evolutie.blog.com

Het eerste review van Dawkins' The God Delusion (de God waanvoorstelling, of God bedrog) is verschenen.
Het is geschreven door Albert Mohler, "Author, Speaker, President of the Southern Baptist Theological Seminary", dus waarschijnlijk een theoloog.
Het review is opvallend omdat het gematigd is, zonder scheldwoorden, en vrij redelijk de inhoud van het boek lijkt weer te geven.
Het is ook opvallend omdat het ondanks een aantal kritiekpunten, niet echt een poging is om op te sommen waar Dawkins allemaal de fout in gaat en waarom God echt bestaat.
Eigenlijk gaat zijn kritiek op Dawkins niet verder dan secundaire vragen, zoals of wat Dawkins beweert over zijn eigen wel of niet vijandige houding ten opzichte van geloof, maar niet over de primaire vraag of evolutie wel of niet atheisme impliceert.

Waarom aandacht voor dit boek op dit blog?
Niet alleen omdat Dawkins de meest bekende evolutionist is, maar ook omdat Dawkins ook de meest bekende atheist is. Maar vooral omdat zijn boek de cruciale vraag oproept: moet je atheist zijn om evolutie te accepteren?
Of anders gezegd: als je evolutie accepteert, wordt dan het geloof in een bovennatuurlijke God irrationeel?
Het zou jammer zijn dat grote delen van de wereldbevolking de belangrijkste wetenschappelijke theorie die de levenswetenschappen ooit hebben voortgebracht, zouden moeten verwerpen omdat ze evolutie ten onrechte als strijdig zien met hun geloof.
Het zou nog erger zijn wanneer grote delen van de wereldbevolking zelfs niet eens kennis, of een totaal verminkte kennis van de belangrijkste wetenschappelijke theorie die de levenswetenschappen ooit hebben voortgebracht, zouden hebben.

Daarom is het belangrijk om precies vast te stellen wat Dawkins in het boek claimt over de eventuele strijdigheid van evolutie en iedere vorm van geloof. En of dat houdbaar is.

Reviews van het boek probeer ik bij te houden op de pagina Books by and about Richard Dawkins

 

Wat is de overeenkomst tussen Galileo Galilei and Richard Dawkins? Galilei blonk niet bepaald uit door tact en maakte met zijn agressief optreden nogal wat vijanden, met name bij de Rooms-Katholieke kerk. Copernicus had al eerder een theorie ontwikkeld waarin de aarde om de zon draaide in plaats van andersom. De theologen hadden toen wel gesignaleerd dat het strijdig was met bepaalde bijbelteksten, maar ze hadden toen andere prioriteiten. Galileo werd van 1616 tot 1633 met rust gelaten. Pas naar aanleiding van het zelfverzekerde optreden van Galileo werd hij formeel door de kerk veroordeeld (1).

Richard Dawkins verdedigt hartstochtelijk de evolutietheorie, maar valt bijna nog harder religie in het algemeen aan. Vooral in zijn latere werken. Daardoor maakt Dawkins vele vijanden onder gelovigen en gelovige wetenschappers. Een voorbeeld:
"It is absolutely safe to say that, if you meet somebody who claims not to believe in evolution, that person is ignorant, stupid or insane (or wicked, but I'd rather not consider that)".
Deze uitspraak wordt door Phillip Johnson, de vader van de Intelligent Design beweging (!), geciteerd in het eerste hoofdstuk van zijn Darwin on Trial (1991). Strikt genomen spreekt Dawkins hier niet over religie, maar een gelovige als Phillip Johnson voelde zich duidelijk aangesproken. Is het een wonder dat gelovigen in de tegenaanval gingen? Misschien is de Intelligent Design beweging wel gedeeltelijk aan Richard Dawkins te danken!
Ook al hadden Galilei en Dawkins gelijk wat betreft hun wetenschappelijke theorie, en heeft de kerk zich schuldig gemaakt aan machtsmisbruik, ze maakten onnodig vijanden door verder te gaan dan hun wetenschappelijke theorie. Aan de andere kant: je hoeft helemaal geen moeite te doen om gelovigen te beledigen. Voor sommigen is het al een belediging op te merken dat bepaalde bijbelteksten, zoals de maagdelijke geboorte, in strijd zijn met de wetenschap.

