?
Waarom is de levensduur van de zon niet gewoon een gelukkige omstandigheid? Waarom is het leven zó ontworpen dat het externe energie nodig heeft? Waarom is materie op microschaal zo ontworpen dat extreme fine tuning voor het leven nodig is? Kan dat niet anders? Deze vragen stelt Davies zich niet (in dit boek).
Toch kun je bijna niemand vinden die zo open-minded over deze zaken nadenkt als Paul Davies. En zonder in een atheistisch of theistisch hokje gestopt te kunnen worden. En dan neem je het graag voor lief dat er hier en daar wat subjectieve en mystieke elementen zijn verhaal binnensluipen: ‘life is a significant step on the path of cosmic evolution’ (259). Lieve help! Wat betekent dat eigenlijk? De gedachtengang van Davies lijkt te zijn: als leven op fundamenteel niveau ingebouwd is in de wetten van de natuur, dan is het leven betekenisvol (significant) en als het leven een ‘neveneffect’ is (hoe bepaal je dat?), dan is het betekenisloos (insignificant). Ik vind dat Davies hier een waardeoordeel introduceert. Je kunt je afvragen hoe onvermijdelijk het leven is (kwantificeren), maar daar volgt toch niet uit dat je eigen leven betekenisvol is of niet? De noodzakelijkheid van het ontstaan van het leven is geen alles-of-niets gegeven. Er liggen vele nuances tussen noodzakelijkheid en toeval.
The Goldilocks enigma is een boek van een theoretisch fysicus (nu in paperback), maar er zitten voldoende begrijpelijke en stimulerende gedachten en inzichten in verpakt die het ook de moeite waard maken voor een niet-fysicus. Zo’n juweel als dit zou je toch niet willen missen: “Life as we observe it today is 1 percent physics and 99 percent history” en filosofische vragen als: waarom bestaat het universum? wie bepaalt wat er wel of niet bestaat?
- Review van Peter Woit 22 September 2006 (redelijk neutraal review)
- samenvatting (of fragmenten?) van het boek in The Gardian
- Ik gebruikte de Engelse Penguin paperback 2007 uitgave. Penguin had in 2006 ook een uitgave met een andere cover. In Amerika uitgebracht onder de titel: ‘Cosmic Jackpot: Why Our Universe Is Just Right for Life‘ (Hardcover, 2007) (uitgevers zijn gek om hetzelfde boek onder meerdere titels of covers uit te brengen!).
- The Fifth Miracle (1999) is ook van Paul Davies en daar heb ik ook veel plezier aan beleefd.
- In de Academische Boekengids september 2007 staat in een boekbespreking ook nog leuke gegevens: zoals bijvoorbeeld dat maar 4% van de materie in het universum uit de vertrouwde atomen bestaat waaruit sterren, planeten, mens en dier zijn opgebouwd. Maar 4%? Is het heelal dan niet een erg omslachtige manier om (menselijk) leven te maken???
- Homepage van Paul Davies (Arizona State University)
- Een review van het boek door een theoretisch fysicus verscheen in Nature 23 Nov 2006 (aanbevolen). (toegevoegd: 16 Sep 07).
Naschrift 10 okt: de Nederlandse vertaling van het boek is: ‘Perfect universum. Waarom er leven is op aarde.’ (Het Spectrum). Zoals gebruikelijk bij de sites van Ned. uitgevers staat het boek nog niet op de site van de uitgever zelf.
- Gert, je hebt een mooie review geschreven! Wat mij boeit: “Maar toch vindt Davies dat er op fundamenteel niveau een doelgerichtheid kan bestaan. Maar Davies weet als natuurkundige -en dat is interessant- dat op micro niveau de natuurkundige wetten geen doelgerichtheid toestaan, omdat die wetten alles bepalen wat er gebeurt zodra de begincondities van een systeem zijn vastgelegd.”
Dit is het spanningsveld tussen bewustzijn en materie. Als de begincondities en de causaliteiten bekend zijn, is door een natuurkundige de verandering die gaat optreden te voorspellen - behalve als er bewustzijn in het spel is.
