evolutie.blog.com

Ik besteed hier aandacht aan het boek De dwaaltocht van het sociaal-darwinisme van Cor Hermans omdat biologen dit soort historische-sociologische studies niet moeten negeren. Anders besteden de anti-evolutionisten er op hun manier aandacht aan met alle gevolgen van dien. Het boek is een proefschrift waarop Hermans op 28 oktober 2003 aan de Universiteit van Amsterdam promoveerde (promotor historicus Prof dr P. de Rooij). De 626 pagina's tellende handelsuitgave verscheen bij Uitgeverij Nieuwezijds te Amsterdam en dankzij een tip van Taede Smedes vond ik het bij de Slegte. Uitgeverij Nieuwezijds heeft de 4 hoofdwerken van Darwin in het Nederlands, Menno Schilthuizen's Het mysterie der mysteriën, en Braeckman's Darwins moordbekentenis uitgebracht, en het op dit blog al eerder besproken boek van Chris Buskes Evolutionair denken, dus is niet bepaald een anti-darwinistische christelijke uitgeverij!

Het persbericht: "Cor Hermans betoogt dat het sociaal-darwinisme hecht verbonden is met het denken en werk van Darwin zelf en van prominente darwinisten als Russel Wallace." Ter geruststelling: Hermans is zeker geen Richard Weikart die een directe link tussen Darwin en Hitler propageert. Weikart's boek From Darwin to Hitler verscheen in 2004, dus 1 jaar na het verschijnen van het boek van Hermans, zodat Hermans helaas het boek van Weikart niet kon bespreken. Als Hermans het over sociaal-darwinisme heeft, bedoelt hij niet het nationaal-socialisme van Hitler. Toch leggen velen die associatie omdat de anti-Darwinist, historicus, Christen, Intelligent Design Theorist en fellow van het Discovery Institute Richard Weikart dat doet. Hermans definieert het sociaal-darwinisme als 'de toepassing door darwinisten en Darwin zelf van de theorie van natuurlijke selectie op de moderne menselijke beschaving, door die theorie te vertalen in een eugenetisch programma van samenhangende sociale en politieke actiepunten, gericht op een verbetering van de kwaliteit van het blanke ras." (p.236) (blanke?). Op pagina 529 vraagt hij zich af waarom het sociaal-darwinisme door biologen zo vaak geportretteerd is als misbruik van het darwinisme, een aberratie, die ze eerder willen verklaren uit de slechtheid van de sociaal-darwinisten dan uit de eigenschappen van het darwinisme zelf. Maar volgens Hermans is sociaal-darwinisme een belangrijk bestanddeel van Darwins eigen theorie (p.236). Het belangrijkste bewijs dat Hermans aanvoert voor deze stelling is één paragraaf in hoofdstuk 5 van The Descent of Man getiteld: 'Natural Selection as affecting civilised nations'. Uit die paragraaf extraheert Hermans 15 punten die hij 'de best denkbare definitie van de kern van het sociaal-darwinisme' noemt, omdat die nu eenmaal van Darwin zelf zijn. In tegenstelling tot wat Hermans beweert, vind ik dit geen uitgebreide aandacht voor het onderwerp! (20 pagina's of 8% van de 'Descent' of 4% van 'Descent+Selection in Relation to Sex').

