evolutie.blog.com

gastbijdrage Juleon Schins

Beste Gerdien,
Met veel belangstelling heb ik je gastbijdrage gelezen op Gert Korthofs weblog over evolutie en geloof (2 januari 2007), waarin je reageert op mijn hoofdstuk 15 'Dogma en Wetenschap' uit het boek 'En God beschikte een worm: Over schepping en evolutie' (redactie: Dekker, Meester, Van Woudenberg). In je conclusie schrijf je:

"Wat laat dit over van de bewering van Schins? Niets. Monogenese, één menselijk voorouderpaar, heeft geen wetenschappelijke onderbouwing. De dogmatische hypothese monogenese is verworpen. Dit betekent dat het dogma van de erfzonde geen wetenschappelijke achtergrond gegeven kan worden."

1. Je belangrijkste punt van kritiek richt zich tegen de pretentie dat biologisch onderzoek de monogenese zou hebben aangetoond. Ik ben het helemaal met je eens dat zulks niet het geval is. In mijn stukje heb ik, in tegenstelling tot wat je herhaaldelijk suggereert, nergens beweerd dat de wetenschap de monogenese heeft aangetoond. Ik heb (onder andere) de veel zwakkere stelling verdedigd dat de monogenese nog steeds compatibel is met de huidige stand van het onderzoek; en dat dat niet het geval is voor de polygenese (de hypothese dat de huidige mensheid afkomstig is van verschillende, geografisch onderscheiden oorsprongen).

2. Het verbaast me enigszins dat je uit je betoog concludeert dat de monogenese door wetenschappelijk onderzoek verworpen is. In dat betoog geef je daarvoor immers geen enkele aanwijzing. Sterker nog, meerdere keren verwoord je zelf expliciet het tegendeel. Bijvoorbeeld: "De nu bestaande mitochondrieën zijn afkomstig van één voorouder-mitochondrium, een van de vele in de vele personen in zijn tijd." Het aantal "personen in zijn tijd" is niet relevant voor de monogenese: de ouders van Adam en Eva mogen best in een miljoenenstad gewoond hebben. Het katholieke dogma stelt slechts (i) dat het gehele huidige mensengeslacht door pure inteelt (excusez-moi le mot) uit Adam en Eva voortkomt en (ii) dat Adam en Eva jonger zijn dan de laatste gemeenschappelijke voorouder van mens en chimpansee. Zonder de tweede voorwaarde is de monogenese immers triviaal: als je maar ver genoeg teruggaat in de tijd hebben alle seksuele organismen hun eigen Adam en Eva. Het gaat er de Katholieke Kerk juist om dat alle kinderen van Adam en Eva mensen (in de zin van 'bezielde dieren') zijn, en biologische kinderen van uitsluitend mensen, ook al zouden op een gegeven moment in de geschiedenis (met name kort na Adam en Eva) mens en dier onderling vruchtbare nakomelingen kunnen hebben gehad. Voor een empirische benadering van de onbezieldheid van dieren verwijs ik naar mijn monografie "Empirical Evidence for the Non-Material Nature of Consciousness", The Edwin Mellen Press, 2004.

"Uit genetische variatie tussen mitochondrieën afkomstig uit een vrij klein aantal populaties bleek dat de wortel van de stamboom van de mitochondrieën in Afrika terecht kwam - maar veel later dan het eerste optreden van het genus Homo."

1. Opnieuw bevestig je, wat de mitochondriën betreft, expliciet de mogelijkheid van de monogenese. Wat de kleine populaties betreft: inmiddels is het baanbrekende onderzoek van Rebecca Cann vele malen herhaald en bevestigd met veel grotere populaties. Onderzoek naar het Y-chromosoom bevestigt de chromosomale Adam via de mannelijke lijn, weliswaar ouder, maar nog steeds ruim Homo.
2. Voor het katholieke dogma van de erfzonde is het niet relevant hoeveel later dan het eerste optreden van het genus Homo de wortel van de stamboom van de mitochondriën valt. Sterker nog: hoe jonger Adam en Eva, des te verbluffender de monogenese. Wat mij betreft mogen Adam en Eva zelfs jonger zijn dan de afsplitsing van de Neanderthalers. Groot probleem van de eventuele bezieldheid van de Neanderthaler is dat bezieldheid per definitie niet uit het genoom is af te lezen, en dat aan fossiel onderzoek (bijvoorbeeld naar tekenen van eerbied voor overledenen in graven) altijd een grote onzekerheid kleeft.

