evolutie.blog.com

In Nature vandaag, 26 october, staat het bericht dat de onderminister van onderwijs in Polen, Mirosaw Orzechowski, evolutie een leugen noemt. De minister van onderwijs Roman Giertych, is een aanhanger van het creationisme en is politiek ultra-rechts. Tegen hem zijn demonstraties gehouden. Een groep van 50 wetenschappers, verrast door deze ontwikkelingen, heeft een open protestbrief geschreven. Micha Seweryski, de minister van Wetenschap, heeft kritiek geuit op de LPR ('het gezin is de hoeksteen van de samenleving').

Onze eigen minister Maria van der Hoeven had op 01-03-2005 in  haar weblog haar belangstelling voor 'Intelligent Design' uitgesproken naar aanleiding van een 'interessant gesprek met Cees Dekker'. Een gevolg was dat de KNAW een serie lezingen organiseerde over Weten en/of Geloven. Maar het standpunt van onze minister was niet zo extreem dat ze evolutie een leugen noemde. Voor Poolse wetenschappers is politiek creationisme een nieuw verschijnsel. Misschien moeten ze ook maar een serie lezingen organiseren om het publiek voor te lichten.

Leugen, Onwaarheid, Incompleet

(1) De evolutietheorie een leugen noemen is extremer dan (2) de evolutietheorie onwaar noemen. Bij (1) is een normale discussie niet meer mogelijk omdat men uitgaat van kwade trouw bij de tegenpartij. Bij (2) is normale discussie nog wel mogelijk omdat men ervan uitgaat dat uitwisselen van feiten en argumenten de ander kan overtuigen, en geen van beide partijen liegt. Het standpunt (3) dat de evolutietheorie incompleet is, is het minst extreme standpunt van de drie. Aanhangers van (1) zullen de Christelijke en Theistische Evolutionist Francis Collins ook een leugenaar moeten noemen...

De derde KNAW dubbellezing in de serie 'Weten en/of Geloven' over moraal en evolutie op 24 oktober was een zeer geslaagde avond. Dit kwam vooral omdat beide sprekers, evolutiebioloog Tijs Goldschmidt en antropoloog Wouter van Beek, meer nadruk legden op het aandragen van empirisch materiaal en het verkrijgen van inzicht in de werkelijkheid, dan op het verkondigen van hun eigen geloof. Als intermezzo gaf bioloog Patrick van Veen aardige beelden van parallellen tussen apengedrag en managersgedrag in organisaties.

Het meest indrukwekkende onderdeel van Tijs Goldschmidt´s presentatie was een fragment uit de film 'Serengeti symphony' van Hugo van Lawick waarin een groep van plm 100 Afrikaanse buffels een paar leeuwen, die bezig waren een groepsgenoot te doden, weg wist te jagen door een gesloten front te vormen en stapvoets de plaats des onheils te naderen. Dat werkte de leeuwen zo op de zenuwen dat ze het opgaven en wegliepen, hun slachtoffer levend achterlatend. De groep had een soortgenoot gered. Tijs Goldschmidt gaf dit als een voorbeeld van opofferend gedrag (altruisme). Het is het tegenovergestelde van egoïstisch gedrag. Een buffel moet wel enige angst overwinnen om zijn vijand tegemoet te treden. Dit ene voorbeeld weerlegt het hele idee dat een individu (mens of dier) zich alleen altruistisch ('moreel') gedraagt omdat God hem dat geboden heeft.
Buffels zijn nog nooit naar de kerk geweest, hebben nooit de Bijbel gelezen en hebben nooit van de 10 Geboden gehoord. Dit ene voorbeeld is voldoende om de beweringen van Cees Dekker over de noodzakelijkheid van een absolute, geopenbaarde moraal naar het rijk der fabelen te verwijzen. Francis Collins maakte dezelfde fout. Dit wil niet zeggen dat dieren zich niet egoïstisch gedragen. Mensen gedragen zich ook egoïstisch. Het betekent niet meer en niet minder dan dat dieren géén religie nodig hebben om zich 'moreel' te gedragen.
Ten overvloede een eigen voorbeeld: kijk eens naar hoe een koolmezenpaartje zich uitslooft met een continue aanvoer van met rupsen, insecten, etc voor een nest vol jongen en vraag je af: Waarom zouden die mezen zich zo uitsloven? Het leven zou toch veel gemakkelijker zijn als zij die rupsen zelf consumeerden en in een boomtop hun liedje zongen? Ook mezen lezen de Bijbel niet.

