Darwin, Hitler, God: de denkfout van Dekker en Woudenberg
Ondanks zijn overvolle agenda heeft Cees Dekker nog tijd weten te vinden om samen met René Woudenberg een stuk te schrijven voor de Volkskrant (18 november). Ik heb het niet in de Volkskrant zien staan, maar gelukkig staat het hier: "Een wetenschapper kan heel goed gelovig zijn". Het gaat over de vertaling van Dawkins’ boek God als misvatting.
In het stuk verwarren Dekker en Woudenberg op twee plaatsen een beschrijving van feiten met waardeoordelen. Ik citeer: "Spencer’s sociaal-darwinisme, de keiharde doctrine van de survival of the fittest". Keiharde doctrine? Om een gevoel te krijgen van wat hier fout gaat, vergelijk die uitspraak eens met "de keiharde doctrine van de big bang" of: "de keiharde doctrine over het ontstaan van kanker, AIDS, en Alzheimer", dan valt direct het onzinnige ervan op! Onzindelijk denken!
Bovendien is het "sociaal-darwinisme" helemaal geen wetenschappelijke theorie, maar een politieke ideologie. Het heeft niets met "sociaal" te maken en niets met "Darwinisme" als wetenschappelijke theorie. Probeer "sociaal-darwinisme" eens te vinden in Evolutie handboeken. Het is helemaal geen onderdeel van het Darwinisme. Herbert Spencer's "sociaal-darwinisme" wordt helemaal niet onderwezen als onderdeel van het Darwinisme. Gebruik die term "sociaal-darwinisme" dan ook niet zonder disclaimer.
Nog een tweede citaat dat de verwarring demonstreert tussen een beschrijvende/verklarende theorie enerzijds en waardeoordelen anderzijds:
"Aan de Spenceriaanse versie van het darwinisme heeft Dawkins overigens zelf een substantiële bijdrage geleverd door te insisteren op de ‘zelfzuchtigheid’ en het ‘egoïsme’ van de genen."Natuurlijk geeft Dawkins hier een beschrijving en verklaring van de biologische wereld en géén pleidooi voor egoïstisch gedrag!
De theoloog Alister McGrath had dit begrepen en had opgemerkt dat Dawkins in zijn A Devil's Chaplain had geschreven: "at the same time as I support Darwinism as a scientist, I am passionate anti-Darwinian when it comes to politics and how we should conduct our human affairs" (p. 46, Dawkin's God). Het is dus een blunder om te beweren dat Dawkins een substantiële bijdrage heeft geleverd aan het "Spenceriaanse darwinisme". Het is sowieso een anachronistische bewering.
Uiteindelijk is dit de "Naturalistic Fallacy" (naturalistische drogreden) en wordt beschreven op de inleidende pagina's van het bekende evolutiehandboek van Douglas Futuyma (1998) Evolutionary Biology (pagina 9): "Like any other science, evolutionary theory describes how the world is, not how it should be." ("Zoals iedere wetenschappelijke theorie, beschrijft de evolutietheorie hoe de wereld is, niet hoe het zou moeten zijn.") Je kunt Dawkins van een heleboel dingen beschuldigen, maar niet van de Naturalistic Fallacy.
Het wonderlijke is dat Dekker en Woudenberg in hetzelfde artikel schrijven: "Het punt is dat ieder systeem, religieus, politiek of wetenschappelijk, gebruikt kan worden ter legitimering van kwalijke praktijken." Precies daarom is het misleidend om triomfantelijk met een big smile op je gezicht te beweren dat er een link is tussen Darwin en Hitler en als bewijs daarvoor het boek met de vreselijke titel "From Darwin to Hitler" van Richard Weikart (2004) te noemen, zoals Dekker dinsdag 14 Nov deed. 'Misbruik' is het juiste woord, niet 'gebruik'. Je moet om te beginnen al een slecht mens zijn als je misbruik maakt van een theorie om je daden te legitimeren. De titel van het boek is misleidend in tenminste drie opzichten:
- "From Darwin to Hitler" suggereert een relatie van persoon tot persoon. Dat is een misselijkmakende manier van uitdrukken. Alleen iemand die Darwin zoveel mogelijk schade wil berokkenen doet zoiets. Het blijft zo lekker makkelijk in het geheugen hangen. Als men bezwaar maakt tegen de titel kun je snel te zeggen "Oh, lees jij dat zó, dat heb ik helemaal niet zo bedoeld hoor!"
- Vanwege de Naturalistic Fallacy kan er helemaal geen direct logisch verband bestaan tussen een beschrijvende theorie en een politieke ideologie. Darwin had een beschrijvende-verklarende theorie, Hitler had een platvoerse politieke ideologie.