Een steentje dat je een schop geeft, rolt een stukje door. Actie -> Reactie. Maar een kat die je een schop geeft (niet doen!!), valt om, miauwt - en rent weg. Het reageert bewust op zijn omgeving. Actie -> Bewustwording -> Reactie. In de reactie heeft de kat een bepaalde keuzevrijheid en die keuze is afhankelijk van het proces van bewustwording. Hoe meer bewust de kat zich is van de omgeving en zijn mogelijkheden, hoe meer keuzevrijheid hij heeft om te handelen. Het bewustzijn is dus een middel om verandering te sturen! En de natuurkundige staat in z’n hemd.
Het feit dat er bewustzijn bestaat is daarmee het mysterie van dit universum. Ik vind het interessant om te overdenken wat de mogelijkheden zijn van een bewustzijn die niet direct gebonden is aan materie zoals wij het kennen (cellen, organismen), maar bijvoorbeeld aan de overige 96%, of een kleiner deel, van het geheel… en zou zo’n bewustzijn de verandering in de kosmos kunnen sturen?
- Simon, dank je. Jouw voorbeeld van de kat is aardig. Davies zelf kwam met het omhoog gooien van een steen en een duif, dat is iets diervriendelijker!
Ik denk dat er een belangrijk verschil is tussen veroorzaakt zijn en voorspelbaarheid. Op microniveau vinden er in de hersenen normale causale processen plaats (tenzij je gelooft dat er een bovennatuurlijk wonder plaatsvindt). Als je iets niet kan voorspellen betekent het niet dat het geen oorzaken heeft (denk aan weersvoorspelling!). Ten tweede moet je de begincondities van de hersenen weten: de toestand waarin het verkeert en de voorgeschiedenis, geheugen. Die weten we niet. Dat zijn praktische redenen dat we niet kunnen voorspellen.
Overigens kan ik ruwweg goed voorspellen wat de duif doet als je hem omhoog gooit: hij vliegt weg.
‘Berichtje van minister Plasterk’ is een post op Rubenski blog 24 aug 2007 is een antwoord op een mailtje naar onze minister van onderwijs met de vraag of ID en creationisme ook hun weg zouden vinden naar de Nederlandse klaslokalen.
- Gert, het verschil tussen ‘veroorzaakt’ en ‘voorspelbaarheid’ is belangrijk, maar nog belangrijker is m.i. het verschil tussen bewust en onbewust. Het weer volgt bepaalde patronen en is altijd veroorzaakt door een voorafgegane toestand. Maar ‘het weer’ bestaat eigenlijk helemaal niet! Het gaat over luchtdruk, vochtigheid en dat soort dingen: eigenschappen van de complexe atmosfeer. Maar de atmosfeer is zich, voor zover bekend, niet bewust van zijn bestaan. ‘Het weer’ oefent geen invloed uit op de atmosfeer.
Wij hebben wel de mogelijkheid om ons eigen bestaan vorm te geven en bewust invloed uit te oefenen op onze omgeving. We zijn geen speelballen van causaliteit. Wij kunnen dat wel worden, als we dat willen - de biochemische processen gaan immers gewoon door…
PS: ik heb een leesachterstand heb op het gebied van neurowetenschappen en bewustzijn, maar ik probeer hierboven mijn beeld ervan te formuleren - het is zogezegd keukentafelfilosofie :-).
- Simon zei “We zijn geen speelballen van causaliteit”: hoe weet je dat? Als ik met de meest geavanceerde scanner in jouw hersenen kon kijken terwijl jij bezig bent met bewust een beslissing te nemen, zou er dan niets te zien zijn? maw worden causale processen in jouw hersenen geweld aangedaan? even stopgezet? is het een tegennatuurlijke of bovennatuurlijke gebeurtenis? gebeurt er steeds even een wonder in jouw hersenen iedere keer als je een bewuste beslissing neemt? is er geen materieel substraat van jouw beslissing?
Er zijn 3-4 anthropische stellingen mogelijk in oplopende sterkte:
Davies vervangt ‘anthropic’ door ‘biophilic’. Het lijkt erop dat jij nr 3 gelooft…
- Gert, vraagt: “hoe weet je dat [we geen speelballen van causaliteit zijn]?” Lastig, erg lastig. Ik ervaar dat, maar ja: dat komt weer uit diezelfde hersenen…
Why the universe is just right for minds? Nee hoor, maar lees eens A. Plantinga, “God and other minds” (1969). Ik denk dat ‘minds’ ook bestaan buiten ons waarneembare heelalletje - maar wie ben ik.
