Een kinderlijk idee
Onlangs ontving ik een buitengewoon interessant artikel van de filosooof Jan Riemersma: Are Children ‘Intuitive Theists’? Reasoning About Purpose and Design in Nature van Deborah Kelemen, Boston University. De hypothese van het artikel is dat kinderen geneigd zijn natuurverschijnselen doelgericht te interpreteren en objecten in de natuur als artefacten te zien, alsof ze met een bedoeling gemaakt zijn. Kinderen zijn niet goed in staat een duidelijk onderscheid te maken tussen menselijke artefacts (stoel,auto,kanaal) en objecten van natuurlijke oorsprong (zon, wolken, rivieren, dieren, planten). Maar zelfs wanneer ze dat wel kunnen (op latere leeftijd), hebben ze toch nog de neiging om natuurlijke objecten als artefacts te zien van niet-menselijke herkomst. Kinderen zouden 'intuitive theists' zijn. Een intrigerende hypothese.
Het zou betekenen dat het geloof in God als degene achter natuurlijke objecten een soort aangeboren neiging is, een instinct, een intuitie. Kidneren zouden 'intuitieve theisten' zijn volgens Kelemen. Dit zou tevens de weerstand tegen het hele idee van evolutie begrijpelijk maken, in ieder geval bij kinderen. Dus belangrijk voor dit blog. Evolutie verklaart immers planten en dieren door natuurlijke processen; planten en dieren hebben daarom geen doel. Ze kunnen wel een functie hebben in een ecosysteem, net als de longen een functie hebben in het lichaam. Evolutie zou daarom tegen de intuitie van kinderen ingaan en misschien wel tegen de algemeen menselijke intuitie! Misschien halen ze wel functie en bedoeling door elkaar.
Kinderen zien geen probleem in vragen als 'waar zijn wolken voor?' (voor regen), 'waar zijn leeuwen voor?' (voor de dierentuin!). Kinderen vinden dat er een reden is dat wolken bestaan, ze zijn ergens voor gemaakt. Zie plaatje dat letterlijk heet: 'God made everything'. Dat blijven ze ook volhouden wanneer volwassenen claimen dat wolken natuurlijke oorzaken hebben, en 'nergens voor zijn'. Dit is niet alleen in Amerika gevonden, waar je het makkelijk kan verklaren door religieuze opvoeding, maar ook in Engeland, het thuisland van Darwin. Ondanks dat ouders in het algmeen causale verklaringen geven als kinderen naar het doel van iets vragen.
Kan het misschien komen omdat kinderen opgroeien in huizen en steden, dus in een door mensen gemaakte wereld die gedomineerd wordt door menselijke artefacten?
Helemaal relevant voor evolutie is dat Evans heeft gevonden dat onafhankelijk van de religieuze achtergrond van de ouders, kinderen van 8 - 10 jaar de voorkeur hebben voor een theistische-teleologische verklaringen van de oorsprong van dieren. Op de leeftijd van 11-13 jaar worden dingen als oceanen aan God toegeschreven. Oceanen liggen ver buiten het bereik van dingen die mensen kunnen maken. Maar ze extrapoleren van hun vader naar een abstracte Supervader die desondanks bedoelingen heeft. Bedoelingen met objecten in de natuur en de natuur zelf. Het aardige is natuurlijk dat dit alles te onderzoeken is bij kinderen.
Verder zie ik leuke paralellen met de ontwikkeling van de menselijke cultuur en wetenschap: vroeger dachten volwassenen dat regenbogen ergens voor dienden! Nu kunnen we de regenboog dankzij Newton natuurwetenschappelijk verklaren, en hebben we geen moeite de regenboog desondanks te bewonderen. De regenboog blijft voor mij even verwonderlijk, nog steeds heb ik de neiging er een foto van te willen maken. Vroeger, in het polytheisme hadden de goden wel erg menselijke neigingen.
Het is grappig op te merken dat het 19e eeuwse argument voor design van William Paley geheel gebaseerd is op deze instinctieve kinderlijke intuitie (watchmaker argument).
Naar aanleiding van het boek van Bas Haring 'Kaas & De Evolutietheorie' heb ik als kern van de evolutietheorie genoemd dat organismen en hun eigenschappen niet bestaan omdat ze een bedoeling hebben, maar omdat ze zich voortgeplant hebben. Dingen die door mensen gemaakt zijn, zoals horloges, tarwevelden, geld, paperclips, stoplichten, zomertijd, belastingformulieren, prikkeldraad en ambachtelijk bier hebben een bedoeling. Dat geldt niet voor 'dingen' in de natuur. Gifslangen, vleermuizen, honingbijen, AIDS-virus, malaria-muggen, hallucinogene paddestoelen en regenbogen hebben net zo min een bedoeling als het bestaan van mensen. Te vragen naar de bedoeling van het bestaan van mensen, dieren en planten is alsof ze gemaakt zijn voor iets. En dat is niet zo volgens de evolutie theorie.
Natuurlijk kunnen wij, als volwassenen, al die zaken een betekenis geven, maar dan moeten we wel beseffen dat wij, als volwassenen die betekenis verlenen.
Het idee dat alles een bedoeling moet hebben is letterlijk een kinderlijk of kinderachtig idee. Een misverstand dat héél diep zit. Vandaar creationisten. Wij geven zelf zin en betekenis aan het bestaan. Sommigen doen dat door te claimen dat wij dat niet zelf doen, maar op een presenteerblaadje aangereikt krijgen.
