evolutie.blog.com

Het kommentaar van de theoloog Taede Smedes op dit blog, dwingt me om het boek van Michael Behe even te laten liggen, en voorrang te geven aan het boek van de fysicus Victor Stenger (2007) God. The Failed Hypothesis. How science shows that God does not exist ('God. De weerlegde hypothese'). Ik was het al langer van plan, omdat het een soortgelijk boek is als dat van Richard Dawkins laatste boek, maar dan beter, zakelijker, wetenschappelijker. Overigens heeft Dawkins toegegeven in een aanbeveling op de achterflap van het boek dat hij 'enorm veel geleerd heeft van dit prachtige boek'. Dat zegt toch wel iets.

Direct al in het voorwoord maakt Stenger duidelijk hoe hij het aanpakt. Hij verwerpt het bekende standpunt van de paleontoloog Stephen Jay Gould dat wetenschap en religie twee niet overlappende kennisgebieden zijn (non-overlapping magisteria), simpel omdat religie uitspraken doet over de natuur. En dat is het terrein van de wetenschap en dus staat het de wetenschap vrij om daar een oordeel over uit te spreken. Stenger's analyse is gebaseerd op de overweging dat God met wetenschappelijke middelen detecteerbaar moet zijn eenvoudigweg omdat hij geacht wordt zo'n centrale rol in het universum en het leven van mensen te spelen. Het bestaan van God wordt opgevat als wetenschappelijke hypothese en de implicaties van die hypothese worden getest door middel van objectieve waarnemingen. Het bestaan van God moet verschil uit maken voor mogelijke waarnemingen. Wanneer de testen falen, pleiten ze tegen de hypothese en moet de hypothese verworpen worden. Daarentegen, als waarnemingen gedaan worden die je zou verwachten bij afwezigheid van die godheid, dan telt dat als aanvullend argument tegen de god hypothese. Als de god hypothese voortdurend faalt, dan zouden verdedigers nog kunnen claimen dat een verborgen god bestaat. Hoewel hier puur logisch niets tegenin te brengen is, stelt Stenger dat de afwezigheid van bewijsmateriaal op den duur altijd overgaat in bewijs van afwezigheid.

Stenger verwerpt nog een andere gangbare opvatting over het bovennatuurlijke. En dat is dat wetenschap uitsluitend iets zou kunnen zeggen over de natuurlijke werkelijkheid en natuurlijke oorzaken daarvan. Verrassend genoeg verwerpt hij dat wetenschap niets over het bovennatuurlijke zou kunnen zeggen. Dat zou mensen als intelligent design grondlegger Phillip Johnson gelijk geven die beweren dat wetenschap dogmatisch naturalistisch is. Maar wetenschap is niet dogmatisch. Wetenschap is veeleisend. Wetenschap accepteert gewoon niet snel nieuwe claims zonder grondig onderzoek. Wanneer wetenschappers intelligent design niet accepteren, zijn ze niet dogmatisch maar passen ze dezelfde regels toe die ze altijd gebruiken: bijzondere claims vereisen bijzonder bewijsmateriaal. Het boek is gebaseerd op de stelling dat de hypothese van een bovennatuurlijke god testbaar, verifieerbaar, falsifieerbaar is met behulp van de gangbare methoden van wetenschappelijk onderzoek.

Wat ik goed vind aan Stenger is dat hij een duidelijke omschrijving geeft van de te testen hypothese, vóórdat hij aan de slag gaat. Op pagina 41 en 41 vat hij zijn definitie samen in acht punten. Wat daarbij opvalt is dat hij de drie O's (omniscience, omnipotence, omnibenevolence) weglaat. De reden? "Such a God is already ruled out by the arguments of logical inconsisentcy summarized above". Bovendien hebben we de drie O's niet nodig als we bijvoorbeeld de hypothese van god als de schepper van het heelal willen testen. Zo'n god kan kwaadaardig of onvolmaakt zijn. Dat verhindert niet te zoeken naar waarneembare gevolgen van de god-als-schepper-hypothese met behulp van de normale methodes van de wetenschap. Het merkwaardige is dat de niet-algoede god in overeenstemming lijkt te zijn met Michael Behe's 'malaria-God' in zijn boek The Edge of Evolution. Een kwaadaardige god zou kunnen bestaan. Natuurlijk heeft een kwaadaardige god vérgaande consequenties voor het denken en doen van mensen die erin geloven. Invloed op onderwijs en 'zending' (vooral in malaria-landen als Afrika). Maar daar gaat het boek van Stenger niet over. Nog een paar afsluitende opmerkingen over het boek van Stenger. Waardevolle en leesbare hoofdstukken vond ik 'Do our values come from God?' en 'The argument from evil'. Twee zaken die hij eerder buiten beschouwing liet. Opvallend in het eerste was de opmerking 'while specific differences can be found, universal norms do seem to exist', waardoor ik weer net even iets anders tegen de problematiek van de Moral Law van Francis Collins aan ben gaan kijken.

Waarom ik geen theologie, maar biologie ben gaan studeren? Het zijn uitspraken van theologen als "God is niet te definiëren" (zie eerdergenoemde kommentaar). Theo-logen hebben zich eeuwenlang beziggehouden met iets wat ze niet kunnen of niet willen definieren. Een andere reden is: "omdat God geen object in onze werkelijkheid is". Dit lijkt wel een atheistisch manifest. Nee, dit is atheisme. "Je legt hier aan geloof maatstaven op, die uit de wetenschap afkomstig zijn." Als je die mening hebt, moet je zeker niet het boek van Stenger lezen, want Stenger vat God als een hypothese op en test die vervolgens met maatstaven die uit de wetenschap afkomstig zijn. Ook hecht Stenger waarde aan falsificatie. Smedes schrijft: "Je falsifieert een theorie of een hypothese, maar niet geloof in God." Wat ik zie als het belang van falsificatie voor de mensheid in het algemeen, is dat het helpt foute begrippen zoals 'heks' te elimineren. Het serieus nemen van dat soort begrippen heeft enorm veel schade aangericht in de geschiedenis van de mensheid. Zelfs een topwetenschapper als Francis Collins slaagt er nog steeds niet in (zwaar onder invloed van theologie) om dat begrip definitief af te schaffen.

Eén van de voorbeelden van wetenschappelijk onderzoek naar bovennatuurlijke verschijnselen is het onderzoek naar het effect van bidden. Omdat Stenger kosmoloog is, gaan een aantal hoofdstukken over fine-tuning en het ontstaan van het heelal en het oncomfortabele universum (uncongenial universe). Dat laatste laat zien hoe onbewoonbaar de rest van het universum is. Nuttig als tegengif tegen fine-tuning, waar hij natuurlijk ook het nodige over te zeggen heeft. Handig is een kort overzicht van de filosofische bewijzen dat god niet kan bestaan en hoe theologen en filosofen daar aan proberen te ontstappen (Stenger is ook hoogleraar in de filosofie).

Ik zou met Stenger willen pleiten voor: definieer helder waarin je gelooft, maak het testbaar, test het, en verwerp het als het niet in overeenstemming is met de werkelijkheid! Doe je dat niet: even goede vrienden, maar verbaas je er dan niet over dat God niet in de wetenschappelijke handboeken terug te vinden is!

Homepage van Victor Stenger