evolutie.blog.com

Korte impressie van het KNAW slotdebat dinsdag 28 november in de Beurs van Berlage. Van de acht wetenschappers ontbrak alleen Ronald Plasterk (verplichtingen elders of vond hij het wel goed zo?). Het idee om 6 stellingen te gebruiken en twee wetenschappers steeds met elkaar te laten discussieren werkte redelijk goed. Hoewel de sprekers de neiging hadden een 10 minuten monoloog te houden als inleiding, werd er toch hier en daar kritiek op elkaars standpunten geuit totdat de kookwekker daar weer een eind aanmaakte. Wat kun je met 7 wetenschappers in twee uur min koffiepauze doen?
Het publiek kwam helemaal niet aan bod. Van natuurkundige Sander Bais en antropoloog van Beek zou ik graag meer willen horen, evolutiebioloog Thijs Goldschmidt gaf zijn mening, had de Dekker bundels gelezen, maar kwam niet met scherpe argumenten (evolutie verplicht voor biologie en geologie studenten, ook moslims); theoloog van de Beek vond ik niet zo indrukwekkend; evolutiebioloog Menken gaf niet zoveel nieuws; ethicus Jochemsen vind ik moralistisch (kan ook haast niet anders voor een ethicus) en natuurkundige Dekker vertoonde een terugtrekkende beweging wat claims betreft: ID-achtig onderzoek over het ontstaan van complexiteit is interessant ook al heeft het een ander label (!); ik ben niet voor bovennatuurlijk ingrijpen in de natuur (!).
Dekker: "wetenschap berust op vooronderstellingen, die niet uit wetenschappelijk onderzoek voortkomen, dus dat is ook geloof. [simplistische retoriek]. Goldschmidt: die vooronderstellingen zou ik geen geloof noemen. Op de opmerking dat God 3 miljard jaar nodig had om een rechtoplopend zoogdier met grote hersenen te produceren, antwoordde Dekker: dat zijn menselijke maatstaven, wat zijn nu 3 miljard jaar in de ogen van God? [kan Dekker zich echt verplaatsen in het denken van God? Wat een retoriek].
Bais: theoriëen over complexiteit zijn nog uiterst simpel, terwijl theoriëen over simpele systemen uiterst complex zijn [vanwege dit soort uitspraken zou ik wel meer van hem willen horen]. Er zijn in de loop van de geschiedenis van het heelal kansen genoeg geweest om bovennatuurlijk in te grijpen, maar daar is nooit iets van gebleken, waarop Dekker antwoordde dat hij niet geloofde in dat soort ingrepen. Dat is nieuws.
Antropoloog van Beek: anti-evolutie is slechts het symptoom van toenemend fundamentalisme. Je moet dus niet anti-evolutie bestrijden en evolutie verplicht stellen, maar het fundamentalisme bestrijden [leuk idee, maar hopeloos lijkt mij].

Voor degenen die alles nog eens willen terugzien zijn alle lezingen op DVD uitgebracht en zijn hier te bestellen. En als U toch op die site bent vergeet niet de Paradisolezingen 2007 te checken. Acht lezingen met thema "Emergentie: waarom het geheel meer is dan de som der delen". Ziet er goed uit.

Helpt het als ik van te voren mijn excuses aanbied voor een onbescheiden blog post? Ik verzeker de lezer dat het ècht tegen mijn bescheiden natuur in gaat. Maar ik vind het nieuwtje té leuk en ik ben er té trots op om het niet te vermelden:

"Gert Korthoff’s chapter on the failure of creationists to establish plausible alternatives to common descent is another highlight of the book"

(Helaas zit er typefout in mijn naam).  Dit compliment is geschreven door Professor David Sepkoski. Hij is hoogleraar in de geschiedenis van de wetenschap met specialisme: de historische en conceptuele ontwikkeling van de evolutietheorie. Het gaat over mijn hoofdstuk "Common Descent: lt's All or Nothing" in het boek: "Why Intelligent Design Fails". Dat mijn hoofdstuk door Sepkoski een 'hoogtepunt' van het boek genoemd wordt is niet slecht aangezien er vele respectabele wetenschappers hebben bijgedragen aan het boek.

In het hoofdstuk analyseer ik alternatieven voor common descent (gemeenschappelijke afstamming van al het leven) zoals die naar voren gebracht zijn door creationisten en Intelligent Design aanhangers (Paul Nelson, Junker and Scherer). Als je alle consequenties van alternatieven uitschrijft kom je uiteindelijk tot een inconsistent totaalbeeld van afstamming in de biologie. Het bevat innerlijke tegenstrijdigheden die alle alternatieven voor common descent wetenschappelijk onhoudbaar maken. Kort gezegd is het resultaat: het is alles of niets met common descent. Een tussenpositie (een mix van schepping en afstamming) is niet houdbaar. Het zou dwaas zijn om een logisch goed in elkaar zittende theorie die bevestigd wordt door de feiten, in te ruilen voor een inconsistente en slecht uitgewerkte hypothese die ontzettend veel moderne gegevens niet kan verklaren en die nog nooit in wetenschappelijke vakbladen is gepubliceerd. Ik vond het nodig dit soort alternatieve modellen te onderzoeken omdat creationisten vaak beweren dat hun modellen domweg verworpen worden omdat ze religieus zijn. Nu, ik heb ze serieus genomen en tot op de bodem onderzocht. Ik heb tot nu toe nog geen enkele weerlegging gezien (anders dan een enkele terloopse losse opmerking). Het ergelijke is dat het alternatieve model ('grundtypenbiologie') nog steeds voorkomt in een recente uitgave van het boek "Evolution - ein kritisches Lehrbuch" van Reinhard Junker, Siegfried Scherer (2006).

