evolutie.blog.com

Het debat tussen Dekker en Philipse was een debat tussen een leerling schaker en een schaakgrootmeester. Een fysicus is geen gelijkwaardige match voor een professioneel filosoof. Het is dus geen wonder dat Philipse gewonnen heeft. Toch moeten we Wim Brands bedanken voor dit duel! Het laat zien dat de verdediging van een wereldbeschouwing aan professionals overgelaten moet worden. Je kunt dat niet als hobby erbij doen, naast een fultime baan. De verdediging van een wereldbeschouwing vereist andere vaardigheden dan die een fysicus in huis heeft. Net zo min een fysicus het kan winnen van evolutiebiologen op hun eigen terrein, zoals we in de afgelopen KNAW lezingen hebben gezien, kan een physicus het winnen van een filosoof op zijn eigen terrein: in dit geval de betrouwbaarheid van kennis. Religies hebben zich daar nooit mee bezig gehouden. Die hadden immers openbaring. Dat was de betrouwbare bron van kennis. Philipse voerde aan dat je daarmee in moeilijkheden komt. Prachtig en overdonderend was zijn argument dat als je gelooft dat er altijd maar één God is geweest, de christelijke God, dan is het een raadsel waarom hij zo lang gewacht heeft om zich te openbaren en in de tussentijd mensen duizenden jaren in de waan heeft gelaten van allerlei foutieve goden (polytheïsme, enz).

Dekker denkt nog dat hij in het debat voordeel kan behalen met het aanvoeren van moeder Teresa. Collins had betoogd dat moeder Teresa een bewijs is van een door God geopenbaarde onbaatzuchtige liefde voor de medemens. Dit zou in het geheel niet door het Darwinisme verklaard kunnen worden. Dekker voegde daar nog aan toe dat Teresa volgens Darwinisme kinderen zou moeten produceren in plaats van voor kinderen te zorgen die niet van haar zelf zijn. Is dat een goed punt? Ten eerste is een theorie die gericht is op de verklaring van het leven op aarde, een zeer grootschalige dimensie in ruimte en tijd dus, niet bedoeld voor het verklaren van het gedrag van één individu. Beide heren zagen dat over het hoofd. Teresa heeft de Nobelprijs ontvangen en die krijg je uitsluitend voor uitzonderlijke prestaties. Een zeldzaamheid dus. Ten tweede zou ik Dekker willen uitnodigen na te denken over het feit waarom moeder Teresa, als ze een lichamelijk gezien normale vrouw is, een baarmoeder, eileiders, etc heeft. Waarom voortplantingsorganen als zij door God voorbestemd was om haar leven te wijden aan armen en kanslozen? Plus het feit dat zij wel degelijk uit een voortplantingsactie van een man en een vrouw ontstaan is.
Het Darwinisme verklaart waarom individuen voortplantingsorganen hebben. Darwinisme schrijft niet voor dat iemand zich moet voortplanten. Kijk naar mierenkolonie's en je hebt een duidelijke aanwijzing. Niet ieder zaadje wordt een boom. Als Teresa niet werkt voor haar eigen brood, moeten anderen daarin voorzien. De motieven van Teresa waar beide heren over discussieerden, doen niet terzake en zijn moeilijk objectief vast te stellen. Misschien had ze het niet zo op mannen, misschien kon ze zelf geen kinderen krijgen, misschien zag ze niets in het stichten van een gezin, misschien had ze een behoefte iets met heel veel kinderen te doen; we weten het niet. Grappig was dat Cees zei dat de daden van Teresa voortkwamen uit humane bewogenheid. Ze zou dus humanist kunnen zijn.

Wat beide heren verder veronachtzamen was een exacte beschrijving van soorten van altruisme zoals die in de natuur voorkomen. Je moet eerst exact het verschijnsel beschrijven dat je wilt verklaren. Ik denk dat geen van beiden Frans de Waal hebben gelezen. Verder moet de evolutietheorie gedragingen verklaren die in voldoende hoge frequentie voorkomen. Evolutie kan niet het optreden van unieke mutatanten verklaren.

Wat Cees Dekker helaas ook van Francis Collins heeft overgenomen is zijn minachting voor wederkerigheid (reciprociteit). Omdat Darwinisme het niet kan verklaren? We weten het niet. Zonder het te beseffen noemde Cees een voorbeeld van reciprociteit: de liefde van God die mensen ervaren doorgeven aan andere mensen uit liefde voor God. Om iets terug te doen. Dit is hét grote voorbeeld van reciprociteit en Cees ziet het over het hoofd.

Cees heeft het debat verloren omdat hij zich op openbaring, intuïtie, autoriteit en geloof baseert. Allemaal geen betrouwbare kennisbronnen. Minder betrouwbaar dan de wetenschappelijke methode. Ik denk dat Philipse gelijk heeft dat de cognitieve inhoud van religie steeds kleiner wordt. Maar er blijft een niet-cognitieve categorie over. Psalmen en gezangen moeten gezongen worden. Cees gaf een geloofsbelijdenis. Philipse gaf een scherpe filosofische analyse van de betrouwbaarheid van religieuze kennisclaims.
Welke Nederlandse filosoof is een goede match voor Philipse? Rene Woudenberg? (is christelijk filosoof). Misschien Francis Collins? Collins is ook geen professioneel filosoof, hij heeft zijn argumenten ook uit de literatuur geplukt, voornamelijk C.S. Lewis. C.S. Lewis zelf misschien? Waarschijnlijk de theoloog Richard Swinburne.

Heren bedankt voor dit aardige debat!

Onderschriften foto's: Bedenk een leuk onderschrift voor foto 1: a) Cees Dekker kan het niet langer aanzien, b) heeft slecht geslapen van de zenuwen, c) op dit tijdstip zit hij normaal in de kerk. Foto 2: Herman Philipse.