Wouter van Beek had eigenlijk dezelfde boodschap: ethiek komt niet voort uit religie. Dit toonde hij met, naar mijn indruk, overtuigende en originele voorbeelden aan. Maar nog belangrijker was zijn aanpak en zijn positie. Een cultureel antropoloog die zich beroepshalve met het onderzoeken van het verschijnsel religie bezighoudt. Gewoon nuchter, onbevooroordeeld feiten verzamelen. Hij wist waar hij het over had. Dat is heel wat anders dan vanuit je eigen geloof, als leek, als hobby, een gekleurde en christelijk-ideologisch verhaal van religie en moraal presenteren die maar één doel heeft: je eigen geloof verdedigen. En daarbij en passant de geschiedenis herschrijven (zie hier). Wouter van Beek is een mormoon. Ik weet niet wat dat precies betekent. Het is een geloof, maar het heeft zijn verhaal niet nadelig beïnvloed. Zijn verhaal was goed voorbereid, professioneel, gebaseerd op kennis van de cultuurgeschiedenis van (in principe) alle culturen en volken van de aarde. Niet alleen van het Christelijke Westen. Zijn aanpak is een schoolvoorbeeld van hoe je vruchteloze irritante ideologische gekleurde betogen kunt voorkomen. Hij had ook nog de hoofdpunten van zijn verhaal d.m.v. trefwoorden geprint en ter beschikking gesteld. Ik hoop dat hij zijn verhaal nog eens uitschrijft compleet met de nodige details en op het internet zet. Want het is beslist van belang voor een breder publiek dan alleen de aanwezigen op die avond. Idem voor Tijs Goldschmidt.

KNAW lezingen 'Weten en/of Geloven' (alternatieve site)

Tijs Goldschmidt: "Darwins Hofvijver" ("Darwin's Dreampond: Drama on Lake Victoria"), de essaybundel "Oversprongen", "De andere linkerkant". Hij was in Zomergasten.

Patrick van Veen (2004) "Help! Mijn baas is een aap, sociaal gedrag in organisaties vanuit biologisch perspectief."

SHARED BELIEF IN THE "GOLDEN RULE" Ethics of Reciprocity (introductie komt overeen met standpunt van Beek)

Evolution & Behaviour NWO onderzoeksprogramma (introductie)

Hugo van Lawick was getrouwd geweest met Jane Goodall.

Kan evolutie het ontstaan van complexe organen verklaren?
Carl Zimmer, auteur van populair-wetenschappelijk boeken zoals "Evolution - The Triumph of an Idea", heeft deze vraag centraal gesteld in een zeer geslaagd artikel "A fin is a limb is a wing" in het november nummer van de National Geographic.

Wat is het probleem? Zimmer omschrijft het aldus: "New complex organs, complete with all its precisely interlocking parts". Dus: organen met onderling afhankelijke onderdelen. Zimmer lost die vraag op door te rade te gaan bij vele specialisten (evolutiebiologen). En dat bleek een goed idee. De antwoorden zijn ten dele bekend, ten dele verrassend nieuw. Kenners zullen de vraagstelling van Michael Behe (Darwin's Black Box) herkennen, maar zijn naam wordt niet genoemd. Evenmin wordt het begrip 'irreducible complexity' genoemd, terwijl het verschijnsel eigenlijk centraal staat.

Vragen die aan bod komen zijn: hoe zijn meercelligen ontstaan uit ééncelligen? Hoe is de grote diversteit in lichaamsbouw van insecten, vissen, viervoeters, vogels en reptielen ontstaan? Hoe zijn dieren met hoofden ontstaan uit simpele dieren zonder hoofden? Hoe is het oog met zijn precies afgestelde onderdelen ontstaan? Hoe zijn armen en benen uit vinnen onstaan? Hoe zijn veren (uniek bezit van vogels, geen enkel ander dier heeft ze) ontstaan? Hoe moet je het plotseling verschijnen van bloeiende planten in de geologische aardlagen verklaren? Hoe is het bacteriele zweepstaartje met zijn onderling afhankelijke onderdelen ontstaan?

