Collins in National Geographic
In de papieren editie van de National Geographic van Februari staat een 5 pagina interview met Francis Collins, de auteur van The Language of God. In de Nederlandse editie kon ik het niet terugvinden. Hij wordt geinterviewd door John Horgan (The End of Science). De eerste vraag is gelijk raak: hoe kun je als wetenschapper in wonderen zoals de opstanding geloven? Collins weet niets beters te antwoorden dan dat hij geen probleem heeft met dat er zo nu en dan wonderen gebeuren. Een non-antwoord. Hij vertelt er wel bij dat hij in zijn praktijk als arts nooit een wonderbaarlijke genezing heeft gezien en ook niet verwacht er een te zien. Op een andere vraag herhaalt hij wat hij al in zijn boek heeft gezegd: 'we ... have been given by God this knowledge of right and wrong, this Moral Law, which I see as a particularly compelling signpost to his existence.' Nog steeds die vaagheid en dubbelzinnigheid. Hoe is dat gegaan? In heilige geschriften of bij wijze van geweten? En hoe is dat in ons geweten terecht gekomen? Op hetzelfde moment als een foetus een ziel krijgt? Of is het geweten erfelijk? Of cultureel overgedragen? En als mensapen dit niet hebben ontvangen, hoeveel miljoen jaar geleden is God begonnen met dit geweten uit te delen? Zeven miljoen jaar geleden? Allemaal vragen waarop we van Collins geen antwoord krijgen. En die zullen er ook niet komen, want zolang Collins het 'bestaan van de Moral Law' als bewijs voor God blijft zien, zal hij wel geen behoefte hebben aan empirisch onderzoek. Schandelijk voor een wetenschapper.
Op de vraag hoe het bestaan van het kwaad in de wereld te verenigen valt met het geloof in God, antwoord Collins dat (1) we daardoor veel over God te weten komen, en (2) dat het meeste kwaad onze eigen schuld is. Hij stelt zichzelf niet de vraag of het moreel is om menselijk lijden te gebruiken voor didactische doeleiden. Ethische commissies zouden zoiets afkeuren. Zelfs proeven met apen zijn wettelijk aan banden gelegd. De tweede verklaring licht hij toe met de vrije wil: 'God gave us free will'. Wij hebben dus onvrijwillig een vrije wil gekregen. God heeft dat zo besloten. In hoeverre een vrije wil empirisch vast te stellen is, ligt geheel buiten zijn gezichtsveld. Schandelijk voor een wetenschapper. Hoeveel vrijheid heeft een mens als hij in deze wereld en in dit lichaam en in deze maatschappij en in deze tijd en op deze plaats geboren is?(man of vrouw, blank of zwart, rijk of arm, ziek of gezond).
Horgan vraagt hoe het zat met de vrije wil van de 6 miljoen joden die omgebracht werden? Collins: "If God had to intervene miracuously every time one of us chose to do something evil, it would be a very strange, chaotic, unpredictable world." En dat zegt iemand die in wonderen gelooft. Hoe kun je nog claimen dat je logisch constistent denkt als je wonderen in de Bijbel accepteert, en tegelijk claimt dat wonderen doen om onschuldigen te redden niet kan? De wereld zou onvoorspelbaar worden? Heeft er ooit iemand geklaagd als hij door een wonder aan de dood ontsnapt is, dat de wereld nu wel erg onvoorspelbaar en chaotisch is geworden? "Free will leads to people doing terrible things to each other. Innocent people die as a result. ... So that's not God's fault." En Collins gelooft dat de Moral Law van een passief toekijkende god afkomstig is? Als vrije wil zo belangrijk is, waarom zouden wij misdadigers opsluiten en hen zodoende van hun vrijheid beroven? "The harder question is when suffering seems to have come about through no human ill action. A child with cancer, a natural disaster, a tornado or tsunami. Why would God not prevent those things from happening?" Het zijn retorische vragen waarop hij geen antwoord geeft. "The meaning of suffering may not always be apparent to me." Moet het antwoord misschien gezocht worden in zijn eerdere opmerkingen dat het zo leerzaam is?
Op de vraag hoe het zit met de evolutionaire verklaring van altruisme, antwoordt Collins: "That [Mother Teresa] doesn't seem like it can be explained by a Darwinian model, but I'm not hanging my faith on this." Dit laatste lijkt mij in strijd met eerdere uitspraken dat de Moral Law van God komt en dat het een goed bewijs voor God is. Maar, voordat we iets gaan verklaren moeten we weten of het bestaat. Bestaat altruisme werkelijk en in welke omvang? Indirect krijgen we een indruk: "I don't think we'll ever figure out how to stop humans from doing bad things to each other. That will always be our greatest and most distressing experience here on this planet." Collins durft de evolutionaire verklaring van altruisme een 'just-so story' te noemen.
Zie ook mijn review van zijn Language of God.