Ik ga liever helemaal niet uit van fine-tuning, of van een antropisch principe, omdat we totaal geen benul hebben van de situatie waarin ons universum tot stand is gekomen. Ik ga liever uit van ‘cogito ergo sum’ en niet van ‘fine-tuned ergo sum’.
- Simon, even dit voor de goede orde: als christen en theist wordt je geacht fine-tuning te verdedigen!
- Gert, als ware Smedesiaan waag ik mij daar niet meer aan. Fine-tuning is geen onderdeel van de spreektaal van gelovigen (hoewel ik niet voor anderen insta).
- Simon, atheisten als Richard Dawkins (bv in The God Delusion, chapter 4 par. The Anthropic Principle: Cosmological version) en Victor Stenger verwerpen fine tuning als bewijs voor God en theologen als Richard Swinburn en cosmologen als Hugh Ross verdedigen fine tuning als bewijs voor God. Het is een hot issue tegenwoordig (Het staat los van Darwinisme) en het lijkt me moeilijk om geen standpunt in te nemen. Volgens mij is er geen enkele theist die de verleiding kan weerstaan fine tuning als bewijs voor God op te voeren.
- Hallo Gert, Jij schrijft: “Volgens mij is er geen enkele theist die de verleiding kan weerstaan fine tuning als bewijs voor God op te voeren.”
Dat is niet helemaal waar, en wel om de volgende reden. Jij vooronderstelt dat de finetuning van de kosmos een reden/oorzaak moet hebben. Kosmologen echter gaan ervan uit dat die finetuning nu eenmaal zo is, zoals die toevallig is. Met andere woorden: volgens de antropische principes is de finetuning de verklaring voor het ontstaan van leven in de kosmos, omdat anders er geen leven geweest zou zijn. Finetuning kan dus ook als verklaring voor het ontstaan van leven gelden, die zelf niet noodzakelijkerwijs een verklaring behoeft.
Met andere woorden: als je finetuning als verklaring voor het ontstaan van leven in het universum ziet, dan valt God automatisch buiten de boot. Finetuning kan dus ook als argument tegen het bestaan van God gebruikt worden!
Natuurlijk willen wij mensen dan ook graag weten wat dan de reden is dat het heelal zo gefinetuned is. Het is echter een vraag, of dit een natuurwetenschappelijke vraag is, of een metafysische cq. religieuze.
Met andere woorden: jij neemt een te grote sprong. Je kunt een keten van verklaringen aanvoeren. Een naturalist zou genoegen nemen met:
Leven < = verklaring: finetuning,
terwijl een gelovige wellicht nog een stap verder wil gaan:
Leven < = verklaring: finetuning <= verklaring: God.
Maar die laatste, theïstische stap is niet noodzakelijk. Finetuning op zichzelf is al een voldoende verklaring voor het ontstaan van leven; in dat geval valt God buitenboord en is het finetuning-argument dus een bedreiging voor religie. Vandaar dat niet iedere gelovige - niet iedere gelovige is een theïst - achter finetuning hoeft te staan, zoals jij meent.
- Gert, die discussie ken ik wel en vind ik tot op zekere hoogte ook wel interessant, maar ze geeft mij geen zinvolle kennis over God. En dus heb ik niet zo’n behoefte om een standpunt in te nemen.
Het is aantrekkelijk om Swinburn te volgen, maar de mens is nou eenmaal niet in staat om objectief te oordelen over de waarde van dit soort ontdekkingen. Kennis verkregen uit onderzoek van de natuur is onvoldoende om betrouwbare kennis over God te verwerven.
De mens is, net als alle andere organismen, een relationeel wezen. Je bestaan is gerelateerd aan alles om je heen, dus ook aan natuurwetten en parameters, maar ook aan je habitat en je medemensen. En uiteindelijk ook: gerelateerd aan God. Dat laatste ontdek je niet vanuit objectief natuurwetenschappelijk onderzoek, hoe waardevol dat verder ook is. Je hebt daar je sensus divinitatis of sensus numinis voor nodig. Gelukkig beschikt elke homo religiosus daarover :-).