Literatuur:
(1) Rienk Vermij (2006) Kleine geschiedenis van de wetenschap, uitgeverij Nieuwezijds, paperback (p.74-75).
(Rienk Vermij is verbonden aan het Instituut voor de Geschiedenis en Grondslagen van de Natuurwetenschappen van de Universiteit Utrecht. Het Studium Generale Utrecht organiseert een serie lezingen over de ontwikkeling van het wetenschappelijk wereldbeeld, waarin Vermij ook twee lezingen geeft en het Darwinisme ook aan bod komt.)

Theistische Evolutie wordt door mensen aangehangen die te veel van evolutie afweten om evolutie te ontkennen (zoals creationisten), of om te claimen dat de onverklaarbare complexiteit van het leven op aarde een bovennatuurlijk oorsprong bewijst (zoals Intelligent Design). Theistische evolutionisten menen dat de cosmos is ontworpen om leven voort te brengen, en dat het ontstaan leven en evolutie van het leven gepland is. Een theistische evolutionist zoals Francis Collins verwerpt ID omdat ID wetenschappelijke gezien fout en een overbodige verklaring is en theologisch gezien een God-of-the-gaps verklaring is. Het grote verschil met ID is dat hij geen behoefte heeft God te laten ingrijpen in de loop van de evolutie. Volgens Francis Collins is er echter één uitzondering: de mens heeft een door God gegeven altruïstische impuls, de bereidheid tot zelfopoffering, die niet door het Darwinisme verklaard kan worden en niet bij dieren voorkomt.

Literatuur:
Theistic Evolution: more evolution and less supernatural than ID and creationism.
Theistic Evolution: kort literatuur overzicht op de introductiepagina van de site Was Darwin Wrong?

In het wetenschappelijke tijdschrift Nature Reviews Microbiology is een evolutionaire verklaring gegeven van het paradepaardje van Intelligent Design: het onherleidbaar complexe bacteriële zweepstaartje.

Het is al weer 10 jaar geleden dat biochemicus Michael Behe zijn boek Darwin's Black Box. The biochemical challenge to evolution publiceerde (ook in het Nederlands vertaald). Behe meende toen dat hij een ijzersterk voorbeeld had van een biologische structuur die niet door de Darwinistische evolutietheorie verklaard kon worden. Hij kon er niets over vinden in de literatuur en hij meende ook dat er principieel geen natuurlijke verklaring kon bestaan. Dat was precies wat hij zocht. Hij vond bij Charles Darwin zelf een prachtige aanwijzing: iedere structuur die niet door toevallige mutaties en natuurlijke selectie kon ontstaan, zou Darwin's evolutietheorie in één klap weerleggen. Dat was precies wat Behe wilde. Nu moest hij nog met een alternatieve verklaring komen. Daar hoefde hij niet lang over na te denken: bovennatuurlijk ingrijpen. Op die manier kon God weer de verantwoordelijkheid voor de schepping terugkrijgen die Darwin de gelovigen had afgepakt. Maar hij had wel door dat naar de Bijbelse God verwijzen niet geaccepteerd zou worden door wetenschappers. Het falen van het creationisme om wetenschappelijke erkenning te krijgen had dat meer dan duidelijk gemaakt. Dus koos hij een wetenschappelijk ogende term Intelligent Design als verklaring en noemde hij de biologische structuren irreducibly complex, onherleidbaar complex.