- de natuur is onderhevig aan natuurwetten
- mensen zijn gehouden aan morele wetten
- de natuur heeft geen vrije wil
- mensen hebben een vrije wil
Mensen kunnen dus als enige organismen morele keuzes maken in hun dagelijks leven (zie ook Richard Dawkins, 'the Selfish Gene'). Dieren hebben wel gedrag, zelfs sociaal- en groepsgedrag, maar geen morele standaard voor het maken van keuzes.
Als bovenstaande waar is dan kan de mens verantwoordelijk worden gesteld voor zijn gedrag. Een dier wordt niet verantwoordelijk gehouden voor zijn gedrag. (In de Bijbel staat dat dieren een aard hebben, waarnaar zij handelen, en mensen een verantwoordelijkheid.) Als ik de morele wet breek en bijvoorbeeld steel van een medemens, dan ben ik verantwoordelijk. Wie houdt mij verantwoordelijk? In eerste instantie de overheid, dus de medemens. Maar dieper dan dat - ik voel mij schuldig: mijn geweten houdt mij verantwoordelijk. En als dit geweten een goddelijke oorsprong heeft, dan stelt God mij aldus verantwoordelijk.
Als God ingrijpt in de wereld door natuurwetten te negeren of de vrije wil van mensen teniet te doen, dan doorbreekt hij daarmee de structuur die hij zelf bedacht en opgelegd heeft en dus ook de verantwoordelijkheid van de mens. De wereld draait dus voor zover ik weet door zonder inbreuken op de natuurwetten en de morele wetten - beide wetten blijven geldig. Wat Jezus tijdens zijn leven op aarde heeft laten zien, is dat God macht heeft over deze wetten en ze kan breken. Zijn opstanding - waarover veel te doen is - heeft een directe relatie met onze verantwoordelijkheid en Gods betrokkenheid bij de lijdende mens.
Ik vind, dat als je de waarde van Jezus' leven, dood en opstanding niet kent en onderzoekt, je geen grond hebt om te spreken over God en het kwaad. Spreek dan liever gewoon over de natuur.
Overigens vind ik ook dat Collins, net als Dawkins en Dekker, zich als wetenschapper verre moet houden van theologie op deze uitgesproken, openbare manier. Er zijn mensen die er ECHT verstand van hebben. Zo iemand ben ik overigens ook niet - ik praat vooral Plantinga na. (Comment this)
"As a scientist who looks for natural explanations of things and demands evidence, how can you also believe in miracles, like the resurrection?"
Collins: "I don't have a problem with the concept that miracles might occasionally occur at moments of great significance...".
Dus Collins heeft geen bezwaar tegen wonderen, zoals opstanding uit de doden. Ik neem aan ook niet tegen wonderen als van water wijn maken, over water lopen, maagdelijke geboorte, de zon stil laten staan, etc. Dat accepteert hij dus allemaal. Dat zijn allemaal ingrepen in de natuurwetten. Maar tegelijk accepteert hij niet dat God Hitler verhindert zijn afschuwelijke plan uit te voeren. Daar zit de inconsistentie van Collins. Scherp gesteld: onnozele ingrepen zoals water om toveren tot wijn is OK, 6 miljoen mensen te redden is niet OK? En wat hebben die 6 miljoen aan de opstanding gehad?
Dan zeg je dat Collins er niet over mag praten omdat hij geen theoloog is. Maar dan zou geen enkele niet-theoloog rationeel en hardop over zijn geloof mogen nadenken. Ik hoop dat jij wel hardop nadenkt (dat heb je zojuist gedaan lijkt me) en niet alleen Plantinga napraat! (Comment this)
In discussies en op forums kun je vrijelijk spreken, maar ik vind dat zodra je op tv of de schriftelijke publiciteit zoekt, je het beste kunt praten over datgene waar je volledig van op de hoogte bent.
Maar misschien heb je wel gelijk - als het gezegd wordt, wordt de discussie ook weer gevoed.
Napraten is heel gewoon, je mag het ook een literatuurverwijzing noemen. (Comment this)
"He [Collins] accepted Christ as his savior in 1978 and has been a devout Christian ever since."
Dus hij gelooft al bijna 30 jaar! dus dan mag je toch verwachten dat hij de meest voor de hand liggende common sense vragen kan beantwoorden? Is het niet vreemd dat iemand theologie gestudeerd moet hebben (of ingelezen moet zijn) om de meest voor de hand liggende vragen te beantwoorden die geloof oproept? Leken zou verboden moeten worden te geloven! :-)
Collins staat niet (alleen) in de NG vanwege zijn wetenschappelijke werk, maar omdat hij als beroemd wetenschapper ook christen is, en zelf de publiciteit gezocht heeft in zijn boek, waarin hij ook wetenschap en geloof combineert en zelfs een vurig pleidooi doet voor het christ. geloof. Hij verdedigt daar een compleet christelijk wereldbeeld.
2) Merk op dat de theoloog Taede Smedes al eerder heeft opgemerkt dat D.Z. Philips (2005) het free will argument van Plantinga volledig door de gehaktmolen heeft gehaald, waar Taede volledig achter staat. Als ik me goed herinner heeft Smedes de free will defence afschuwelijk genoemd, of woorden van soortgelijke strekking.