Verwijzingen:

1. David Sepkoski (2006) 'Worldviews in Collision: Recent Literature on the Creation-Evolution Divide', Journal of the History of Biology (2006) 39:607-635.
2. Home page van David Sepkoski
3. Matt Young and Taner Edis (hb:2004,paperback:2006) "Why Intelligent Design Fails: A Scientific Critique of the New Creationism".
4. Informatie over het boek op mijn website.
5. Amazon info over de paperback (hardback is nu uitverkocht). 
6. De online versie van het hoofdstuk (iets gewijzigde versie) 
7. Intelligent Design in Duitsland is een vorig blog item 
8. Reinhard Junker, Siegfried Scherer  Evolution - ein kritisches Lehrbuch (Gebundene Ausgabe). De 6e druk 2006 is merkwaardig genoeg niet rechtstreeks bij Amazon.de te koop. Ik heb het boek niet, maar in de inhoudsopgave komt de zogenaamde 'grundtypenbiologie' voor.

Postscript:
"Willem J. Ouweneel voelt meer voor een ontwikkeling vanuit een polyfyletische (meerdere oervormen) oorsprong van levensvormen, die op een bepaald moment door God geschapen zijn": daarmee valt hij dus onder dezelfde 50% common descent + 50% God theorie als Paul Nelson, Junker and Scherer. Zijn idee is dus ook onhoudbaar. zie: http://www.nd.nl/htm/dossier/geloof_en_wetenschap/artikelen/060422a.htm

Ondanks zijn overvolle agenda heeft Cees Dekker nog tijd weten te vinden om samen met René Woudenberg een stuk te schrijven voor de Volkskrant (18 november). Ik heb het niet in de Volkskrant zien staan, maar gelukkig staat het hier: "Een wetenschapper kan heel goed gelovig zijn". Het gaat over de vertaling van Dawkins’ boek God als misvatting.

In het stuk verwarren Dekker en Woudenberg op twee plaatsen een beschrijving van feiten met waardeoordelen. Ik citeer: "Spencer’s sociaal-darwinisme, de keiharde doctrine van de survival of the fittest". Keiharde doctrine? Om een gevoel te krijgen van wat hier fout gaat, vergelijk die uitspraak eens met "de keiharde doctrine van de big bang" of: "de keiharde doctrine over het ontstaan van kanker, AIDS, en Alzheimer", dan valt direct het onzinnige ervan op! Onzindelijk denken!
Bovendien is het "sociaal-darwinisme" helemaal geen wetenschappelijke theorie, maar een politieke ideologie. Het heeft niets met "sociaal" te maken en niets met "Darwinisme" als wetenschappelijke theorie. Probeer "sociaal-darwinisme" eens te vinden in Evolutie handboeken. Het is helemaal geen onderdeel van het Darwinisme. Herbert Spencer's "sociaal-darwinisme" wordt helemaal niet onderwezen als onderdeel van het Darwinisme. Gebruik die term "sociaal-darwinisme" dan ook niet zonder disclaimer.

Nog een tweede citaat dat de verwarring demonstreert tussen een beschrijvende/verklarende theorie enerzijds en waardeoordelen anderzijds:
"Aan de Spenceriaanse versie van het darwinisme heeft Dawkins overigens zelf een substantiële bijdrage geleverd door te insisteren op de ‘zelfzuchtigheid’ en het ‘egoïsme’ van de genen."Natuurlijk geeft Dawkins hier een beschrijving en verklaring van de biologische wereld en géén pleidooi voor egoïstisch gedrag!
De theoloog Alister McGrath had dit begrepen en had opgemerkt dat Dawkins in zijn A Devil's Chaplain had geschreven: "at the same time as I support Darwinism as a scientist, I am passionate anti-Darwinian when it comes to politics and how we should conduct our human affairs" (p. 46, Dawkin's God). Het is dus een blunder om te beweren dat Dawkins een substantiële bijdrage heeft geleverd aan het "Spenceriaanse darwinisme". Het is sowieso een anachronistische bewering.

Uiteindelijk is dit de "Naturalistic Fallacy" (naturalistische drogreden) en wordt beschreven op de inleidende pagina's van het bekende evolutiehandboek van Douglas Futuyma (1998) Evolutionary Biology (pagina 9): "Like any other science, evolutionary theory describes how the world is, not how it should be." ("Zoals iedere wetenschappelijke theorie, beschrijft de evolutietheorie hoe de wereld is, niet hoe het zou moeten zijn.") Je kunt Dawkins van een heleboel dingen beschuldigen, maar niet van de Naturalistic Fallacy.