In de loop van de afgelopen tien jaar stapelden de problemen met Behe's intelligent ontworpen zweepstaartjes zich op. Hij had de tip van Darwin opgevolgd en het falsificatieprincipe van de filosoof Karl Popper toegepast op evolutietheorie en daar was niets mis mee. Zijn fout was echter dat hij niet precies had geanalyseerd welke onderdelen voor het zweepstaartje echt noodzakelijk waren en welke gemist konden worden. Ook hij had verzuimd om te onderzoeken of onderdelen van het zweepstaartje misschien andere functies hadden in de cel of in andere soorten. En hij had de variatie van zweepstaartjes in de natuur sterk onderschat. Er zijn duizenden verschillende types gevonden in de natuur. En ze werkten niet allemaal volgens hetzelfde principe. In hoeverre genen van het zweepstaartje van diverse soorten overeen kwamen, kon Behe toen nog niet weten, omdat dit pas de laatste jaren uit genoom onderzoek is gebleken. Uit het modern genoom onderzoek blijkt dat er nauwelijks unieke genen betrokken zijn bij het zweepstaartje. Verwante genen worden voor andere functies dan voortbeweging gebruikt. Behe had gewoon niet gezocht naar een Darwinistische verklaring, omdat hij het zweepstaartje zo onwaarschijnlijk complex vond. Zijn grootste fout was een wetenschappelijke fout.

Literatuur:
Mark J. Pallen and Nicholas J. Matzke (2006) "From The Origin of Species to the origin of bacterial flagella". Nature Reviews Microbiology, published online 5 September 2006. | pdf
Panda´s Thumb.
Gert Korthof (1997,2006) Does Irreducible Complexity refute neo-Darwinism?

In de eerste dubbellezing van de door het KNAW georganiseerde serie Weten en/of Geloven op dinsdag avond 5 september in de Beurs van Berlage in Amsterdam, daagde de evolutiebioloog Steph Menken Cees Dekker uit om met ID onderzoeksvoorstellen te komen. Cees Dekker heeft die uitdaging niet beantwoord. In plaats daarvan kwam hij met nieuwe claims over unieke eigenschappen van de mens die niet door de gangbare wetenschap verklaard zouden kunnen worden en maakte hij van de gelegenheid gebruik om reclame te maken voor zijn twee boeken.

Laat ik positief beginnen: met één claim van Cees Dekker ben ik het eens. Het is inderdaad waar dat sommige evolutiebiologen zoals Richard Dawkins evolutie en atheisme gelijktijdig verdedigen op zo'n manier dat het lijkt dat evolutie atheïstisch is. Dit is het vermengen van wetenschap en levensbeschouwing. Evolutie krijgt daardoor een slechte naam. Dit wordt alleen maar erger doordat Dawkins op een agressieve en ongenuanceerde manier zonder onderscheid alle vormen van religie aanvalt. Dit is olie op het vuur gooien. Geen wonder dat gelovigen in de verdediging gaan en hun aanvallen op evolutie richten.

Terugtrekkende beweging

De filosoof Herman Philipse heeft eens gezegd dat de ID-claims een terugtekkende beweging vertonen als reactie op kritiek. Opmerkelijk was bijvoorbeeld dat Cees Dekker vertelde dat hij geen moeite had met een God die een trial en error proces gebruikte om soorten te laten ontstaan. In eerdere uitlatingen had hij kritiek op de dominante rol van toeval in de evolutie. Dit betekent tevens dat zijn godsbeeld aan evolutie onderhevig is: een alwetende god gebruikt trial and error. Een ander voorbeeld van een terugtrekkende beweging is de onthulling dat god niet efficient hoeft te zijn (Hij heeft er 4 miljard jaar over gedaan om de mens te scheppen). Eerder had William Dembski al betoogd dat de Ontwerper gedwongen was ontwerpcompromissen te gebruiken en helaas geen perfect ontwerp kon afleveren. Ook het feit dat Dekker de standaard claims van ID (Irreducible Complexity en Complex Specified Information) niet herhaalde in zijn presentatie en dat hij in zijn eigen lab géén ID onderzoek doet, zie ik als een terugtrekkende beweging. Iemand die in de luxe positie verkeert zijn eigen onderzoek te kunnen bepalen en zegt dat ID 'interessant' is, maar vervolgens geen ID onderzoek doet, is dat niet verdacht?

Ik ben uniek, jij bent uniek, iedereen is uniek.