Gert Korthof, Victor Stenger, toch meer natuurkundige dan filosoof, voert in zijn boek een paar sterke fysische redenen aan tegen finetuning. Hij gaat er redelijk gedetailleerd op in en schrijft bv. ['the strength of the electromagnetic force is determined bij a parameter alpha. The claim is that alpha has been finetuned- however, alpha is not even a constant.]
En zo gaat hij nog een poosje verder. Zie V.Stenger, God, Hoofdstuk 5.
- Taede A. Smedes, volgens mij maak je hier een klein foutje: niemand zegt dat finetuning een *verklaring* is voor het leven. Het is geen *verklaring*, want het is niet de *oorzaak* van het ontstaan van leven: het is wel een voorwaarde. Finetuning op zich kan dus nooit worden beschouwd als iets anders dan een noodzakelijke voorwaarde- een voldoende voorwaarde is het zeker niet. God daarentegen zou wel een voldoende voorwaarde voor finetuning kunnen zijn- en dan zou, natuurlijk, finetuning weer een noodzakelijke voorwaarde kunnen zijn voor leven. Je redenering is, meen ik, niet geldig.
- Taede, je zegt: “Kosmologen echter gaan ervan uit dat die finetuning nu eenmaal zo is, zoals die toevallig is”
Ze moeten fine tuning als gegeven nemen, om hun werk te kunnen doen. Zoals een scheikundige de natuurkunde als gegeven moet nemen. Naar de achtergrond (oorzaak zo je wilt) ervan is wel nieuwsgierigheid en speculatie, maar onderzoek is lastig, en wie weet zelfs onmogelijk. Maar dat is nog geen reden om de poorten naar de metafysica open te zetten.
Overigens worden er vaak verschillende vormen van fine tuning door elkaar heen gebruikt: de fysische constanten (waarom zijn die precies zo dat bijvoorbeeld het heelal niet op het moment van ontstaan ophield te bestaan), en de meer antropische fine tuning: waarom hebben bijvoorbeeld de aarde en de zon precies (nou ja, ongeveer precies) die eigenschappen die het leven mogelijk maken. Het eerste is voorlopig nog voer voor filosofen (waarom zijn de dingen zoals ze zijn), aan het tweede kan je gewoon rekenen, gegeven het hoogstwaarschijnlijk zeer grote aantal planeten.
“Een naturalist zou genoegen nemen met: Leven < = verklaring: finetuning”. “Finetuning op zichzelf is al een voldoende verklaring voor het ontstaan van leven”
Ik kan me niet voorstellen dat er naturalisten zijn die fine tuning als verklaring zien, voor wat dan ook. Het is hooguit een voorwaarde, nooit een verklaring. En dan nog: een voorwaarde voor het bestaan van datgene dat bestaat, een tautologie. Allemaal achteraf; bestond het woord ‘nawaarde’ maar, dan zou je kunnen zeggen: ons bestaan is een nawaarde voor fine tuning.
- Philipse gaat in zijn SG-colleges ook in op fine-tuning. Zie: http://www.sg.uu.nl/prog/2007a/religiehandouts/PhilipseSG077a.pdf
De vorm van het ontwerpargument van fine-tuning: om z te krijgen is y nodig. Maar y is zeer onwaarschijnlijk, tenzij x. Het ontwerp argument vult nu voor z zoiets als “leven” en voor x “God” in. God is in deze redenering geen voorwaarde, zoals Jan Riemersma stelt, maar wel degelijk een verklaring: fine-tuning is een noodzakelijke voorwaarde voor leven en het bestaan van God verklaart de fine-tuning.
Ander voorbeeld: vul in het ontwerpargument van Philipse voor ‘z’: ’spontane genezing’ in en voor ‘x’: ‘God’. Wat is nu ‘y’?
Door dit argument herhaaldelijk toe te passen op alle zaken waar we nog geen naturalistische verklaring voor hebben, lijkt het alsof je een goede reden hebt om in God te geloven. Zolang dat werkt voor iemand is dat prima, maar ik probeer niet te veel op deze wijze over God te spreken, hoewel ik mij ook wel af en toe wel laat verleiden daartoe.