In alle gevallen bleken de betrokken genen cruciale hints op te leveren voor het ontstaan van complexe structuren. De twee belangrijkste principes zijn: (1) simpeler tussenstappen en (2) hergebruik van oude genen voor nieuwe doelen. Een aanpak die Michael Behe geheel vreemd was (Behe was biochemicus, géén geneticus). Geen wonder dat hij er niet uit kwam. Zonder genetica kom je niet ver met het verklaren van het leven. Dat bleek ook al uit de enquête over de acceptatie van evolutie. Het zou te ver gaan, alle antwoorden hier te vermelden, maar ze zijn erg leerzaam en onthullend. Als je alle antwoorden op een rij ziet, is het zeker indrukwekkend. Het artikel geeft evolutionaire antwoorden, dat moge duidelijk zijn, maar is géén evolutie-propaganda. Het signaleert ook dat nog niet alles verklaard is. Het is een zeer leesbaar overzicht geworden omdat het details weglaat. Het nadeel is dat er ook geen links zijn naar die details.

Het artikel staat full text op de website van National Geographic. Voor de Nederlandse versie zul je naar de winkel moeten, want het komt niet op de Nederlandse NG site (de redacteur vertelde me dat ze voor hun inkomsten volledig afhankelijk zijn van de verkoop).  Precies 2 jaar geleden, november 2004, had de NG een themanummer met dezelfe titel als mijn site Was Darwin Wrong?  Voor referencies van de voorbeelden zie het weblog van Carl Zimmer The Loom. (met dank aan een lezer voor de link)

 The Complete Works of Charles Darwin Online is de meest complete site met full text versies van alle werken, inclusief verschillende drukken en vertalingen, ongepubliceerde manuscripten, notitieboekjes, brieven, tijdschriftartikelen, etc van Charles Darwin. De site bevat meer dan  50.000 doorzoekbare tekstpagina's. Plus ontzettend veel illustraties. Omdat deze overdaad de beginner kan afschrikken, is er een pagina met de major works van Darwin. Door de grote belangstelling voor de site, geeft het downloaden soms wat vertraging. Ik heb zelf ook een pagina met de belangrijkste werken van Darwin. Al was het maar om te laten zien dat Darwin méér heeft geschreven dan dat ene beroemde boek The Origin of Species! Maar het belangrijkste is natuurlijk dat de site ongekende mogelijkheden geeft om research te doen.

Als Darwin Mendel had gelezen, dan had hij een juiste erfelijkheidstheorie gehad en hij had geen tijd hoeven verspillen aan een speculatieve erfelijkheidstheorie die later ook nog eens volkomen onjuist bleek te zijn.

Dit is één van de intrigerende gedachtegangen van wetenschapshistoricus Bert Theunissen in de 6e lezing van de Utrechtse Studium Generale serie 'Hoe de natuurwetenschappen ons denken veroverden'. Zijn onderwerp was het Darwinisme. Zijn vak is de geschiedenis van de natuurwetenschap.
Interessant vond ik dat hij uiteenzette wat er allemaal vooraf ging aan de lancering van de evolutietheorie. Evolutie kwam niet uit de lucht vallen. Een aantal lastig te nemen obstakels moesten uit de weg geruimd worden. Wat voor ons zo vanzelfsprekend is, dat fossielen overblijfselen zijn van uitgestorven dieren, werd vóór 1859 gezien als strijdig met de Bijbel omdat God een perfecte wereld had geschapen. Want waarom zouden dieren uitsterven als ze perfect waren? Een ander obstakel was de interpretatie van verschillende aardlagen door geologen. Deze aardlagen zouden door geleidelijke processen gevormd zijn en dat zou miljoenen jaren gekost hebben. Maar de aarde was maar 6000 jaar oud.