- Er is helemaal geen rechtstreeks verband tussen Darwin en Hitler, hoogstens een verband tussen Haeckel en Hitler. Richard Weikart geeft toe dat "Haeckel was obviously a bigger and closer influence on Hitler than Darwin", maar claimt: "I overtly state in my book that Darwinism does not lead logically to Nazism nor the Holocaust". Over de titel zegt Weikart: "My book confirms the point that Haeckel was a bigger influence on Hitler than Darwin was (you only need to look in the index to see that I spend a lot more time discussing Haeckel
than I do discussing Darwin). In fact, you might be interested to learn that I seriously considered entitling my book, _From Haeckel to Hitler_. I finally decided against it, because a) few people know who Haeckel is". Wat een rotsmoes! Het interesseert hem geen moer dat Darwin's naam daarmee ten onrechte zwart gemaakt wordt.
Dekker houdt allemaal niet van deze subtiliteiten. Met een big smile zegt hij dat er een link is tussen Darwin en Hitler en dat dit door historici is aangetoond, en klaar is Cees! En dan zeggen dat ik emotioneel reageer. Als Dekker nu gezegd had: "Ja ik heb dat boek van Geisler & Turek aangeprezen omdat het zo mooi mijn Theistisch Wereldbeeld bevestigt, maar ik verwerp een directe link tussen Darwin en Hitler", dan was hij nog duidelijk en respectabel geweest. Maar ondanks het feit dat Dekker's Theistische Wereldbeeld evolutie bevat ("Evolutionaire processen zijn onderdeel van Zijn schepping en onderhouding van de wereld"), kan hij het niet laten om met modder te gooien naar de ontdekker van diezelfde evolutionaire processen.
Nog een laatste citaat uit het artikel van Dekker en Woudenberg en dan stop ik: "Wetenschap en darwinisme hebben overigens ruimhartig een plaats in een christelijke wereldbeeld".
Ja, zo ruimhartig, dat Dekker gretig de link tussen Darwin en Hitler vaststelt als historisch feit.
http://www.csustan.edu/History/Faculty/Weikart/FromDarwintoHitler.htm
Philip Johnson komt er ook op voor. Die ziet zogenaamd het verschil niet tussen evolutionaire biologie en nazistische eugenetica:
"The philosophy that fueled German militarism and Hitlerism is taught as fact in every American public school, with no disagreement allowed. Every parent ought to know this story, which Weikart persuasively explains." --Phillip Johnson, Professor Emeritus of Law, University of California, Berkeley, and author of Darwin on Trial and Reason in the Balance
Ja ja, de "philosophy". De filosofie die de gifgassen in de 1e wereldoorlog, en Zyklon B in de 2e, mogelijk maakte (chemie) wordt nog steeds op de universiteiten onderwezen. Schande!
Wat een onzindelijk populisme is dit van Johnson, sjongejonge. Met zorg het woord "philosophy" gebruiken, om het verschil tussen wetenschap en politiek te verdonkeremanen. Met de groeten van Goebbels.
Ik zou me er niet te veel over opwinden, Gert, Dekker besmeurt vooral zijn eigen reputatie met dit soort latrine politiek.
(Comment this)
Bij YEC's en ID' gaat het duidelijk wel om een rechtstreeks conflict tussen geloof en wetenschap, dus een positie dat er een conflict is "niet tussen geloof en wetenschap, maar tussen twee wereldbeelden, het atheïstische beeld en een theïstische perspectief" is een verbetering. Blijft de neiging om laster als zoete koek aan te nemen als het maar christelijk gebracht wordt.
(Comment this)
Ik vind die naam "Himmelfarb" trouwens wel erg leuk in dit verband. Dekker c.s. zien hun Himmelfarb(e) niet terug in de evolutiebiologie. Nietzsche schreef daar ook over: de moderne wetenschap onttovert de wereld, en niet iedereen kan daar tegen.
Gerdien: wat opvalt, is dat Dekker en van Woudenberg blijkbaar niet ontkennen dat genen inderdaad zelfzuchtig zijn. Drie keer raden waarom niet. Of zouden zij menen, dat ons gehele gedrag genetisch bepaald is? (Comment this)
* Harun Yahya beschuldigd Darwin van terrorisme, fascisme EN communisme
* Misschien kunnen Dekker en Woudenberg daar ook eens gaan spieken want eigenlijk is het alleen maar dat wat ze doen roddellarijen en ergerlijke hersenloze laster verspreiden die ze elders eventjes zijn gaan "opzoeken " ?
Dat ze zich tot zulk een " onder de gordel" niveau moeten verlagen duidt er alleen maar op dat ze geen degelijke argumenten meer hebben ... toch ? en daarom maar eventjes populistisch en demagogisch moeten doen ? (Comment this)
"Voor sommigen in de VS is het een strijd tussen darwinisme, met name Spencer’s sociaal-darwinisme, de keiharde doctrine van de survival of the fittest enerzijds, en religie als een plaats waar moraal en medemenselijkheid worden hooggehouden anderzijds."