Dat is een kinderlijk idee.
Deborah Kelemen (2004) 'Are Children "Intuitive Theists"?. Reasoning About Purpose and Design in Nature'. Psychological Science Vol. 15 Issue 5 Page 295 May 2004. Samenvattting. PDF.
Thinking About Evolution: Cognitive Factors That Get in the Way.
Bas Haring en de kern van de evolutietheorie.
Haring wist niet goed raad met de scherpe vragen van Dekker. Het waren geen wetenschappelijke vragen, die Dekker stelde, maar de meest belangrijke was: waarom stopt je nieuwsgierigheid bij de evolutietheorie? Waarom vraag je bijvoorbeeld niet door naar de oorsprong van de wetmatigheden die het proces mogelijk maken?
Bas Haring: "die wetmatigheden zijn er gewoon".
Het is echt onzin om te beweren dat de evolutietheorie alles verklaart en ook dat het leven geen doel heeft 'omdat dat niet uit de evolutietheorie blijkt'. Dat is een behoorlijke pretentie. Zelfs als het zo is dat we zelf aan zingeving doen, zonder dat daar een 'externe oorzaak' voor is, dan heeft dat nog niets met de evolutietheorie van doen.
Ik geloof best dat kinderen gevoelig zijn voor verwarring van doel en functie, maar zou volwassenen die een doel herkennen in een functioneel systeem niet kinderachtig willen noemen. (Comment this)
Ik weet het, een kind kan meer vragen dan een wijze kan beantwoorden :-) (Comment this)
Ik moet je gelijk geven. Gerts conclusie "Het idee dat alles een bedoeling moet hebben is letterlijk een kinderlijk of kinderachtig idee. Een misverstand dat héél diep zit", is weer een typisch voorbeeld van een non sequitur: dat kinderen teleologisch denken zegt niets over de vraag of er doelgerichtheid in de natuur is. Grappig dat Gert, die normaliter altijd iedereen met de messen der argumentatie achterna zit, zich nu zo laat meeslepen, dat hij niet doorheeft in het mes van een van de klassieke drogredeneringen gevallen te zijn... (Comment this)
Ik zei "Te vragen naar de bedoeling van het bestaan van mensen, dieren en planten is alsof ze gemaakt zijn voor iets. En dat is niet zo volgens de evolutie theorie." Ik heb dat gedeelte ondertussen aangepast om misverstanden te voorkomen.
Ik heb niet gezegd dat "dat de evolutietheorie alles verklaart", maar wat ik bedoel is dat als je evolutie begrijpt, dan begrijp je ook dat de vraag naar de bedoeling van evolutie, of van de mens, etc een misverstand is.
Wat ik bedoel met 'dat is niet zo volgens de evolutie theorie' slaat op 'alsof ze gemaakt zijn voor iets'. Als het evoluteiproces een volledig natuurlijk proces is net zoals het vallen van een steen. Bij het vallen van een steen vraag je je ook niet af, wat de bedoeling daarvan is.
Simon schrijft: "volwassenen die een doel herkennen in een functioneel systeem niet kinderachtig willen noemen": dat het kinderlijk is, is nu juist door het onderzoek van
Deborah Kelemen aangetoond. Een doel van het bestaan kun je niet aflezen uit iets anders. (Comment this)
Is dat alles wat je over dit zeer intrigerende onderzoek te vertellen hebt??? (Comment this)
Verder begrijp ik je punt niet goed. De reden dat je fel tegen het 'ought' principe binnen de evolutietheorie bent, is juist dat je een doel van dit bestaan af moet lezen uit iets anders dan de bio-wetenschappelijke evolutietheorie. (Comment this)
Op de site www.uitzendinggemist.nl kun je de aflevering online bekijken. Zoek dan op T bij titel en dan tegenpolen.
(Comment this)
De gedachten die jonge kinderen hebben, noem ik kinderlijk; kinderachtig noem ik het, wanneer iemand zich niet in overeenstemming met de leeftijd gedraagt. Ik heb eens meegedaan aan een onderzoek naar de gedachtenwereld van kinderen. De ontwikkeling van de denkwereld van kinderen vertoonde een sterke gelijkenis met de ontwikkeling van de ideeën die de mensheid in de loop der tijd ontwikkelde. Zo denken/dachten in onze ogen primitieve volkeren bijvoorbeeld dat je met je hart denkt. Kinderen maken ook een stadium door waarin zij dit denken. Misschien kun je zelfs restanten van het animisme in kinderlijke uitingen ontdekken wanneer een klein kind bijvoorbeeld roept: Lelijke tafel! wanneer het zich aan een tafel stoot. Maar wordt met het ouder worden en het radicaal verwerpen van al die zaken uit onze kindertijd en het toenemen van onze wetenschappelijke ontwikkeling, onze wereld nu groter of juist kleiner? Een beetje wetenschap, een beetje kinderlijkheid. Maar wel kritisch! (Comment this)
JA, want common descent zegt NIETS over een eventueel doel met een soort uit de tree of life.
NEE, als een mensenleven wel zin heeft, volgt daar niet uit dat een dierenleven dat niet zou hebben.
Evolutie is net als alle andere wetmatige processen, een middel om tot een doel te komen - een aarde ergens in een heelal, vol met levende organismen. Waarvan 1 diersoort, namelijk de mens, toegerust is om het 'hogere' te kennen. (Comment this)