Het wonderlijke is dat Dekker en Woudenberg in hetzelfde artikel schrijven: "Het punt is dat ieder systeem, religieus, politiek of wetenschappelijk, gebruikt kan worden ter legitimering van kwalijke praktijken." Precies daarom is het misleidend om triomfantelijk met een big smile op je gezicht te beweren dat er een link is tussen Darwin en Hitler en als bewijs daarvoor het boek met de vreselijke titel "From Darwin to Hitler" van Richard Weikart (2004) te noemen, zoals Dekker dinsdag 14 Nov deed. 'Misbruik' is het juiste woord, niet 'gebruik'. Je moet om te beginnen al een slecht mens zijn als je misbruik maakt van een theorie om je daden te legitimeren. De titel van het boek is misleidend in tenminste drie opzichten:

1. "From Darwin to Hitler" suggereert een relatie van persoon tot persoon. Dat is een misselijkmakende manier van uitdrukken. Alleen iemand die Darwin zoveel mogelijk schade wil berokkenen doet zoiets. Het blijft zo lekker makkelijk in het geheugen hangen. Als men bezwaar maakt tegen de titel kun je snel te zeggen "Oh, lees jij dat zó, dat heb ik helemaal niet zo bedoeld hoor!"
2. Vanwege de Naturalistic Fallacy kan er helemaal geen direct logisch verband bestaan tussen een beschrijvende theorie en een politieke ideologie. Darwin had een beschrijvende-verklarende theorie, Hitler had een platvoerse politieke ideologie.
3. Er is helemaal geen rechtstreeks verband tussen Darwin en Hitler, hoogstens een verband tussen Haeckel en Hitler. Richard Weikart geeft toe dat "Haeckel was obviously a bigger and closer influence on Hitler than Darwin", maar claimt: "I overtly state in my book that Darwinism does not lead logically to Nazism nor the Holocaust". Over de titel zegt Weikart: "My book confirms the point that Haeckel was a bigger influence on Hitler than Darwin was (you only need to look in the index to see that I spend a lot more time discussing Haeckel
   than I do discussing Darwin). In fact, you might be interested to learn that I seriously considered entitling my book, _From Haeckel to Hitler_. I finally decided against it, because a) few people know who Haeckel is". Wat een rotsmoes! Het interesseert hem geen moer dat Darwin's naam daarmee ten onrechte zwart gemaakt wordt.

Dekker houdt allemaal niet van deze subtiliteiten. Met een big smile zegt hij dat er een link is tussen Darwin en Hitler en dat dit door historici is aangetoond, en klaar is Cees! En dan zeggen dat ik emotioneel reageer. Als Dekker nu gezegd had: "Ja ik heb dat boek van Geisler & Turek aangeprezen omdat het zo mooi mijn Theistisch Wereldbeeld bevestigt, maar ik verwerp een directe link tussen Darwin en Hitler", dan was hij nog duidelijk en respectabel geweest. Maar ondanks het feit dat Dekker's Theistische Wereldbeeld evolutie bevat ("Evolutionaire processen zijn onderdeel van Zijn schepping en onderhouding van de wereld"), kan hij het niet laten om met modder te gooien naar de ontdekker van diezelfde evolutionaire processen.

Nog een laatste citaat uit het artikel van Dekker en Woudenberg en dan stop ik: "Wetenschap en darwinisme hebben overigens ruimhartig een plaats in een christelijke wereldbeeld".
Ja, zo ruimhartig, dat Dekker gretig de link tussen Darwin en Hitler vaststelt als historisch feit.

Op dinsdag 14 november in de koffiepauze van de KNAW lezingenserie te Amsterdam sprak Cees Dekker mij aan. Aangekaart door anderen kwam het meest ongelukkige onderwerp dat je maar kunt bedenken aan de orde: het vreselijke boek van Geisler & Turek ("Ik heb te weinig geloof om atheïst te zijn"). Cees Dekker is van mening dat dat er "een link tussen Darwin en Hitler bestaat en dat dit door een historicus gedocumenteerd is". (Dus: alle Darwinisten zijn fascisten?) Ik vroeg hem wat hij daarmee wilde, waarom hij daarin geinteresseerd was. Hij zei dat hij daar geen bedoeling mee had en niets mee wilde aantonen en dat het gewoon een historisch feit was.

De theoloog Taede Smedes had daarover op 12 september de blog post: Cees Dekker gaat te ver! Dat zegt genoeg. Dekker had daarop een boos mailtje naar Smedes gestuurd dat niet openbaar gemaakt mocht worden.
Wim Kleisen (ook een Christen) had op 29 september een blog post: Een verschrikkelijk boek : "Laat ik maar beginnen met het slechtste boek dat ik in jaren heb gelezen" en: "tot mijn grote verbazing staat op de achterflap een aanbeveling van prof. Dr. Cees Dekker".

Ik ben kort over de relatie Hitler - Darwin: de relevantie voor de correctheid van de evolutietheorie is gelijk aan de relevantie van de schadelijke effecten van de atoombom voor de correctheid van de Einstein's relativiteits theorie: zero. We verwerpen de atoomtheorie toch ook niet vanwege de atoombom! Ook niet beoefenaars van atoomfysica. Wel de makers van de atoombom. Idem voor evolutie: welk misbruik er ook van de evolutietheorie gemaakt wordt, dat kan nooit een reden zijn om de evolutietheorie te verwerpen of verdacht te maken. Idem voor Darwinisten die op een correcte manier hun vak beoefenen en hun boekje niet te buiten gaan. Het misbruik moet verworpen worden, niet de theorie!