Mythen
Ook is het leuk en leerzaam om een aantal mythen te ontzenuwen: dat de vinken op de Galapagos eilanden, die later Darwins naam kregen, hem op het idee van evolutie gebracht hadden. Niets is minder waar, de Darwinvinken komen helemaal niet voor in de Origin of Species. Hij had ze wel verzameld, maar had niet het belang ingezien om vast te leggen van welk eiland ze kwamen! Hij had niet gezien dat ze ondanks verschillende snavels sterk verwant waren. De relatie snavel - voedsel werd pas veel later gelegd. Hetzelfde voor de beroemde Galapagos schildpadden. Die werden aan boord van de Beagle meegenomen als voedsel en na consumptie werden de schilden overboord gegooid. Weg informatie! Wat volgens Theunissen wel een belangrijke, misschien wel de allerbelangrijkste, inspiratiebron voor zijn evolutietheorie was, was Malthus met zijn theorie van overpopulatie bij mensen en de daaruit voortkomende hongersnood en strijd om het bestaan.

Darwin en Mendel
De relatie Darwin - Mendel is een intrigerende en tot de verbeelding sprekende geschiedenis. Darwin had Mendel in de boekenkast staan. Dat staat vast. Maar had hij hem ook gelezen? En begrepen? Dat is niet meer te achterhalen. Wel staat vast dat Darwin een speculatieve en onjuiste erfelijkheidstheorie had. Wonderlijk is dat erfelijkheid wel degelijk een belangrijk onderdeel van zijn evolutietheorie was. Erfelijkheid van variatie was een noodzakelijk onderdeel van evolutie. Maar, hoe variatie werd overgeërfd was onduidelijk.

Ik betwijfel of Darwin iets had gehad aan Mendel. Eerlijk gezegd geloof ik daar niets van. Ten eerste had Mendel maar 1 publicatie over 1 plantensoort. Wie zegt dat Mendel daarmee de universele wetten van de erfelijkheid had ontdekt is slachtoffer van de 'benefit of hindsight'. Mendel zelf twijfelde daar aan, omdat de getalsmatige verhoudingen in zijn kruisingsexperimenten niet reproduceerbaar bleken in een andere plant.
    Ten tweede had Mendel helemaal geen reden om aan te nemen dat zijn 'erfelijkheidswetten' ook voor dieren golden. Hij had geen enkel experiment met dieren gedaan. Tegenwoordig is het zo vanzelfsprekend dat Mendel's erfelijkheidswetten algemeen geldig zijn, maar toen was dat helemaal niet zo.
   Ten derde, en dat kwam ook ter sprake in de lezing van Theunissen, moest er nog ontzettend veel werk verzet worden voordat de Mendelse genetica inpasbaar in de evolutietheorie was. Nieuw voor mij was dat Tine Tammes als medewerkster van Hugo de Vries en de eerste Nederlandse hoogleraar in de genetica, een originele bijdrage aan dat integratieproces had geleverd.
    Ten vierde, en zo heb ik nog nooit tegen de wetten van Mendel aangekeken, ze gaan uitsluitend over constantheid. Wat in de eerste generatie aanwezig is komt terug in de derde generatie. Er ontstaat niets nieuws. En voor evolutie heb je iets nieuws nodig.

Mijn conclusie: gelukkig maar dat Darwin Mendel genegeerd had! Het had hem een hoop zorgen en nog eens 20 jaar vertraging in de publicatie van The Origin of Species opgeleverd.

Mijn slotconclusie: het nut en het boeiende van de geschiedenis van de wetenschap is dat ze mythes over de helden van de wetenschap kan ontkrachten en tot ware proporties terug kan brengen.

Bert Theunissen: Diesels droom en Donders' bril. Hoe wetenschap werkt.
Bert Theunissen: 'Nut en nog eens nut: Wetenschapsbeelden van Nederlandse natuuronderzoekers, 1800-1900'.
John Waller: 'Fabulous Science. Fact and Fiction in the history of scientific discovery' was een eye-opener voor mij (review) en is een uitgesproken voorbeeld van het ontmythologiseren van wetenschappelijke helden.

Studium Generale Utrecht: op zaterdag 25 november wordt er een symposium over 'memen versus genen' gehouden.

