evolutie.blog.com

Kort geleden moest ik in Utrecht een uurtje wachten, en dacht: laat ik mijn tijd nuttig besteden en bij de Slegte langsgaan. En ja hoor, op een stapeltje boeken bij de kassa lag Loren Eiseley (1961): ‘Darwin’s Century. Evolution and the men who discovered it’. Eiseley is een bekende naam op het gebied van de geschiedschrijving van Darwin. Tot mijn niet geringe verbazing zag ik in het boek een stempel: ‘W. Scharloo’. Dat was nota bene de professor waar ik in mijn studententijd college populatie- en evolutiebiologie van gehad heb. En nu ligt er een boek van hem bij de Slegte. Het was een pocket en ik vond het leuk om een boek van hem in bezit te hebben, dus ik heb hem gekocht. Eiseley geeft een genuanceerd beeld van de tijd waarin Darwin leefde, met aandacht voor de voorlopers van Darwin. Aan de ondertitel ‘the men who discovered it’ kun je zijn benadering al aflezen. Evolutie was door een aantal mannen ontdekt (of moet je zeggen uitgevonden?). Maar er lagen nog meer evolutie boeken op diezelfde stapel. Men had kennelijk nog geen tijd gehad ze in de kast te zetten.

Van één ervan kende ik de titel en omdat die zo intrigerend was en ik geen idee had wat voor soort boek het was: ‘Evolution without Evidence. Charles Darwin and The Origin of Species’ van Barry Gale (1982). Het boek blijkt géén creationistisch werkje te zijn dat probeert aan te tonen dat Darwin helemaal geen bewijs had voor zijn theorie. Gale is wetenschapshistoricus en probeert aan te tonen dat The Origin of Species eigenlijk een haastig geschreven boek was. Darwin had het eigenlijk te snel gepubliceerd, ook tegen zijn eigen zin. Het is wel bekend waarom dat was. Hij kreeg een brief van Wallace die in Indonesïe de plaatselijke flora en fauna bestudeerde. Die brief bevatte tot Darwin’s grote ontsteltenis zo ongeveer de samenvatting van Darwin’s evolutietheorie, die hij in het geheim aan het schrijven was. Ondermeer dit gegeven gebruikt Gale om aan te tonen dat Darwin in de Origin niet veel bewijsmateriaal kon aanvoeren voor zijn theorie. Om dit standpunt hard te maken onderzoekt Gale uitgebreid de notitieboeken van Darwin. Hij zet alle twijfels en aarzelingen van Darwin op een rijtje. Ook speurt hij in the Origin alle plaatsen op waar Darwin gebrek aan kennis over een bepaald onderwerp erkent of waar Darwin vermeldt dat hij door gebrek aan ruimte niet alle bewijsmateriaal kan vermelden. Het is inderdaad bekend dat Darwin de Origin als een samenvatting zag van een veel groter werk dat hij in gedachten had.

Maar een haastwerk kun je het niet noemen als je er 18 maanden aan gewerkt hebt! Als je de interactie met de drukker er aftrekt dan houd je nog een jaar over voor het echte schrijfwerk. Als je daarbij bedenkt dat Darwin al in 1842 en 1844 samenvattende essays had geschreven, dan valt het nog wel mee met met die haast. De meest extreme opvatting van Gale is dat Darwin in de Origin niet méér bewijsmateriaal voor evolutie kon presenteren dan de creationisten voor hun opvatting. Merkwaardigerwijs wordt deze bewering door informatie in Gale’s eigen boek weerlegd. In de Appendix staat nl. een lijst van 12 verschijnselen die wel verklaarbaar zijn met Darwin’s theorie, maar onverklaarbaar zijn vanuit creationistisch standpunt. Samenvattend: Gale’s boek is provocerend en nodigt uit tot actief nadenken.

Er is nog één bijzonderheid van het boek dat ik nog niet genoemd heb. Voorin het boek staat een handtekening beginnend met een W, de rest onleesbaar. Zou die ook van Scharloo zijn? Volgens Gerdien de Jong, bekend van de vele expert bijdrages aan dit blog, en die jarenlang medewerkster van Scharloo was, moet die handtekening van Scharloo zijn. Hij was dus de vorige eigenaar. Het opvallende aan het boek was dat het zo goed als nieuw was, ongebruikt. Dat merk je ook aan de prijs (19,50). Zou het toeval zijn dat Scharloo een boek, dat nogal kritisch over Darwin was, niet gelezen had? Maar waarom had hij het dan in zijn bezit? We zullen het nooit meer weten want Scharloo is in 2004 overleden. Maar toch kan ik mij er wel iets bij voorstellen. Ik had in mijn doctoraalonderzoeksverslag (bij de vakgroep van Scharloo) de opmerking gezet: ‘er is nog veel over evolutie dat we niet weten’. Die opmerking viel niet in de smaak bij professor Scharloo. Laat ik nu in het boek van Gale lezen (waar ik toen helemaal geen weet van had) dat Darwin in The Origin of Species schreef: ‘much remains to be known about the origin of species‘! Had Scharloo het boek van Gale maar gelezen, dan had hij mij wel gelijk moeten geven! Eigenlijk was ik dus in dat opzicht ‘Darwinistischer’ dan professor Scharloo.

Vandaag is het bijna 200 jaar geleden, om precies te zijn 198 jaar geleden, dat Darwin geboren werd, en bijna 150 jaar geleden dat hij de Origin publiceerde. Darwin heeft na de Origin méér boeken geschreven en sinds die tijd is onze kennis over evolutie op onvoorstelbare wijze toegenomen. Gelukkig blijft er ook nog onvoorstelbaar veel te ontdekken. Dat zal ik altijd het aantrekkelijke vinden van evolutie: de successen èn de tekortkomingen …