Ook is er niets mis met een 'Darwinistische ethiek' als een beschrijvende, verklarende en voorspellende theorie. Geheel anders wordt het wanneer 'Darwinistische ethiek' een normatief, politiek programma wordt. Maar dan is het geen wetenschap meer. Zo moeilijk is dat toch niet?

Een Darwinist gedraagt zich niet Darwinistisch, net zo als een fysicus zich niet fysisch, en een chemicus zich niet chemisch hoeft te gedragen. (Katholieken met grote gezinnen in het zuiden van het land, die gedroegen zich Darwinistisch.)

Als Dekker probeert het Darwinisme op deze manier in een kwaad daglicht te zetten, dan is hij bezig met moddergooien. Als je vindt dat de evolutietheorie fout is, publiceer dat in de wetenschappelijke vakbladen.

Cees: laat bij de eerstvolgende gelegenheid in het openbaar zien dat je hoofdzaken van bijzaken kan onderscheiden en verklaar in het openbaar of je common descent accepteert (en waarom), en verdoe je tijd niet met laag bij de grondse bijzaken. Het pro-Common Descent argument vindt je op een presenteerblaadje in het boek van Francis Collins.

"Dinsdag had ik een interessant gesprek met Cees Dekker": Nee, het was geen interessant gesprek. Ik kan me ontzettend kwaad maken om mensen met het verstand van Cees Dekker die zwijgen over de hoofdzaken en zich verliezen in bijzaken met als enige reden dat ze een 'historisch feit' zouden zijn.

Maandag 30 oktober gaf Chunglin Kwa in de serie 'Hoe de natuurwetenschappen ons denken veroverden' van het Studium Generale van de Utrechtse Universiteit een interessant college over stijlen in de wetenschap. Kwa is docent wetenschapsdynamica (wetenschapsgeschiedenis en wetenschapsfilosofie) aan de UvA. Hij onderscheidt zes stijlen: (1) deductieve, (2) experimentele, (3) analogische-hypothetische, (4) taxonomische (5) statistische en de (6) evolutionaire stijl. De claim is dat deze stijlen niet tot elkaar te herleiden zijn. Ze zijn historisch in een bepaalde volgorde ontstaan, maar ze volgen elkaar niet op. Ze vervangen elkaar niet. Ze blijven onafhankelijk van elkaar bestaan. Hoewel ze wel in combinaties kunnen voorkomen. Uit zijn boek De ontdekking van het weten blijkt dat de 6 stijlen afkomstig zijn van de historicus Alistair Crombie (1994) die er zijn levenswerk van heeft gemaakt. Kwa's hoofdstuk over de evolutionaire stijl in de wetenschap geeft een boeiend overzicht met vele voor mij onbekende feiten hoe met vallen en opstaan de evolutionaire stijl zich in verschillende wetenschappelijke disciplines en subdisciplines ontwikkelde. Het geeft een onverwachte rijkdom aan literatuurverwijzingen. Met name voor de ontwikkeling van het Mendelisme (Hoe zag Mendel zelf zijn resultaten en wat hebben genetici er later van gemaakt?) staan er een paar voor mij interessante nieuwe bronnen in. Wat ik mis is een logische, conceptuele analyse van de onherleidbaarheid van de denkstijlen in het slothoofdstuk.