- Jan Riemersma, dat zal ik nalezen. Is het zo dat Stenger ALLE finetuning wegredeneert? Dat kan ik me niet voorstellen. Wat ik van Davies begrepen heb, blijven er serieuze onverklaarde fine tunings over, zo serieus dat wetenschappers er het multiversum als verklaring voor geven. Als er niets meer te verklaren was, zouden serieuze kosmologen niet zaken als het multiversum aanvoeren als verklaring voor bepaalde ft parameters. Toch?
- Simon, je zegt: “Je hebt daar je sensus divinitatis of sensus numinis voor nodig. Gelukkig beschikt elke homo religiosus daarover :-).”
Je sluit met een relativerende :-), maar ik kan me herinneren dat je dit al eens eerder op dit blog (ik weet niet meer waar) hebt aangevoerd als argument voor het bestaan van God. Zie je dat echt zo, en beschouw je bovendien ieder mens als een ‘homo religiosus’? Geen nurture maar nature? En als je het zintuigen wilt noemen, hoe zeker weet je dat ze extern en niet intern geprikkeld worden? Ben je het met me eens dat ‘intern’ de nulhypothese is?
- Marco, de sensus divinitatis is een manier om te beschrijven dat de mens op het niveau van bewustzijn is verbonden aan het bewustzijn van God. Wij kunnen, door meditatie, of andere vormen van verdieping van je bewustzijn, in contact staan met een extern ‘veld van kennis’ dat is gevormd door een kosmisch bewustzijn. Dit kosmisch bewustzijn is een eigenschap van en wellicht zelfs de volledige beschrijving van ‘God’.
Je kunt niet spreken van intern of extern, omdat dat impliceert dat je niet fundamenteel een onderdeel van het alles uitmaakt. Je bestaat niet apart van de wereld, maar je bent vanuit 1 oorsprong verbonden met alles. Je bent geen objectieve waarnemer, maar een onderdeel van een organisme dat wij het zichtbare universum noemen.
Ik relativeer dat soort uitspraken, omdat het niet wetenschappelijk klinkt - hoewel het wel de ultieme conclusie van onze huidige wetenschappelijk en religieus verworven kennis is.
Leestip: ‘Het biologische misverstand’ van Dick Mesland.
- Gert Korthof, dit maakt de discussie voor niet-fysici lastig: ik kan dat niet beoordelen. Daar zou een deskundige over moeten nadenken. Helaas.
- Ik heb 2 boeken van Paul Davies gelezen: The last three minutes; en: How to build a time machine. In beide boeken was mij niet opgevallen dat hij een standpunt innam over God of fine tuning. Als ik fine tuning schrijf, gaan mijn haren alweer recht overeind staan. Ik vind het een stom woord en vraag mij ook af of iedereen er hetzelfde mee bedoelt. Gelukkig dat Paul Davies geen aanhanger is van ID. Of ik hem verder gelijk geef? Dat lijkt mij er niet toe doen. Ik verwacht ook van hem geen bewijs voor het bestaan van God. Mijn grote vraag is en blijft: hoe kunnen wij, als zover afstaand van God, als Hij de oorsprong is van alles, als bewijs voor Zijn bestaan precies beschrijven hoe hij is? Is dat niet hetzelfde als aan een fruitvliegje verklaring van en inzicht in het menselijk gedrag te vragen? Verder vond ik het een leuk review en kwam het goed uit, want voorlopig heb ik geen tijd om dit boek zelf te lezen.
- Jan Riemersma, tot mijn verbazing zegt Victor Stenger: “no fine-tuning is necessary for the production of carbon, oxygen, and the other basic elements of life.” p.150. en dat terwijl carbon zo bijzonder zou zijn volgens Hoyle. Stenger citeert Stephen Weinberg (1999) opmerking dat de productie van Carbon helemaal niet zo moeilijk is: “this is not such a close call after all”. Dat kan ik helemaal niet terugvinden bij Davies. Davies behoort dat te behandelen. Dat weglaten is niet correct. Dus in ieder geval is Davies’ discussie van de fine-tuning van Carbon niet betrouwbaar en in het voordeel van ft.