"Er was direct na de oorspronkelijke publicatie van Cann et al (1987) wel enige commotie, maar die had niet te maken met katholiek dogma - althans, niet in de wetenschappelijke tijdschriften. In de wetenschappelijke tijdschriften is kritiek geleverd, omdat er twijfel bestond of Cann's statistiek goed genoeg was om verreikende conclusies te trekken op grond van een klein gegevensbestand."

1. In mijn stukje verdedig ik (onder andere) de stelling dat Canns onderzoek vanwege de dogmatische implicaties tot negatieve en emotionele reacties heeft geleid. Daarvoor geef ik een aantal concrete feiten. De tegengestelde mening verdient alle respect, ik vind haar echter niet geloofwaardig. Ten eerste, omdat Cann's conclusies (Nature 325, 1987, blz 31-36) zeer zorgvuldig geformuleerd zijn: "all present-day humans are descendants of that African population"; "our placement of the common ancestor of all human mtDNA diversity in Africa 140,000 -280,000 years ago need not imply that the transformation to anatomically modern Homo sapiens occurred in Africa at this time. The mtDNA data tell us nothing of the contributions to this transformation by the genetic and cultural traits of males and females who became extinct" - hetzelfde als wat jij betoogt; "it is hard to reconcile the mtDNA results with this hypothesis" - namelijk de hypothese dat Homo miljoenen jaren oud is en parallel in Azië en Africa uit Homo erectus is geëvolueerd (de zogenaamde polygenese); "thus we propose that Homo erectus in Asia was replaced without much mixing with the invading Homo sapiens from Africa". Ten tweede, omdat Cann zelf aangeeft dat vervolgonderzoek met grotere populaties noodzakelijk is: "More extensive molecular comparisons are needed to improve our rooting of the mtDNA tree and the calibration of the rate of mtDNA divergence within the human species". Ten derde, omdat ze monogenese niet als een optie noemt in haar conclusie: "By comparing the nuclear and mitochondrial DNA diversities, it may be possible to find out whether a transient or prolonged bottleneck in population size accompanied the origin of our species." Welke van deze conclusies zijn zodanig ongepast dat ze algemene verontwaardiging verdienen?

2. Mijn stelling gaat niet over de wetenschappelijke methode, noch over de wetenschappelijke resultaten, maar over de persoonlijke motivatie van wetenschappers. Je kunt wetenschap beoefenen om tal van redenen: omdat je geld wil verdienen om ver en duur op vakantie te gaan; om een atoombom te bouwen en daarmee een deel van de mensheid te vernietigen; om te weten hoe iets in elkaar steekt; enzovoorts. Motivaties worden niet besproken in wetenschappelijke artikels (ik ben ze uitsluitend tegengekomen in medisch-farmaceutische literatuur, als mogelijke bron van belangenverstrengeling) omdat ze daar eenvoudigweg niet thuishoren. Einsteins veldvergelijkingen (om maar een voorbeeld te noemen) zijn wetenschappelijk correct omdat ze de bijbehorende klasse natuurverschijnselen met grote nauwkeurigheid beschrijven en voorspellen. Het doet er voor de wetenschappelijke waarde van die vergelijkingen niet toe of Einstein werkte uit waarheidsliefde of oorlogszucht; het is daarom zinloos om naar motivatie te zoeken in wetenschappelijke artikels.

3. Dat er wetenschappers zijn die door andere zaken gedreven worden dan door waarheidsliefde is bekend. De fraudes zijn met name een plaag voor de paleontologie. De bekendste is die van de 'Piltdown mens', waarbij in 1912 een menselijke schedel en een kaakbeen van een orang-oetan met nog enkele andere 'fossielen' bij elkaar begraven zijn (waarschijnlijk door Hinton) in een grintput van Piltdown, Sussex (cfr. Henry Gee, Nature 381, 23 mei 1996, blz. 262-262).

"... dogma's werden geformuleerd (...) maar dit is de definitie van Schins"
"... dit heet bij Schins monogenese"

Ik ben vereerd met al deze persoonlijke aandacht. Bescheidenheid gebiedt me evenwel te preciseren dat
1. het dogma door de Katholieke Kerk al tweeduizend jaar lang wordt gebruikt volgens de 'definitie van Schins';
2. het begrip monogenese algemeen erkend is in onderhavige problematiek, alsook in de taalwetenschappen (cfr. Wikipedia onder het trefwoord monogenesis).

"Alleen al de manier van formuleren door Schins werpt vragen op: is er werkelijk sprake van enige invloed van kerkelijke dogma's op de natuurwetenschappen? Is het daarentegen de natuurwetenschappen niet volstrekt worst wat kerkelijke dogma's beweren? Is het niet eerder zo dat Schins achteraf werk dat volledig voortvloeit uit eerder wetenschappelijk werk voor zijn dogma's claimt?"