Echter, het meest opmerkelijke van het verhaal komt pas wanneer Hermans vertelt dat de denkbeelden uit die paragraaf hoofdzakelijk afkomstig zijn van 7 tijdgenoten van Darwin: Bagehot, Greg, Spencer, Galton, Wallace, Maine en Lubbock. We zien hier het opmerkelijke verschijnsel dat Darwin zich door die 7 auteurs liet inspireren. Op hun beurt waren die auteurs weer geïnspireerd door Darwin's Origin! Een verbazingwekkend web van sociale wisselwerkingen. Dus, hoewel de term 'sociaal-darwinisme' nog niet bestond, bestonden de ideëen die later zo genoemd werden, al vóórdat Darwin zijn Descent schreef. Er liep dus geen directe lijn van Origin naar Descent. Mijn conclusie is dus dat The Origin en Descent op één paragraaf na vrij is van verwerpelijk moraliserend taalgebruik. Voor zover Darwin moraliserende taal gebruikte, zie ik dat als typerend voor de vooroordelen van het Victoriaanse tijdperk waarin Darwin leefde. Verder onderscheidt Hermans 14 definities van het begrip 'sociaal-Darwinisme' en constateert dat sociaal-darwinisme nog steeds een omstreden concept is en eerder een verzamelbegrip is. Hij zegt dat de consistente lijn van Darwins denken de bezorgdheid is over de toekomst van de mensheid. Nu, wat is er fout aan bezorgdheid? Dat is alleen maar te prijzen. Een kernbegrip van sociaal-darwinisme is menselijke degeneratie. Welnu, dit vinden we ook terug bij conservatief-christelijke denkers (zondeval)! Ik kan in het boek van Hermans geen christelijke bias vinden, in ieder geval niet in de conclusies.

Mijn voorstel voor het onderscheid tussen misbruik en gebruik van Darwinisme zou zijn: 1) misbruik is eenvoudig te definiëren als Darwinisme gebruikt wordt als rechtvaardiging van een politiek programma dat de overheid laat ingrijpen in de persoonlijke levensfeer van mensen en dat zodoende mensenrechten en democratische principes aantast. 2) Er kan nooit continuiteit zijn van een beschrijvende naar een normatieve uitspraak. Géén stap van 'is' naar 'ought '. Hermans noemt dit: 'onzuivere redenering van natuurlijke toestand naar sociaal voorschrift', maar hij doet er niets mee voor zover ik weet (ik heb nog niet het hele boek gelezen). Dat is verbazingwekkend, want het 'is-ought' onderscheid is een krachtig instrument om misbruik op te sporen en tegen te gaan. Maar ja, Hermans blijft een historicus. 3) morele oordelen ('inferieure', 'superieure' mensen) horen niet thuis in de evolutietheorie.

Wat voor onderzoek zou wel gedaan kunnen worden? Als men het al belangrijk vindt, zou men objectief kunnen vast stellen of en in welke mate natuurlijke selectie wordt opgeheven in menselijke samenlevingen en wat het effect op de genetische samenstelling van de mensheid en de menselijke gezondheid is. En dat laatste wordt bij mijn weten in het geheel niet gedaan.

Wat Hermans onderneemt in zijn proefschrift is van historisch belang. Hij is tenslotte historicus. Moderne evolutiebiologie houdt zich daar niet mee bezig. Als biologen tegenwoordig aandacht besteden aan de historische Darwin dan is het de Origin, niet de Descent en al helemaal niet die ene passage, die voor mij ook nieuw was. Toch besteed ik er hier aandacht aan omdat biologen dit soort historische studies niet moeten negeren. De eenvoudige reden is dat anders de anti-evolutionisten zoals Richard Weikart, Cees Dekker en Harun Yayha er op hun manier aandacht aan besteden, met alle rampzalige gevolgen van dien. En ten tweede zijn wij anders slecht voorbereid en hebben we geen wetenschappelijk verantwoord weerwoord. Ik zal er in de toekomst vast nog wel eens op terug komen, want er valt nog veel meer te zeggen over dit onderwerp.

Grappig is nog de vermelding van het boek From Luther to Hitler. Het bestaat dus wel. Hier is nog een uitgebreide weerlegging van Darwin als racist: The Mis-portrayal of Darwin as a Racist. Zie ook hier lezing wederzijdse beinvloeding Darwin en de Victoriaanse maatschappij.

4 mei 2007: "Fritz Stern, the noted Holocaust historian, professor emeritus at Columbia University, and refugee from Nazi Germany, doesn’t number Darwin and evolution among the chief factors that led up to the Holocaust. Higher on his list are the Protestant clergy" (http://redstaterabble.blogspot.com/ Thursday, May 03, 2007. zoek verder in deze bijdrage naar 'Weikart' voor meer nieuws)