Wat mij betreft is het meest intrigerende van het hele idee wat het voor de evolutiebiologie betekent . Volgens mij zou het betekenen dat alle 6 denkstijlen in de evolutiebiologie voorkomen! Ik kan me niet herinneren ooit een analyse van de evolutiebiologie aan de hand van deze 6 denkstijlen gezien te hebben. Ik wil een beginnetje maken:
(1) Deductieve methode: een voorbeeld is een manier van weergeven van de evolutietheorie met behulp van een serie premissen en conclusies, die nog te zien is in museum Naturalis, Leiden. Het gaat ongeveer aldus: Feit: Populaties groeien exponentieel, Feit: voedselvoorziening groeit niet met hetzelfde tempo, Conclusie: er is strijd om het bestaan. Feit: er is genetische variatie met fitness verschillen, Conclusie: survival of the fittest, etc. In de (oudere) literatuur is dit hier en daar terug te vinden. Ook zijn er een paar filosofen/theoretisch-biologen die dit zeer gedetailleerd uitgewerkt hebben in een axiomatisch systeem.
(2) experimentele methode: het meest duidelijke is de experimentele denkwijze te vinden:
http://en.wikipedia.org/wiki/Experimental_evolution en de volgende publicatie is een (willekeurig) voorbeeld waarbij de fruit vlieg Drosophila wordt gebruikt:
http://www.pnas.org/cgi/content/abstract/222371199v1
Met andere woorden: de experimentele methode in de evolutiebiologie is niet weg te denken. Ik heb zelf begin jaren 80 aan experimentele evolutie (kunstmatige selectie) bij Drosophila gewerkt. Denk ook aan de voorbeelden die Darwin in de Origin of Species gaf van kunstmatige selectie: duiven, honden, katten, cultuurrassen van granen, etc. Ook onderzocht Darwin het effect van langdurig verblijf in zeewater van plantenzaden op hun kiemvermogen. Zelfs in de paleontologie worden tegenwoordig experimentele methodes toegepast (microscopisch en chemisch onderzoek van fossielen).
(3) Analogisch-hypothetisch: dit moet ik nog verder onderzoeken. De term 'natuurlijke selectie' is een metafoor. De boom van het leven ('tree of life') is een metafoor.
(4) taxonomische methode ('systematiek') is nauw verweven met de evolutietheorie. Darwin's hoofdwerk gaat over het ontstaan van soorten, wat een taxonomisch begrip is. Je hoeft maar een willekeurig boek 'Philosophy of Biology' open te slaan en je ziet hoofdstukken over het 'Species problem'. De Evolutietheorie ('Tree of Life') verklaart de taxonomie zoals die aan de bioloog verschijnt (hierarchisch systeem).
(5) Statistishe methode: voorbeeld : "Statistical Methods in Molecular Evolution". De populatiegenetica is een wiskundig model van het gedrag van genen in populatie's en statistiek is daarbij een onvermijdelijk onderdeel. Vele voorbeelden kunnen gegeven worden. Denk ook aan Bioinformatica, Computational Molecular Evolution, etc. Computational Evolution heeft ook een element van de Deductieve methode in zich: rekenen vanuit first principles.
6. Evolutionaire methode: de historische dimensie is uiteraard belangrijk in de evolutietheorie. Vóór Darwin bestond deze al in de geologie en kosmologie (Kant had al beschouwingen over de ontwikkeling van ons zonnestelsel). Contingentie is belangrijk, maar niet overheersend.
Causale denken (wat ik mis in het 6-delig systeem) is zeer belangrijk in de evolutiebiologie. Een tweedeling op hoger niveau zou kunnen zijn: theoretische-wiskundige methode (1,5) tegenover de empirische (observatie) methode (2,3,4,6).

Het lijkt mij dus duidelijk dat in de evolutiebiologie alle 6 denkstijlen voorkomen. Misschien is biologie daarom wel de meest gecompliceerde wetenschap. Ik heb er echter nooit vanuit deze optiek tegenaan gekeken. Kwa is er in zijn boek niet al te diep op in gegaan, maar het lijkt mij zeer de moeite waard dit verder uit te diepen. Als iedere stijl zijn eigen waarheidscriterium heeft, hoe werken die 6 stijlen dan samen in de evolutiebiologie? Hoe kan er een synthese ontstaan? Misschien staan er hints in de andere hoofdstukken.

In Google Book Search vind je veel meer info over het boek dan bij de uitgever.

    Als het woord evolutiefilosoof niet bestaat moet het uitgevonden worden speciaal voor Chris Buskes. Hij is docent wetenschapsfilosofie aan de Radboud Universiteit Nijmegen en heeft zojuist het boek Evolutionair denken. De invloed van Darwin op ons wereldbeeld (Uitgeverij Nieuwezijds) gepubliceerd. Hij betoogt dat er vrijwel geen wetenschapsgebied is aan te wijzen dat niet door Darwins evolutietheorie is beïnvloed. Dit blijkt ook uit de hoofdstukken in zijn boek: antroplogie, psychologie, taalkunde, bewustzijn, cultuur, epistemologie, religie, moraal, esthetica, geneeskunde, eugenetica, vooruitgangsdenken (afgezien van de biologie zelf!). Zodoende geeft dit boek een zeer volledig overzicht in de Nederlandse taal over de invloed van Darwin op ons denken. Terwijl ik mij al jaren met evolutie bezig houd en belangstelling heb voor filosofie, had ik nooit van Chris Buskes gehoord. Je zou hem eigenlijk de Nederlandse Michael Ruse kunnen noemen. Het boek van Francis Collins was kennelijk te recent, want het komt niet voor in zijn hoofdstuk over 'Evolutie en de moraal'. Jammer, maar het is niet echt een gemis,want het hoofdstuk geeft een prachtige en leesbare introductie over evolutie en moraal. Een thema dat actueel geworden is sinds Collins claimde dat moraal van God komt en niet bij dieren voorkomt. Het hoofdstuk begint met een opvallende anecdote over, wat ik noem, een mentaliteit die niet meer van deze tijd is ('achterlijk' in de zin van achtergebleven) bij bepaalde lieden van de Vrije Universiteit Amsterdam. Die lieden hadden geëist een proefschrift over de oorsprong van de moraal ('Survival of the fair' ) te herzien omdat 'een biologische benadering van de moraal niet alleen levensgevaarlijk, maar ook beledigend was voor gelovige christenen.' En we hebben het hier niet  over de jaren vlak na de oprichting van de VU, maar over 2004! Ik hoop hier terug te komen op deze affaire. Zoals gezegd is het hoofdstuk zeer de moeite waard. Vroeger (en nu nog steeds conservatieve Christenen) dacht men dat "de moraal een bovennatuurlijke fundering heeft omdat ons besef van goed en kwaad van God afkomstig is. Volgens deze visie is moraliteit dan ook slechts aan de mens, de kroon der schepping, voorbehouden. Dieren hebben besef van god noch gebod." (pagina 298). Lezers van 'En God beschikte een worm. Over schepping en evolutie' zullen dit standpunt herkennen, wat het wordt verdedigd door Cees Dekker. Het is volgens Dekker zelfs onderdeel van het Theïstische Wereldbeeld! Buskes legt aan de hand van moderne wiskundige modellen uit hoe welke vormen van moraal wel en niet kunnen ontstaan onder welke voorwaarden. Een up-to-date en toegankelijk overzicht van modern evolutionair denken voor iedereen die het Engels niet goed beheerst.