Beeld uit Galapagos: ouder jong probeert jonger broertje uit het nest te werken...

het is gelukt...

moeder of vader ziet niets en doet niets...

In deel 3 van de BBC serie Galapagos komen schokkende beelden voor van broedermoord: het doden van het jongste nestjong door een ouder nestjong. Dit komt voor bij een soort Jan-van-Gent ( Masked Booby of Nazca Booby). Deze zeevogels (verwant aan de Galapagos blauwvoet Jan-van-Gent) leggen 2 eieren met een verschil van 3 - 7 dagen. Daardoor ontstaat er een groot leeftijdsverschil tussen de jongen. Volgens de BBC zou in deze soort het oudere jong altijd het jongere het nest uitwerken. Dus niet alleen bij voedselschaarste. Het gedrag lijkt een beetje op hoe een koekoeksjong nestgenoten uit het nest werkt, met het verschil dat het koekoeksjong een andere soort het nest uitwerkt. Het jongere nestjong sterft door uitdroging (het heeft nog geen veren en ligt in de brandende zon) en voedselgebrek. Het merkwaardige is dat de moeder niet ingrijpt en kennelijk het jong ook niet meer voert. Het jong is niet in staat terug te kruipen naar het nest. Alles gebeurt onder het 'toeziend oog' van de moeder/vader.

Dit staat in de literatuur bekend als siblicide. Bij de meeste soorten waar siblicide voorkomt, gebeurt het niet in 100% van de gevallen, zodat het gestuurd zou kunnen worden door de hoeveelheid beschikbaar voedsel. Maar als het altijd gebeurt (obligate siblicide) lijkt dit pure verspilling. Volgens de BBC zou dit verschijnsel een overblijfsel uit het verleden kunnen zijn toen ze nog 2 jongen konden grootbrengen. Ze besluiten met te zeggen dat het gedrag nog onbegrepen is, maar dat het toch onder de omstandigheden efficient is. Maar zou het niet efficienter zijn om het aantal eieren af te laten hangen van het voedselaanbod? Het verschijnsel zou begrijpelijk zijn als aangetoond kon worden dat het ouder jong alleen agressief reageert als het vaak honger heeft. Een alternatief zou zijn de eieren sneller achter elkaar leggen, zodat er geen groot leeftijdsverschil ontstaat en een ouder jong niet sterk genoeg is om een jonger individu het nest uit te werken of te doden. Ook kun je je voorstellen dat de moeder of vader ingrijpt. Of dat de moeder zelf door middel van de hoeveelheid voedsel regelt welk jong blijft leven.

Afgezien dat dit gedrag wreed en verspillend lijkt, is er een Darwinistisch probleem. Het doden van je broertje is het doden van een individu die grote genetische verwantschap met je heeft. Diezelfde genetische verwantschap is de basis voor de verklaring van altruïsme. Dus broedermoord en altruisme zijn strijdig in dat opzicht. Als genetische verwantschap een goede verklaring is voor het helpen van je broer, dan kan het doden van je broer daarmee niet verklaard worden en omgekeerd. Tenzij er condities gegeven kunnen worden voor het optreden van beide verschijnselen. Die zijn mij niet bekend.

Ik kom op deze strijdigheid door een recent boek waar ik gisteren aan begonnen ben. Het is van de evolutiebioloog Lee Alan Dugatkin en heet 'The Altruism Equation'. Het is toegankelijk geschreven. Ik ben het gaan lezen omdat Francis Collins ('The Language of God') van altruïsme een punt maakt. Ik hoop er later op terug te komen.

De serie 'Galapagos' is aangekocht door de Belgische TV en wordt uitgezonden op donderdag 19, 26 okt en 2 nov op Canvas.