Davies’ boek is in 2006 voor ‘t eerst verschenen, hij kon dus niet Stenger 2007 behandelen, maar wel de argumenten tegen ft van Weinberg 1999 bijvoorbeeld.
Twee optie’s zijn er: óf Stenger is slimmer en kritischer dan alle andere fysici die ft accepteren als feit, óf Stenger plus een aantal fysici die hij citeert hebben het fout.
Ik kom er dus als bioloog ook niet uit. HELP!
- Andantinaa, kunnen wij precies beschrijven hoe God is? Nee, wij kunnen slechts constateren dat de universele zoektocht van de mens naar zingeving vaak eindigt in een persoonlijke God. Al bestaat God alleen in die hoedanigheid, dan nog zijn er twee minimale eigenschappen gegeven:
God is transcendent: niet een onderdeel van de zichtbare werkelijkheid
God is immanent: aanwezig in de (gedachten van de) mens en daarom in het universum
Neem nu het christelijke geloof: Jezus als incarnatie van God -> mensgeworden immanentie. Hieruit volgt de leer over de Triniteit: God (transcendent), Jezus (incarnatie), Heilige Geest (immanent) zijn de drie aspecten of persoonlijkheden van de ene God. Raar? Ja. Onzin? Nee hoor. Op basis van die minimale kennis van God kun je 2000 jaar lang theologie bedrijven. Dat wil ik een fruitvliegje nog wel eens zien nadoen :-).
De ID-beweging ziet immanentie als zijnde een oorzakelijkheid onder oorzaken. Als God blaast, dan waait het. En als God met electriciteit speelt, dan bliksemt het op aarde. Dat het zo niet werkt wisten de eerste kerkvaders al, maar de huidige mens kan dat idee maar niet loslaten. Ik weet ook niet waarom…
- Simon Holwerda: “aanwezig in de (gedachten van de) mens en daarom in het universum”: dus dan zijn overleden familieleden ook aanwezig in het universum omdat ze in onze gedachten zijn. Sterker nog: het gevolg van jouw redenering is dat Harry Potter ook transcendent en immanent is. Raar? Ja. Onzin? Ja.
Simon schreef: “maar de huidige mens kan dat idee maar niet loslaten. Ik weet ook niet waarom…” Leuke grap! Zelfs ik als leek weet dat dat in de Bijbel boek Genesis staat! Goede Morgen Meneer Holwerda!
- Gert, nu ben ik wel wakker ja! ‘Harry Potter ook transcendent en immanent’? Lijkt me niet, we kennen immers de oorsprong van Harry.
‘Zelfs ik als leek… enz.’: een leek indeed. Ik zal mij voortaan verre van de theologie en aanverwante zaken houden op dit blog. Ik wacht geduldig af tot we weer terug zijn bij de biologie… excuses voor alle uitwijdingen.
- Simon Holwerda, mag ik nog heel even? Wat ik bedoel is dit:
Harry Potter is transcendent: niet een onderdeel van de zichtbare werkelijkheid, want het is geen persoon met een vader, moeder en geldige identiteitskaart.
Harry Potter is immanent: aanwezig in de (gedachten van de) lezers en daarom in het universum.
Dus het lijkt mij correct om te zeggen dat Harry Potter transcendent en immanent is volgens jouw definitie van die woorden.
Wat is de relevantie van ‘we kennen immers de oorsprong van Harry’?
- Gert, je hoeft geen vader en moeder te hebben om een onderdeel van de zichtbare werkelijkheid te zijn. Daarnaast is ‘aanwezig zijn’ geen passief opgeroepen zijn door menselijke gedachten op basis van een fictief personage, maar het actief aanwezig zijn in (de gedachten van) mensen (en wellicht ook dieren, planten, … ). Maar nogmaals: ik staak deze discussie liever, op een blog waar de gemiddelde kennis van theologie zodanig is, dat men meent dat ‘God’ en ‘Harry Potter’ gelijkwaardig zijn in ontologische zin. Daar zijn andere blogs voor - vandaar ook dat ik mij excuseerde.
- Gert, zie http://www.physlink.com/Education/essay_weinberg.cfm
voor het argument van Weinberg. Je moet het ontstaan van een koolstofkern in detail (twee stappen) bekijken.