Op 6 november werd in Amsterdam een themabijeenkomst 'Evolutie' van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) gehouden. Er waren plm. 250 deelnemers.

Ik licht er een paar leuke puntjes uit waarvan ik hoop dat ze ook interessant zijn voor lezers van dit blog. Etholoog Jan van Hooff hield een introductie in de evolutietheorie. Leuk was het experiment dat met pauwen was gedaan om de functie van het aantal pauwenogen op de staart van mannetjes te testen. Het bleek dat hoe meer pauwenogen, hoe meer nakomelingen. Dus het kenmerk 'aantal pauwenogen' is gekoppeld aan de algemene fitness van het mannetje. Vrouwtjes kunnen dus het aantal pauwenogen als een betrouwbare fitness-indicator van mannetjes gebruiken en daarop hun partnerkeuze afstemmen. Een andere nuttige opmerking was dat onontkoombare processen in de evolutie de schijn van doelgerichtheid kunnen geven, maar niet doelgericht zijn. Zijn omschrijving van de essentie van het neo-Darwinisme vond ik wat simpel, zeker voor een gezelschap van in evolutie geïnteresseerde wetenschappers. Hij vertelde het verhaal van dat begint met 'het voortplantingsvermogen van dieren is groter dan de draagkracht van het milieu' en eindigt met natuurlijke selectie. "Want dit is pure logica". Inderdaad. Deze logica zie je ook uitgebeeld in een onopvallend hoekje op de 3e(?) verdieping van Naturalis. Wat er o.a. ontbreekt aan het einde van dit verhaal is: soortvorming en uitsterven. Soortvorming rolt er niet automatisch uit. En dit gebrek wordt zelden opgemerkt. Ook rolt er niet automatisch uit waarom alle soorten uiteindelijk uitsterven. Als ik van Hooff goed begrijp, zei hij dat evolutionaire processen onontkoombaar naar effectiviteit en efficiëntie leiden. Dus, de dinosauriers waren efficiënte en goed aangepaste dieren.

Steph Menken, ook spreker op de avond KNAW-lezingen serie, gaf een verhaal over de oorsprong van het leven. Een paar puntjes. Het bestaan van unieke virale eiwitten die in geen enkel ander organisme voorkomen is een aanwijzing dat virussen vooraf zijn gegaan aan alle vormen van leven. UV-straling is altijd schadelijk voor leven op het aardoppervlak. Daarom ligt de diepzee als locatie voor het ontstaan van het leven meer voor de hand. Alle 800 mitochondriale genomen die getest zijn hebben één gemeenschappelijke oorsprong. Een aardig argument voor de gemeenschappelijke oorsprong van alle eukaryoten.

Edi Gittenberger (Naturalis) vertelde over verschillen tussen micro- en macro-evolutie, soortvorming en de definitie van soorten. Problemen voor de evolutietheorie: groepsgebonden 'levensduur' van groepen soorten, stasis is een groot probleem, extreme verschillen in soortvorming zijn onverklaarbaar. Over Lynn Margulis: symbiose is nu niet meer van groot belang. Gittenberger kan niet zoveel met de kritiek van Margulis dat alle mutaties negatief zijn en dus niet kunnen bijdragen aan evolutie. Maar, 'daar heb ik niet zo over nagedacht'. Verbazingwekkend. In haar laatste boek Acquiring Genomes. A theory of the origins of species(2002) wordt dat uiteengezet en op het internet zijn er heftige discussies gevoerd. Bovendien wordt er dankbaar door creationisten misbruik van dat argument gemaakt. Dan moet je toch een antwoord klaar hebben. Zie mijn review.

Nico van Breemen had een interessant verhaal over iets dat als een uitbreiding van het neo-Darwinisme gezien kan worden: ecosystem engineering, ook bekend geworden door het boek van Odling-Smee onder de naam Niche Construction. Hét voorbeeld is zuurstof in de atmosfeer. Een zuurstofrijke atmosfeer is pas laat ontstaan in de geschiedenis van de aarde. De voor het (hogere) leven vriendelijke omstandigheden zijn niet door de evolutietheorie te verklaren of te voorspellen, maar zijn een (gelukkig) toeval. Ook leuk voor Theistische Evolutionisten.