1. Uiteraard is het vele natuurwetenschappers worst wat kerkelijke dogma's beweren. Daar zou ik aan willen toevoegen dat een uitgebreide kennis van alle katholieke dogma's de kwaliteit van een gegeven wetenschappelijk onderzoek in het geheel niet beïnvloedt. Houden zo! Wat ik in mijn stukje beweer is opnieuw veel zwakker dan wat jij bestrijdt. Aan het einde van de sectie over biologie schreef ik immers (blz 307): "Net als in het geval van de kosmologische modellen past hier de conclusie dat het dogma, beschouwd als pure vooringenomenheid, in ieder geval geen negatieve invloed gehad heeft op de wetenschap; als er al sprake is van enige invloed, dan een positieve".

2. Waar het dogma wel invloed op kan hebben is niet zozeer op de kwaliteit van gegeven wetenschappelijk onderzoek, als wel op de keuze van een onderzoekslijn. In wetenschappelijke terminologie spreken we hier over onderzoeksvoorstellen of onderzoeksprogramma's in tegenstelling tot gerealiseerd onderzoek. Ter geruststelling van Gerdien geldt de mogelijke invloed van dogma's op onderzoeksprogramma's alleen maar voor onderzoekers die daar doelbewust voor kiezen: ofwel zeer gelovige, ofwel anti-gelovige onderzoekers. Voor alle overige onderzoekers, naar ik aanneem de grootste groep, is er natuurlijk geen sprake van beïnvloeding.

3. Dit punt is geen reactie op wat je schrijft, maar heeft er slechts zijdelings mee te maken. Van alle mogelijke culturen die onze aardbol heeft gekend is de enige cultuur die de natuurwetenschap (in de zin van de kwantitatieve beschrijving van fenomenen) heeft uitgevonden een 100% christelijke cultuur. Bakermat is het van theologisch-filosofische opleidingen afgeleide onderzoeksinstituut, voorloper van de universiteit. Nogmaals, in geen enkele andere cultuur is ooit het idee gerijpt om een wiskundige beschrijving te geven van fysische verschijnselen. Een zekere mate van respect voor deze christelijke uitvinding lijkt me gepast - vooral voor wetenschappers, die er hun brood mee verdienen.

4. Mijn stukje is verschenen in een boek dat is ontstaan naar aanleiding van de nederlandse discussie over Intelligent Design. Punt 2 hierboven is daarop van toepassing. Naar mijn mening is Intelligent Design niet een natuurwetenschappelijke theorie, noch een concreet stuk natuurwetenschappelijk onderzoek, doch een natuurwetenschappelijk onderzoeksprogramma; van het soort dus dat vatbaar is voor niet-wetenschappelijke invloeden. Intelligent Design vermoedt dat er in de evolutie van het biologisch leven op aarde sprake is van een kwantificeerbare informatiestroom, en vraagt zich af of de informatie die nodig is om alle huidige soorten te verklaren bevat is in de eerste levende cel; zoja, dan zou een herstart van de eerste levende cel in dezelfde omstandigheden aanleiding geven tot dezelfde evolutie; zo niet, dan moet er in de loop van de evolutie informatie van buiten gekomen zijn, met de logische vragen: welke informatie, waar en wanneer. (Tussendoor opgemerkt: God mag best de bron van alle informatie zijn, maar wat niet kwantificeerbaar is hoort niet thuis in de natuurwetenschappen). Intelligent Design heeft uiteraard geen enkel bezwaar tegen de rol van variatie en selectie in de evolutie (cfr. Michael Behe, Darwin's Black Box: The Biochemical Challenge to Evolution, 1996). Maar variatie en selectie de rol van informatie te laten overnemen -wat neodarwinisten vurig hopen-, dat lijkt me niet haalbaar. Het opmerkelijke gevolg van dit verschil in visie is dat waar het neodarwinisme meent de soortvorming in grote lijnen begrepen te hebben -en derhalve neigt zich af te wenden van onderzoek op dat gebied- Intelligent Design pleit voor verdieping. Het neodarwinistische verwijt van onwetenschappelijkheid aan het adres van Intelligent Design lijkt daardoor op een onbesuisd weggeslingerde boemerang. Mocht het waar zijn dat de belangrijkste mechanismen van soortvorming heden ten dage nog niet bekend zijn, dan krijgen de neodarwinisten het nakijken.

Juleon Schins, wetenschappelijke staf Optoelectronic Materials Section, DelftChemTech, Faculty of Applied Sciences, Delft University of Technology