evolutie.blog.com

Het is gewoon niet bij te houden. Iedere 24 jaar publiceert de Amerikaanse filosoof Philip Kitcher een nieuw boek over creationisme en evolutie. Living with Darwin (2007) is zijn laatste boek. Zijn eerste boek over het onderwerp was Abusing Science: The Case Against Creationism (1983). Deze was vooral tegen het jonge-aarde-creationisme (ID bestond nog niet). Zijn nieuwste werk is een klein boekje qua formaat en aantal pagina's (166 pagina's exclusief index en noten). Maar het is de moeite waard. Kitcher biedt een logische analyse van wat Intelligent Design (ID) is en wil, maar ook met de functie van religie in het huidige Amerika. Hoewel Kitcher zichzelf een 'seculier humanist' noemt, is hij niet zo anti-religie als Richard Dawkins. Hij doet zelfs een voorstel voor een vernieuwde religie: 'spiritual religion'. In zijn logische analyse van ID onderscheidt Kitcher een negatieve component en een positieve component. De negatieve is dat sommige aspecten van het leven en haar geschiedenis niet begrepen kunnen worden in termen van natuurlijke selectie zoals Darwinisten doen. De positieve component houdt in dat deze aspecten van het leven begrepen moeten worden als het gevolg van 'intelligente oorzaken'. Deze laatse claim kan uitgebreid worden naar de meer omvattender claim dat die 'intelligente oorzaak' een creatieve godheid is of zelfs de christelijke god, maar dat is alléén toegestaan buiten de biologieles.

De strategie die Kitcher heeft om ID aan te pakken is dat ID verouderde ofwel dode wetenschap is ('dead science'). Daarmee keert hij zich tegen de gangbare strategie die stelt dat ID geen wetenschap is. Volgens Kitcher zijn de belangrijkste claims van het creationisme in de ruime zin: 1) de aarde is jong, 2) alle soorten zijn apart geschapen, 3) natuurlijke selectie is niet de belangrijkste factor in het ontstaan van soorten. Deze drie waren historisch gezien gewoon mainstream wetenschap, maar werden in die volgorde stuk voor stuk verworpen. De eerste stelling werd in 1830 verworpen, de tweede in 1870 en de derde in 1930. Daarmee werd het 'dode wetenschap'. Dat historisch feit is zijn eerste reden voor de strategie om ID 'dode wetenschap' in plaats van pseudowetenschap te noemen. De tweede reden is dat de pogingen om ID pseudowetenschap te noemen mislukt zijn. Dit komt volgens Kitcher omdat die pogingen gebaseerd waren op een veronderstelde scherpe grens tussen wetenschap en pseudowetenschap. Filosofen zijn er echter niet in geslaagd om die grens ondubbelzinnig te definieren.

Kitcher laat in een interessant (noodzakelijkerwijs historisch getint) hoofdstuk Goodbye to Genesis zien hoe de eerste twee van de bovengenoemde claims door Lyell en Darwin omver werden geworpen. Hoewel de zondvloed een Bijbelverhaal is, was het een onderwerp van serieus wetenschappelijk onderzoek dat in de 17e eeuw (1681) als historisch juist werd gezien. Het is belangrijk om te weten op grond van welke feiten gelovige geologen tenslotte de zondvloed als historisch juist opgaven (1831). Het waren vele geologische en fossiele details die de zondlvoed de das om deden. Deze details zijn belangrijk om Genesis-creationisten uit te leggen op grond van welke feiten de 19e eeuwse geologen de zondvloedgeologie hebben verlaten. Leuk is ook dat de geoloog, en creationist Charles Lyell heel scherp inzag dat de flora en fauna in de geologische geschiedenis maar op twee manieren (1) verklaard kon worden: òf de recentere soorten zijn afstammelingen van uitgestorven soorten, òf ze zijn geschapen Darwin's hoofdwerk The Origin of Species was grotendeels gewijd aan het gedetailleerd vergelijken van de twee logische mogelijkheden die Lyell geschetst had (2). Ook hier zijn de details belangrijk. Kitcher behandelt ze in het hoofdstuk One Tree of LIfe (één voorbeeld: insecten in grotten). Details die Darwin bladzijde na bladzijde bespreekt en die niet te verklaren zijn met de scheppingstheorie. Dieren hebben eigenschappen die op een verleden wijzen en die niet te verklaren zijn op grond van het idee dat ze geschapen zijn voor het milieu waarin ze leven. Darwin: "He who believes that each species was independently created...'. Daarmee bedoelde Darwin 'created by God', want dat was de gangbare theorie. Er was vóór hem geen alternatief. In de loop van 1860-1870 moest zelfs Lyell erkennen dat Darwin te veel feiten had verzameld die tegen schepping pleiten en die alleen te verklaren waren door 'Common Descent with modification'. Dat wil niet zeggen dat er geen problemen over waren. Darwin had niet alles verklaard, maar hij had wel onafhankelijke schepping onhoudbaar gemaakt. Het was dode wetenschap geworden. Latere wetenschappelijke ontdekkingen hebben de correctheid van Common Descent vaak op onverwachtse manieren bevestigd.