Volgens Dekker is de mens uniek omdat hij een aantal eigenschappen heeft zoals intelligentie, bewustzijn, kennis van goed en kwaad, etc die niet bij dieren zouden voorkomen en die niet te verklaren zouden zijn door het neo-Darwinisme. Welnu, het vogelbekdier (platypus) is ook uniek. Het is een uniek zoogdier dat eieren legt, een soort eendensnavel heeft en zijn jongen zoogt. Dus: door god geschapen? Ten tweede is dit het oude 'god-of-the-gaps' argument die gaten in de evolutietheorie probeert te vullen met god. Zie: complexiteit van het oog. Ten derde: het is nogal arrogant om de mens niet alleen uniek, maar ook nog superieur ten opzichte van dieren te noemen. Zoals de etholoog Van Hooff vanuit de zaal opmerkte, onderzoek wijst erop dat mens en dier een continuum vormen, ook wat betreft de zgn geestelijke kenmerken. Er is geen scherpe discontinuïteit. Ten vierde: per dag krijgen honderden mensen een beroerte, zodat ze niet meer kunnen profiteren van die uniek-menselijke eigenschappen die ze van hun schepper gekregen hadden.Dementie, Alzheimer, epilepsie, kataplexie, narcolepsie, Hungtington disease, Parkinson, schizofrenie, migraine, psychosen, depressiviteit, Syndroom van Down, Fragile-X syndroom (en vele andere vormen van aangeboren mentale retardatie) en nog een eindeloze rij aandoeningen die de hersenen en geest aantasten. Waarom laat de schepper dit toe als het de bedoeling was om de mens hogere geestelijke vermogens te geven? Waarom Cees? Waarom? Waarom? WAAROM?

Steph Menken

Evolutiebioloog Steph Menken gaf in vogelvlucht een overzicht over het onstaan van het leven (nog vele open vragen: geen paniek er wordt aan gewerkt!) en het ontstaan der soorten volgens Darwin. Voor niet-biologen een enorme hoeveelheid informatie. Een paar punten uit zijn verhaal wil ik naar voren halen. Bijvoorbeeld endosymbiose (vooral bekend geworden door Lynn Margulis). Het endosymbiose verhaal is een uitstekend argument tegen onafhankelijke schepping van alle hogere dieren en planten (eukaryoten). Waarom zou een hypothetische ontwerper het mitochondrium op zo'n manier ontworpen hebben dat het barst van de aanwijzingen dat het ooit een zelfstandig levende eencelllige was? en dat het door endosymbiose een vast onderdeel van iedere eukaryotische cel is geworden? Dat een hypothetische ontwerper bewust zo veel aanwijzingen voor evolutie in het ontwerp van de eukaryotische cel geïntroduceerd zou hebben, kan alleen maar de grootst mogelijke vorm van misleiding genoemd worden. Zelfs als je gelooft dat de ontwerper zelf de historische endosymbiose gebeurtenis tot stand heeft gebracht, is het een uiterst domme en onbegrijpelijke ontwerpbeslissing geweest met verbijsterende nadelen. Het argument is veel subtieler en veel gedetailleerder dan ik hier kan weergeven.

Maar er is nog een belangrijk punt dat Menken naar voren bracht. We weten gewoonweg niet wat de doelen van die hypothetische ontwerper waren, dus kunnen we nooit weten wat voor soort ontwerpen die zou produceren. Dus kunnen we die ontwerpen ook nooit herkennen. Daardoor kan ID research nooit van de grond komen. Daarom kon Cees Dekker de uitdaging van Menken om één fatsoenlijk ID research voorstel te doen ook niet beantwoorden. Dekker noemde in de slotdiscussie iets over de minimale genoomgrootte. Bij nadere beschouwing blijkt zoiets alweer niets anders dan het bekende God-of-the-gaps argument te zijn. Het maakt ongegeneerd misbruik van openstaande vragen op het gebied van het ontstaan van het leven. Daarom moet de uitdaging van Menken ook niet gezien worden als het serieus nemen van ID, het is een retorische vraag. De zoveelste herinnering richting ID-ers dat de ID community er tot nu toe niet in geslaagd is van ID een wetenschap te maken. Helaas was Menken veel te aardig voor zijn opponent Cees Dekker. Daardoor is het niet tot een echte confrontatie gekomen. Dekker kon weer wegkomen met vage opmerkingen.

Links:
De theoloog Taede Smedes heeft ook een verslag van het KNAW debat.