- Simon Holwerda, ik kan op dit blog wel bezwaren inbrengen tegen bepaalde theorieën over hoe God is of wat God doet, maar ik wil niet zover gaan om mijn eigen visie te geven, als ik dat al “in a nutshell” zou kunnen doen. Want dat zou mij waarschijnlijk figuurlijk de kop kosten en dan heb ik er geen zin meer in. En volgens mij is er ook niet echt belangstelling voor hoe ik mij God denk; daarvoor wordt er te vanzelfsprekend van uitgegaan dat God niet bestaat omdat er geen materieel bewijs te leveren is. Onderzoek en behoud het goede! en dat is niet voor iedereen hetzelfde.
- Andantinaa, dat klinkt nogal pessimistisch en bescheiden tegelijk.
- Simon Holwerda, op welk blog wordt uitgelegd waarom ‘God’ en ‘Harry Potter’ niet gelijkwaardig zijn in ontologische zin?
- Gert, in alle bescheidenheid wil ik wel wijzen op het bestaan van de site http://www.keepthefaith.nl waar een poging wordt gewaagd om in ieder geval de relevantie van het geloof persoon-overstijgend te maken en tegelijk het geloof in God vanuit het persoonlijke te benaderen.
Maar let op: als je de ratio niet als middel, maar als schild gebruikt, zal die website je wellicht niet aanspreken.
(Over de ratio als schild, zie bijvoorbeeld de filosofische gedachten van een blogger onder het pseudoniem ‘kweetal’ op het volkskrantblog, http://www.volkskrantblog.nl/blog/778.)
Theologische vraagstukken en verschillende aspecten van spreken over God komen regelmatig op diverse blogs ter sprake, zoals die van theoloog Taede Smedes.
Filosofisch-theologische discussies zijn vooral populair in Belgie, zie bijvoorbeeld http://lorenz.filosofie.be/
Ook volg ik graag http://www.jaapnoordzij.nl/
Uiteraard is dit niet een uitputtend overzicht.
Over Harry Potter wordt denk ik alleen op dit blog gerept, die was ik nog niet eerder in een theologisch/filosofische discussie tegengekomen. Wel vliegende spaghetti, trouwens.
- gert korthof, het is niet pessimistisch bedoeld hoor! Maar kijk, ik vind dat ik als mens God niet precies kan beschrijven. Verder lijkt het erop of de meesten op dit blog ervan uitgaan dat God niet bestaat. Ik ga ervan uit dat Hij wel bestaat, maar ik weet dat ik niet echt een traditionele visie heb. Mijn ideeën lijken eerder humanistisch dan die van iemand die zich geborgen weet omdat God wel voor haar zorgt, tot bijvoorbeeld behoeden voor een ongeluk als ik dromerig door het rode stoplicht loop aan toe. Een deel van jullie denkbeelden spreekt mij aan, een ander deel niet. Ik zoek naar wat elkaar wel aanspreekt. Dan kun je een brug slaan. Je kunt ook polariseren, maar dat levert minder uitwisseling op en minder prettig contact.
* Martin, #27 Bedankt Martin voor de genoemde link. Hier aangekomen, Gerts blog lezend vanaf het begin in juli 2006 (en tot nu toe alleen zo nu en dan een link volgend) is dit er een die zeer de moeite waard is, zeker als het om de op het blog ook steeds terugkerende discussie over verhouding geloof en wetenschap gaat. Wat een mooi artikel! En een antwoord op een gestelde vraag bovendien. Waar Gert in comment 21 om een reactie van de fysicus, indirect jou, vraagt, komt hij er (hier) niet meer op terug (hij heeft ook zoveel aan zijn hoofd, en de evolutiebiologie staat centraal.
Als niet-deskundige maar geïnteresseerde in de vragen rond: ontstaan universum of meervoud, ontstaan leven daarin en ontwikkeling daarvan: hier lees ik een artikel waarbij je echt ‘gevoel’(van snappen zelfs) krijgt voor de denkwijze (en kennis en de beperking) van de kosmoloog/fysicus bij deze vragen. Wat zou hier nog tegenin te brengen zijn?