Elisa M. Tarlow, Martin Wikelski, and David J. Anderson (2001) Hormonal Correlates of Siblicide in Galápagos Nazca Boobies, Hormones and Behavior 40, 14-20 (2001) (full text)

David J. Anderson (1990) Evolution of Obligate Siblicide in Boobies. 1. A Test of the Insurance-Egg Hypothesis
American Naturalist, Vol. 135, No. 3 (Mar., 1990), pp. 334-350 (abstract)

David J. Anderson (1990) Evolution of Obligate Siblicide in Boobies. 2: Food Limitation and Parent-Offspring Conflict, Evolution, Vol. 44, No. 8 (Dec., 1990), pp. 2069-2082 (abstract)

Zou de EO deze serie gaan uitzenden? (2) Waarom niet? Het is een uitstekende natuurdocumentaire, prachtige beelden met poetisch en dramatisch kommentaar. Een genre waar de EO gek op is. Onvermijdelijk wordt Darwin en evolutie genoemd. Maar het is géén 'evolutie propaganda' film (als dat genre al bestaat). Het feit dat Darwin op de Galapagos zijn inspiratie heeft opgedaan voor de evolutietheorie kan toch voor niemand binnen EO-kringen echt bedreigend zijn? Ik zie niets waar de EO aanstoot aan zou kunnen nemen. Of het zou de onappetijtelijke aanblik van de leguanen moeten zijn of de beelden van parende reuzeschildpadden of albatrossen. Maar er zijn ook beelden van dieren die vreedzaam samenwerken. Misschien het feit dat de eilanden plm 30.000 jaar oud zijn? De kijker kan zich hoogstens afvragen hoe die ongebuikelijke en onevenwichtige samenstelling van dieren op deze eilanden is ontstaan...

Bronnen:

1. BBC serie 'Galapagos' deel 1: 'Born of fire', 2: 'Islands that changed the world', 3: 'Forces of nature'. Op de BBC website is (nog) niet veel te vinden. Het blijkt dat het gedeelte /nature niet toegankelijk is voor 'non-UK' users!!!
2. De serie is aangekocht door de Belgische TV en wordt uitgezonden op donderdag 19, 26 okt en 2 nov op Canvas.
3. Edward J. Larson (2003) De proeftuin van de evolutie. God en de wetenschap op de Galápagoseilanden. (vertaling van: Evolution's workshop). In de opruiming gekocht. Larson is historicus, dus we vinden minder over de biologie van de eilanden, maar wel veel over ontdekkingsreizigers en hoe ze hun waarnemingen interpreteerden.

Ik zag afgelopen maandag 2 oktober een bijzonder boeiende VPRO reportage die een diepe indruk op mij heeft gemaakt en waarover ik hier even kort wil berichten. De Amerikaanse architect William McDonough en de Duitse chemicus Michael Braungart ontketenen een industriële revolutie. Hun voorbeeld is de natuur waar afval voedsel is. Maak afval onschadelijk voor mens, plant en dier. Maak producten biologisch afbreekbaar. 'Waste is food': afval is voedsel. Afval in strikte zin bestaat dan niet meer. Zij richten samen een bedrijf op dat fabrikanten adviseert over hoe ze hun afvalprobleem kunnen oplossen. Hun motto is: afval moet terug naar de aarde. De mens is de enige soort die afvalbergen produceert. Hun bedrijf is een succes geworden. Hun klanten zijn de autofabrikant Ford en de schoenenproducent Nike. Hoe kan dat? Ecologisch produceren kan geld besparen. Het is economisch voordelig. Biologen en ecologen wisten al jaren dat in de natuur onverteerbaar afval niet bestaat. Charles Darwin had al inzicht in ecologie, getuige zijn The Formation of Vegetable Mould Through the Action of Worms (de vorming van de humuslaag door wormen). Het begrip ecologie werd pas later uitgevonden. De doorbraak kwam toen het tweetal belangrijke fabrikanten wist te overtuigen dat ecologisch produceren behalve het afvalprobleem oploste ook nog winst kon opleveren. Als de meest vervuilende en milieu-onvriendelijke industrie ter wereld overstag gaat, dan kun je gerust zeggen dat er een revolutie in het economisch denken in gang is gezet. Het tweetal schreef een boek Cradle to Cradle: Remaking the Way We Make Things (van wieg tot wieg), wat ik besteld heb. Later zal ik hier meer over berichten.