Een belangrijk argument in het boek is dat de posititieve inhoud van Intelligent Design als wetenschappelijke theorie niet verder is gekomen dan ze in 1870 was: "creationism is just where it was in 1870" (p.61). Wat nog steeds ontbreekt is 'a set of coherent principles that identify the ways in which Intelligence is directed and what its powers and limitations are (p.105). Dit illustreert hij met verschillende voorbeelden. Over de powers en limitations vraagt hij zich af: als deze Intelligence niet in staat is mensen te ontwerpen zonder erfelijke ziektes en mutatievrij-DNA, kan die Intelligence dan wel irreducible complex systems ontwerpen? Dit is een sterk punt: als je de powers en limitations van deze Intelligence afmeet naar wat we waarnemen in de natuur dan krijg je een verwarrend en onduidelijk beeld. Die Intelligence doet sommige dingen en laat andere dingen achterwege. Hij zorgt goed voor bacterieën want die krijgen zweepstaartjes, maar de mens zit opgescheept met schadelijke mutatie's. Kitcher omschrijft het beter dan ik hier kan doen. Met deze gedachtengang en vraagstelling moet je naar uitlatingen kijken van Intelligent Design experts als William Dembski. Kijk bijvoorbeeld naar de recente blogpost 'Another Icon of “Bad Design” Bites the Dust' (2 May 2007) waarin Dembski beweert dat de omgekeerde retina in het menselijk oog in tegenstelling tot wat Darwinisten beweren juist perfect geschapen is. Maar als het menselijk oog met omgekeerd netvlies en mèt blinde vlek ('blind spot') perfect ontwerp is, is het oog van de Octopus met niet-omgekeerd netvlies en zònder blinde vlek slecht ontwerp? Het is één van tweëen. Opvallend is de altijd triumfantelijke toon van Dembski, in plaats van een serieuze theorie over de powers en limitations van de intelligentie. In plaats van 'set of coherent desgin principles'. In plaats van: wat wil die Designer nu eigenlijk? Wat zijn zijn doelen? Als je dat niet weet, ben je overgeleverd aan willekeur. Als je dat niet weet, heb je geen theorie. Wat ook opvalt dat Dembski het beetje theorie dat hij heeft: 'designfilter', 'complex specified information', 'irreducible complexity' helemaal niet gebruikt om aan te tonen dat het menselijk oog ontworpen is. Zeer vreemd. Wat kan die Intelligentie wel en niet? Er zijn simpele genetische problemen, zegt Kitcher, die de Intelligentie kennelijk niet kan oplossen (zie het sterke voorbeeld op pag 106 ev over sicle-cell anemia en het C allel). Natuurlijke selectie zit met beperkingen die bepaald worden door fitness, mutatiefrequentie, populatiegrootte, genetische achtergrond, pathogenen, voortplantingssnelheid, voedselaanbod. Maar hoe zit het met die Intelligentie: heeft die ook beperkingen? Kitcher:

"Intelligent design-ers might suppose that their favored mechanism responds to the "needs" of the flagellumless bacteria, but not to those of human populations in which the S allele - and delitating disease it brings - is maintained by natural selection. If we might to talk illicitly, we might wonder why Intelligence is more "worried about" the disadvantages that beset unflagellated bacteria than about the human beings ..."