Michael Richardson heeft de oorspronkelijke embryo tekeningen van Ernst Haeckel onderzocht en geconcludeerd dat ze gedeeltelijk vervalst waren. Zie: A question of intent: when is a 'schematic' illustration a fraud? (Nature 8 Maart 2001) en Haeckel, Embryos, and Evolution (Science 15 May 1998). Dit is natuurlijk koren op de molen van creationisten, maar weerlegt geenszins de embryologische bewijzen voor evolutie. De bewijzen zijn anders en beter. Een schitterend voorbeeld is het verschijnen en verdwijnen van snorharen (whiskers) bij een dolfijnen embryo. Volwassen dolfijnen hebben geen snorharen (!), maar verwante landzoogdieren wel (kat). Als soorten onafhankelijk geschapen of ontstaan zijn, waarom dan snorharen produceren en weer laten verdwijnen tijdens de ontwikkeling? Ik heb hem om het plaatje verzocht ('a picture is worth a thousand words'), en hoop het snel te ontvangen. Een ander schitterend voorbeeld is het reduceren van 5 tenen naar 4 tenen bij de embryogenese van de achterpoot van Crocodylus niloticus. Richardson noemt deze voorbeelden indirect development. Ze zijn een beter bewijs voor evolutie en tegen onafhankelijk ontstaan van soorten dan wat Haeckel probeerde met zijn embryo's. Beide voorbeelden heb ik niet gevonden op de pagina 29+ Evidences for Macroevolution - The Scientific Case for Common Descent van Douglas Theobald. Het zou van belang zijn om deze voorbeelden toe te voegen. Hoe meer hoe beter. De tekeningen van Haeckel achtervolgen ons. Ze komen voor in voorlichtingsboeken over zwangerschap als 'kikker-embryo' en 'vis-embryo' met als gevaar dat men ze aanziet voor niet-beschermwaardige voorstadia van het menselijke embryo. De opmerking van Richardson dat hij voor zijn onderzoek geen dolfijn embryo's heeft gedood, werd door de zaal ten onrechte beantwoord met gelach. Zijn exemplaren waren bijvangst van tonijn visserij.

Frans de Waal, een internationaal doorgebroken Nederlandse etholoog, betoogde als weerlegging van verouderde opvattingen over de menselijke moraal, dat de bouwstenen voor de menselijke moraal aangetroffen zijn bij mensapen en apen, en we God niet nodig hebben om moraal te verklaren. Moraal ontstaat in sociaal levende dieren als een onmisbaar element dat groepsleven mogelijk maakt. Het helpen van anderen (altruisme) is niet mogelijk als je je niet in de gevoelens en de bedoelingen van een ander kunt verplaatsen (sympathie, empathie). Verrassende claim van de Waal: de beroemde verdediger van Darwin, Thomas Huxley, was van mening dat menselijke moraal uniek is in het dierenrijk en een culturele oorsprong heeft. Fout dus. Net zo fout als de atheist Richard Dawkins ('We alone can rebel against our genes') en net zo fout als de Christen Francis Collins (Moral Law komt van God). Dawkins is berucht door zijn 'kosmos zonder medelijden' (pitiless universe).

De Waal vertelde een prachtige anecdote over bestraffing bij chimpansees. De groep zat overdag buiten, en kreeg in het nachtverblijf eten. Wanneer iedereen binnen was. Op een mooie zomerse dag bleven twee jonge vrouwtjes tegen etenstijd nog uren buiten zitten, terwijl de rest van de groep ongeduldig binnen zat te wachten. Toen ze uiteindelijk binnen waren, werd het eten uitgedeeld. De volgende dag reageerde de groep met agressie tegen de twee egoïsten. Ze waren de volgende avond als eerste binnen! Deze waarneming van bestraffing door groepsleden van norm-overtreders is zeer intrigerend omdat je daarmee het verband tussen moraal en bestraffing inzichtelijk kunt maken (FdW deed dat zelf niet). Met name het raadselachtige feit dat Francis Collins heksen-verbranding als een extreme uiting van de 'Moral Law' interpreteert. Bestraffing is immers het tegenovergestelde van sympathie en inlevingsvermogen. Bestraffing van asociale individuen is bij de mens geëvolueerd tot een complex systeem van rechtspraak, dat echter ook pathologische vormen kan aannemen zoals heksen- en jodenvervolgingen. Kennelijk kan het menselijk gevoel van empathie en sympathie voor de medemens overruled worden door de instinctieve drang sociaal ongewenst gedrag te bestraffen. Volgens de Waal meende Darwin zelf dat de moraal een natuurlijke oorsprong had, hoewel ik de citaten van de Waal niet overtuigend vond. Een groot deel van zijn betoog en kommentaren daarop is te vinden in: Primates and Philosophers: How Morality Evolved.

Het controversiële vak Evolutionaire Psychologie wordt in Nederland beoefend door Bram Buunk. Hij gaf leuke voorbeelden, die inderdaad vrijwel altijd over sex en man-vrouw relatie's gaan, maar dat komt omdat Darwin's theorie van sexuele selectie daar voorspellingen over doet.

 

 

---

Postscript (11-11-06): Prof. Richardson deelde mij per email mee dat er op het plaatje van de dolfijn- snorharen een embargo berust totdat het gepubliceerd is in een wetenschappelijk tijdschrift, maar dat ik het daarna mag gebruiken op mijn blog. Het plaatje van de Haeckel embryo's is afkomstig van zijn site, welke behalve nog een aantal plaatjes, ook een zeer uitgebreide literatuurlijst bevat. Aanbevolen!