orthodox atheist
Dan heb je als laatste en vierde categorie volgens Plasterk, de orthodox atheist. De tegenpool van de orthodox theist. Deze zou het bestaan van God uitsluiten. God kan gewoon niet bestaan. Voorbeeld: Herman Philipse. Volgens mij zou Philipse zich hier niet in herkennen! Wat mij van zijn colleges is bijgebleven, claimt Philipse dat de bewijzen voor God die filosofen en theologen tot nu toe hebben aangevoerd, niet overtuigen en niet deugen. En claimen dat de Godsbewijzen niet deugen is iets anders, dan zeggen dat God niet bestaat! Een fout van Plasterk. Plasterk rekent zichzelf tot de derde categorie: het 'nietsisme'. Over al die zaken zoals god, ziel en hiernamaals kunnen we geen betrouwbare kennis hebben. Volgens mij is dat identiek aan agnosticisme.

het kwaad
Iets waar ietsisme (gelovige) en nietsisme (ongelovige) totaal verschillend over denken is het 'probleem van het kwaad': de overmaat aan onnodige ellende, rampen, ziektes, etc in de wereld. Als je vindt dat het probleem van het kwaad tegen het bestaan van God pleit, ben je nietsist, agnost, atheist. Als je vindt dat het een 'mysterie' of een 'enigma' is dat het menselijk verstand ver te boven gaat, of je hebt er een privé oplossing voor, dan ben je een ietsist of orthodox gelovige. De gelovige voert ter verdediging vaak aan dat die ellende de prijs is die we moeten betalen voor de vrije wil van de mens. Uit de zaal kwam een opmerking dat de moordenaar wél zijn vrije wil kan uitoefenen, maar het slachtoffer niet. Want die is dood en die wilde niet dood. Of: de pedofiel kan wél zijn vrije wil uitoefenen, maar het kind niet. De microfoon werd snel weggehaald. Het antwoord van Jochemsen was dat het probleem van het kwaad een enigma was. Een zeer onbevredigend antwoord. Hoe kun je geloven, als je daar geen antwoord op hebt? Opmerkelijk detail: Plasterk had The Problem of Pain van de theoloog C.S. Lewis gelezen. Hij vond het wel mooi, maar overtuigde niet. (ik hoorde later dat Lewis helemaal geen theoloog was, maar een autodidact! Lewis heeft doorslaggevende invloed gehad op Francis Collins. Het zou dus kunnen dat Collins op grond van ondeugdelijke argumenten Christelijk is geworden).

normen en waarden
Plasterk: bijna geen enkele gelovige zal van mening zijn dat homofielen dood moeten, zoals in de bijbel staat. Waarom niet? Ze hebben al een stel normen en waarden waarmee ze uitspraken in de bijbel beoordelen op morele aanvaardbaarheid. Dus komen die normen en waarden niet uit de bijbel zelf. Daarmee is ook het sprookje uit de wereld dat atheisten geen normen en waarden kunnen hebben. Volgens Plasterk is het arrogant te menen dat alleen gelovigen normen en waarden hebben. (Zie hier voor Cees Dekker die claimt dat de christelijke waarden en normen zelfs absoluut zijn!). Een vraag uit de zaal: Waar komen die normen en waarden van de atheist dan vandaan? Ik zou zeggen: doet dat ertoe? In een democratie geldt uitsluitend het eindresultaat: de meeste stemmen gelden. En daarom is euthanasie door de wetgeving verboden.

Wat neem je hiervan mee naar huis?
De stelling van Plasterk: laten we strijden tegen alle soorten van orthodoxie. Mijn vraag is: hoe?

Postscript:
(De tekst van deze post is 7 oktober geupdate). In een boekbespreking van het nieuwste boek van Paul Davies las ik: "Volgens Davies is de schepping zelfs zo precies afgesteld op leven, dat er waarschijnlijk toch meer aan de hand is. Geen God, want daar gelooft Davies niet (meer) in." Een betere beschrijving van een 'ietsist' zou ik niet kunnen geven!