Het laatste hoofdstuk gaat over religie en dan vooral in Amerika uiteraard en is anders van karakter. Vraagstelling: waarom zijn 'supernatural religion' zo populair in Amerika? (= religies die het bovennatuurlijk als essentieel onderdeel hebben). Ondanks de verlichting en de voortgang van de wetenschap? Zijn verklaring is 'the harsh competiveness of American life' (p.166). Je zou het kunnen vertalen als de harde strijd om het bestaan! [waar komt dat vandaan als het een christelijke natie is?] Ze vinden daarom troost en steun in religieuze groepen. "Vulnerability to risks attracts people to religion" (p.185). Vrij vertaald: religie is nodig om ongelukkige mensen weer gelukkig te maken. Darwinisme staat symbool voor geloofs-onvriendelijke wetenschap. Dus weg ermee. Daarom lopen de massa's achter het kleine clubje ID-ers van het Discovery Institute aan. ID en zijn aanhang is dus eigenlijk een Amerikaans politiek-maatschappelijk probleem zou je moeten concluderen. Er is een dieperliggende oorzaak. Amerikanen hebben de Verlichting gemist, die Europeanen wel hebben meegemaakt. Verlichtingsdenkers als Wellhausen, Hume, Voltaire zijn in Amerika onbekend. Darwin is wel bekend. Daarom wordt Darwin aangevallen. Gelovigen in Amerika kunnen Genesis letterlijk geloven omdat bijbelkritiek, sociologie en geschiedenis van religie, anthropologische studies naar de diversiteit van religie's, etc onbekend zijn. Als ze dan horen over geloofs-vriendelijke ID-wetenschap, dan zeggen ze: Ja! graag! Darwin wordt gezien als onderdeel van het Verlichtingsoffensief. Darwinisme betekent letterlijk een goddeloos wereldbeeld!

"Christian resistance to Darwin rests on the genuine insight that life without God, in the sense of a Darwinian account of the natural world, really does mean life without God."

Let op: 'genuine insight'! (3). Kitcher toont erg veel begrip voor de worstelingen van het conservatief christelijke standpunt. Ze hebben ook een hoop te verliezen. "Darwin doesn't provide much consolation at a funeral' (p.155)(4). Prachtig! Voor hen is het onmogelijk: 'Living with Darwin'! Kitcher is niet anti-religieus (zoals Dawkins). Hij stelt voor dat supernatural religions de Verlichtingstherapie ondergaan en overstappen naar 'spirituele religie': spiritual religion. Dit definieert hij als een religie gebaseerd op de Bijbel waar alle verhalen uit zijn verwijderd die volgens historisch theologisch onderzoek onjuist zijn gebleken. "Spiritual Christians abandon almost all the standard stories about the life of Jesus." (p.152).

Concluderend: Kitcher is sterk in de logische analyse van Intelligent Design en creationisme, sterk in de historische analyse van de redenen waarom creationisme als theorie dood is, heeft inlevingsvermogen in conservatieve christenen die worstelen met de Verlichtings-Darwin, maar is minder goed in het gedetailleerd weerleggen van Dembski en Behe. Hij verwijst zelfs niet eens naar boeken (5) of websites die Behe's zweepstaartjes weerleggen. Ik laat het aan filosofen over om te beoordelen of Kitcher's 'dead science' argument beter is dan het 'ID is pseudoscience' argument.

---

1. Tegenwoordig zijn er nog twee mogelijkheden: 'naturalistic independent origin' (Schwabe/Senapathy) en panspermia (Fred Hoyle).
2. Ook is bekend dat Darwin sterk beinvloed was door William Paley. Misschien was Lyell ook beinvloed door Paley.
3. Kitcher vergeet dat mensen als Francis Collins wel evolutie en geloof combineren. Maar misschien heeft Collins iets van Verlichting meegemaakt aangezien hij Genesis niet meer letterlijk neemt. Ook filosofen als Michael Ruse en wetenschappers als Kenneth Miller zien geen onverenigbaarheid tussen geloof en evolutie
4. Maar dat doen Newton, Lavoisier, Mendelev, Einstein, Claude Shannon, Francis Crick óók niet! Wat Kitcher zich overigens niet realiseert is dat de meesten geen problemen hebben met oncologie (kanker) en virologie (virusziektes)? Waarom dan wel met Darwinisme?
5. Young & Edis (2004,2006) 'Why Intelligent Design Fails'.