 

Postscript (25-02-2008): de site van Richardson is verdwenen. Nu is hij hier te vinden, maar de publicatielijst is erg summier. Wel is er een nieuwe publicatie verschenen: Michael K. Richardson and Gerhard Keuck (2002) 'Haeckel's ABC of evolution and development', Biological Reviews (2002), 77: 495-528

In het populair-wetenschappelijk weekblad New Scientist staat een interview met Tony Blair. De Britse premier is tegen het onderwijzen van creationisme op scholen, maar ziet pas reden om in te grijpen als het creationisme landelijk de dominante theorie zou zijn geworden.

Een creationistische organisatie in Engeland heeft 5000 scholen bestookt met anti-Darwinistisch materiaal (boeken, DVD's). Een kort verslag is te lezen in Times Education Supplement. Het materiaal gaat zelfs zo ver om fossielen te beschouwen als kunstmatig geproduceerde artefacten 'made in China'. De Financial Times heeft er ook een reportage over.

Om tegenwicht te bieden is er een Britse organisatie opgericht, The British Centre for Science Education (BCSE) die tot doel heeft te voorkomen dat creationisme op Britse overheids scholen wordt onderwezen.

Het hoofd van de afdeling tentoonstellingen van Oslo’s Natural History Museum, Geir Söli, hoorde een priester op de radio beweren dat homosexualiteit zonde en tegennatuurlijk is.

Dat homosexulatieit een 'zonde' is, is geen wetenschappelijke bewering. 'Zonde' is een religieus begrip. Misschien wel uitsluitend christelijk. Dat zullen theologen en anthropologen wel kunnen vertellen. Buiten religie heeft 'zonde' geen betekenis (of geheel andere betekenis), anders dan dat het een negatieve emotie is. Een afkeer van alles wat 'anders' is. Vooral binnen de religie wordt de Bijbel gebruikt om vooroordelen en haat te legitimeren.

Dat homosexualiteit tegennatuurlijk is, is wel een verifieerbare bewering. Er is maar één manier om die claim te weerleggen, en dat is te laten zien dat homosexualiteit in de natuur voorkomt. En dat deden ze in Oslo. Zo ontstond de tentoonstelling AGAINST NATURE? - an exhibition on animal homosexuality met foto's van 50 diersoorten betrapt op homosexualiteit in de natuur. In totaal zijn er 500 soorten waarvan homosexualiteit met zekerheid vastgesteld is: vogels, dolfijnen, herten, bisons, katten, apen, walvissen, giraffen, mensen, etc. Dat wil zeggen dat er bij die soorten een bepaald percentage homosexuele individuen zijn of dat een percentage dat routinematig homosexueel gedrag vertoont. Er bestaan geen 'homosexuele soorten', soorten waar 100% van de individuen homosexueel zijn. Dat zou je wel 'tegennatuurlijk' kunnen noemen, want die zouden uitsterven. Maar zelfs dan heeft 'tegennatuurlijk' geen morele betekenis. Het is uitsluitend beschrijvend en verklarend.

 

'Copulatie' van twee mannetjes bergeenden (Tadorna tadorna).

 

links: mannetje (met knobbel op snavel)

rechts: vrouwtje

 

Op de foto is duidelijk te zien dat het om twee mannetjes gaat. Dus als je in het veld bent: er niet blindelings van uitgaan dat bij een paring het altijd om mannetje/vrouwtje gaat. Voor biologen is dit natuurlijk niets nieuws. Beroemd is Bruce Bagemihl (1999) 'Biological Exuberance. Animal Homosexuality and Natural Diversity'. Bagemihl is geen bioloog, maar heeft de ogen van biologen geopend doordat hij voor 't  eerst een encyclopedisch overzicht heeft gegeven van homosexualiteit in het dierenrijk. Zijn poging om er een verklaring voor te geven is echter als mislukt te beschouwen. In Oslo vragen ze zich af waarom homosexualiteit niet uitsterft en geven ze een Darwinistische verklaring. Een deel van de verklaring is dat homosexuelen zich wel degelijk voortplanten (bisexueel). Maar een complete en bevredigende verklaring is er nog niet. Het laatste woord is hier nog niet over gezegd...

• Natuurhistorisch Museum Oslo: http://www.nhm.uio.no/againstnature/index.html met nog meer foto's en een Darwinistische verklaring. 
• Bruce Bagemihl (1999) Biological Exuberance. Animal Homosexuality and Natural Diversity
• Louis A. Berman (2003) The Puzzle. Exploring the Evolutionary Puzzle of male homosexuality. Berman is  psycholoog en beperkt zich tot mannelijke homosexualiteit
• Joan Roughgarden (2004) 'Evolution's Rainbow. Diversity, Gender and Sexuality in Nature and People' is evolutiebioloog en betoogt dat er veel meer sexuele diversiteit in de natuur is dan tot nu toe werd aangenomen en verwerpt Darwin's theorie van sexuele selectie. Recentelijk schreef Roughgarden 'Evolution and Christian Faith', waaruit geheel onverwachts blijkt dat Roughgarden een Theistisch Evolutionist is.
• Volker Sommer & Paul L. Vasey (2006) Homosexual Behaviour in Animals An Evolutionary Perspective is het meest recente boek over het onderwerp. De auteurs claimen dat het het eerste boek is dat homosexueel gedrag vanuit een evolutionair perspectief beschrijft. Maar Bagemihl, Berman en Roughgarden waren hun al voor geweest.