In de uitzending zijn interviews met een groot aantal personen te zien, zowel voor- als tegenstanders:
waaronder Richard Dawkins, Michael Behe, Bruce Chapman (directeur Discovery Institute), kardinaal Schönborn en
Reinhard Junker. Deze laatste heeft samen met Siegfried Scherer het boek
Evolution. Ein kritisches Lehrbuch gepubliceerd. Het boek is bevat een Duitse variant van ID. De laaste (6e) druk (Sept 2006) is op dit moment niet leverbaar door Amazon.de, maar het aantal drukken is verontrustend. Voorzover mij bekend is het niet vertaald.
Het wordt op tenminste één door de overheid gesteunde PrivatSchule en verder op een onbekend aantal scholen in Duitsland gebruikt. De invloed van Junker en Scherer reikt tot in Amerika.
Een voorloper van dit boek (Entstehung und Geschichte der Lebewesen, 1988) is door de Amerikaanse ID-er en filsooof Paul Nelson (2001) gebruikt.

Een centraal idee uit het boek is dat grondvormen (basis types) van organismen geschapen zijn en dat daaruit door 'micro-evolutie' de huidige soorten zijn ontstaan. Een compromis tussen evolutie en schepping.
Zo zouden zijn bijvoorbeeld biologische familie's zoals 'hondachtigen', 'katachtigen', 'paardachtigen', etc apart geschapen, en daaruit zijn door 'micro-evolutie' de verschillende soorten ontstaan zijn zoals we die nu kennen. Uit het geschapen 'grondtype' van de hondachtigen zijn honden, vossen, hyena's, wolven, etc ontstaan en uit de geschapen oerkatachtige de leeuw, tijger, lynx, huiskat, etc.
De ID-filosoof Nelson copieerde een fictieve stamboom uit dat boek en presenteerde dat als een wetenschappelijk alternatief voor evolutie.
Het hele idee is een totaal mislukt compromis tussen het Genesis verhaal en moderne evolutietheorie. Als je het idee analyseert, dan blijkt al snel dat het verstrikt raakt in innnerlijke tegenstrijdigheden en in strijd is met de feiten, zoals ik in Young & Edis (2004) betoogd (2,3). Géén van de heren heeft ooit gereageerd op dit betoog, laat staan dat ze een wetenschappelijk antwoord hebben gegeven. Paul Nelson heb ik een tijd geleden per email gevraagd om een reactie.

Ondertussen gaan ze door met het verspreiden van dit gedachtengoed op christelijke conferenties en scholen zonder dat het de normale gang naar wetenschappelijke tijdschriften en kritiek van deskundigen heeft ondergaan.
Vooral jonge mensen, christelijke leerlingen en studenten, zijn vatbaar voor creationistische ideeën omdat ze niet de wetenschappelijke vaardigheden hebben om de fouten en gebreken te ontdekken, omdat ze maar al te graag de harmonie met de bijbel en de christelijke normen en waarden ervan verwelkomen, en ze tegelijk het idee krijgen dat ze toch uiterst kritisch bezig zijn ten opzichte van de gevestigde wetenschap. En kritisch zijn is iets wat heel goed aansluit bij hun leeftijd. Wat daaraan te doen?

Literatuur:

1. Paul Nelson (2001) hoofdstuk 32 in: Pennock (2001) Intelligent Design Creationism and Its Critics: Philosophical, Theological, and Scientific Perspectives. (hierin gebruikte hij de "geschapen families stamboom" van Junker).
2. Matt Young and Taner Edis (eds) (2004) Why Intelligent Design Fails: A Scientific Critique of the New Creationism.
3. Gert Korthof (2006) Common Descent: It's All or Nothing
4. U. Kutschera (2004) Streitpunkt Evolution. Darwinismus und Intelligentes design (is evolutiebioloog, kwam voor in de ARTE uitzending en geeft een uitgebreid overzicht over de situatie in Duitsland).
5. U. Kutschera (2001) Evolutionsbiologie
6. U. Kutschera (2006) "Mudskippers undermine ID claims on macroevolution", Nature 2 Feb 06, p.534.(ingezonden brief tegen ID)
7. U. Kutschera (2007): Kreationismus in Deutschland. Fakten und Analysen. LIT-Verlag, Münster.

Kreationisten im Aufwind ZEIT online 31.10.2006 - 16:05 Uhr