3) Merk op dat je eigenlijk géén van de problemen die ik signaleer in Collins interview opgelost hebt. (Comment this)
"Free will leads to people doing terrible things to each other. Innocent people die as a result. ... So that's not God's fault."
Het lijkt niet in Collins te zijn opgekomen dat God (for the sake of argument doe ik nu even dat hij bestaat) ons de mogelijkheid tot kwaad heeft gegeven. Stel dat je je agressieve zoon een machinegeweer geeft, waarmee hij op school enkele klasgenootjes doodschiet. Dan kan je als vader zeggen dat 'innocent people die as a result... So that's not my fault'. Jij hebt weliswaar niet de moorden gepleegd, je hebt echter wel je zoon de perfecte middelen gegeven. Zo is het ook met het kwaad. Het gaat er niet om of God de schuld heeft van bijvoorbeeld de holocaust, maar dat hij de schuld heeft van het toelaten van het kwaad, waaruit indirect dingen als kanker en de holocaust uit voortvloeien.
Zoals Korthof al zegt is het maar de vraag in welke mate wij een vrije wil hebben. Veel van het geloof in een sterke vrije wil staat of valt met de scheiding tussen ziel/geest en lichaam, die al sterk aanwezig is in de dialogen van Plato. Ik denk niet echt dat we tegenwoordig meer in zo'n scheiding kunnen geloven. (Comment this)
Wel een bescheiden 'maar': dat christenen niet weten waarom het kwaad in de wereld is, wil niet zeggen dat hun geloof onwaar is (net zoals de evolutietheorie niet kan worden weerlegd door aan te tonen dat het het werk van de duivel is). Ten tweede, is het niet een beetje gemakkelijk om van christenen een duidelijk antwoord te verlangen op zo'n moeilijke kwestie? We schrijven de natuurkunde toch ook niet af omdat ze nog steeds de oorsprong van het heelal niet afdoende kunnen verklaren? Zie het als een probleem waar nog aan gewerkt moet worden. Ten derde: de free-will defense is heus nog niet afgeschreven hoor, dat van die gehaktmolen valt wel mee. Ten vierde: Collins zou best wel eens gelijk kunnen hebben, want hij lijkt mij een erg aardig mens. (Comment this)
Collins zoekt de publiciteit, maar had dat betreffende dit onderwerp beter niet kunnen doen. Ik ben het wat dat betreft met Rutger Schimmel eens.
2) Taede Smedes heeft interessante en goed onderbouwde opvattingen over theologie. Dat is goed voor de discussie. Of hij gelijk heeft is een ander punt.
3) Het probleem dat je signaleert lijkt zich toe te spitsen op de zin en onzin van wonderen en ingrepen. Volgens mij heb ik daar wel wat over gezegd.
God en kwaad is een lastig, paradoxaal probleem. De makkelijkste oplossing is: God bestaat niet.
Het feit dat er nog zoveel over geschreven en gesproken wordt, komt omdat die oplossing ook niet bevredigend blijkt te zijn.
(Comment this)
Jan R: "Zie het als een probleem waar nog aan gewerkt moet worden.": De theoloog Taede Smedes heeft eens gezegd op dit blog dat iedere verstandige theoloog zich verre houdt van het probleem van het kwaad. Dus ik verwacht niet dat theologen er überhaupt serieus 'aan werken'. Aangezien het al een 2000 jaar oud probleem is: kunnen de gezamelijke monotheistische godsdientsten niet een miljoen dollar uitloven voor degene die het probleem oplost?
Jan R: "free-will defense is heus nog niet afgeschreven hoor": heb jij een oplossing?
Jan R: "Collins zou best wel eens gelijk kunnen hebben, want hij lijkt mij een erg aardig mens": ik ken hem niet persoonlijk, maar het lijkt mij dat hij wel wat doet voor de medemens. Heeft hij 'gelijk'? Het gaat erom of hij een antwoord heeft. In zijn boek zegt hij naar aanleiding van de tragische gebeurtenis met zijn dochter, dat hij daar geen antwoord op heeft. Dus ik snap ik niet wat je bedoelt met 'gelijk hebben'. (Comment this)
1. Dat het moeilijk is volgt rechtstreeks uit het soort god waarin christenen geloven. -Waarom? Volgens mij is dit niet waar (zie ook 2)
2. Zie: oa. Peter van Inwagen, The Problem of Evil, Oxford, 2006.
3. heb jij een oplossing? Tuurlijk niet: we werken er immers aan?
4. Aardige, geduldige en lieve mensen hebben altijd gelijk ;-) (En dat is tevens een verkapt en duister antwoord op de vraag naar het lijden). (Comment this)
Nieuwtje: zojuist heeft Dan Dennett gereageerd op H. Allen Orr's recensie van het boek van Dawkins in the New York Review of Book gevolgd door een reactie van Orr (heldere schrijver en van de fruitvliegjes). (Comment this)