De VS zou een plaats kunnen zijn waar Spencer's sociaal-darwinisme hoogtij viert - zie bv de standpunten van de Wall Street Journal over armoedebestrijding. Terwijl de 'darwinisten' (om deze toch wat denigrerende benaming te gebruiken) in de VS eerder te vinden zijn bij de vermaledijde liberals. Het zijn steeds Repubikeinen die ID steunen, en pro-science is Democraat. Het zijn ook de Republikeinen die 'the survival of the fittest' voorstaan als economisch verstandig en sociaal wenselijk - uitkeringen maken mensen maar lui. Dit terwijl 'the survival of the fittest' al geruime tijd geleden afgevoerd is uit de biologie.
Martin: het zou me verbazen als Dekker en van Woudenberg enig idee hebben wat zelfzuchtige genen eigenlijk inhoudt, en weten dat zelfzuchtige genen ook leiden tot altruistische gedrag (in sommige situaties). (Comment this)
"Voor sommigen in de VS is het een strijd tussen darwinisme, met name Spencer’s sociaal-darwinisme, de keiharde doctrine van de survival of the fittest enerzijds, en religie als een plaats waar moraal en medemenselijkheid worden hooggehouden anderzijds. Aan de Spenceriaanse versie van het darwinisme heeft Dawkins overigens zelf een substantiële bijdrage geleverd door te insisteren op de ‘zelfzuchtigheid’ en het ‘egoïsme’ van de genen. Elders, in het Midden-Oosten, staan de wetenschap en het darwinisme voor weer iets anders: voor materialisme, de harteloze levensstijl van mensen die over de Oosterse culturen heenwalsen – en waartegenover alleen een religieuze houding een werkelijk alternatief is. Dawkins is blind voor het feit dat zijn benadering de sociale strijd, waarvan hij droomt dat die zal verdwijnen, juist intensiveert door te insisteren op het conflict en zijn dédain voor de religie."
Waar jij D & VW beschuldigt van de naturalistic fallacy, omdat zij Darwinisme en sociaal-darwinisme door elkaar halen, lees ik heel iets anders: ze geven hier een beschrijving van hoe sommige Amerikaanse creationisten tegen Darwins evolutietheorie aankijken - en die beschrijving klopt als een bus. Als je iemand van de naturalistic fallacy wilt beschuldigen, dan graag de Amerikaanse creationisten van wiens positie D & VW een beschrijving geven.
Je geeft bovendien af op D & VW constatering dat Dawkins metafoor van zelfzuchtige genen heeft bijgedragen aan een sociaal-darwinistische interpretatie. Mijn vraag aan jou is: klopt dit niet dan? Lees het boek van Brown (Darwin Wars) nog maar eens om te kijken hoeveel verzet er tegen Dawkins' metafoor was vanuit wetenschappelijke kring! Louter en alleen omdat de metafoor op zijn minst SUGGEREERT dat genen, en daarmee personen, zelfzuchtig opereren. Dawkins mag dan zelf wellicht iets heel anders bedoeld hebben, zijn eigen metafoor is in ieder geval voor een deel verantwoordelijk voor de commotie. In die zin hebben D & VW gewoon gelijk: de metafoor heeft de suggestie gewekt dat egoïsme een evolutionair gelegitimeerde handelingsstrategie is, of Dawkins dit nu zo bedoeld heeft of niet.
Tenslotte sleep je het gesprek in de pauze van het KNAW debat er nog aan de haren bij om te betogen dat iedere suggestie van een band tussen Darwin en Nationaal Socialistisch gedachtegoed uit den boze is en uitgebannen moet worden. Ik vind dit een onzinnige opmerking die de discussie verzuurt. Ten eerst IS er gewoon een link tussen Darwinisme en de persoonlijke filosofie die Hitler er op na hield, of dat nu via Darwin dan wel via Haeckel liep. Zie bijvoorbeeld het boek van Kutschera, "Streitpunkt Evolution: Darwinismus und Intelligentes Design" (Münster: LIT Verlag 2004), 264-282. Ten tweede, jouw tirade tegen het misbruik van Darwin vertoont sterke analogieën met D & VW's verzet tegen Dawkins' aanval op God. Heb jij werkelijk zo'n heilig ontzag voor Darwin dat er niets kwaads meer over die man gezegd mag worden?
Dat er altijd al een sterke band is geweest tussen de wetenschappelijke evolutietheorie en sociaal-darwinistische interpretaties wordt bovendien aangetoond in het enorme proefschrift van Cor Hermans, "De Dwaaltocht van het Sociaal-Darwinisme: Vroege sociale interpretaties van Charles Darwins theorie van natuurlijke selectie 1859-1918" (Amsterdam: Uitg. Nieuwezijds 2003), wat nu voor 17,50 bij De Slegte om de winkel ligt. Hoe je het ook wendt of keert: Darwins evolutietheorie heeft blijkbaar tot sociale interpretaties aanleiding gegeven. (Comment this)
Ik vind een formulering als "darwinisme, met name Spencer’s sociaal-darwinisme" bot populisme. "Sociaal-darwinisme" is geen vorm van darwinisme. De DDR -Deutsche Demokratische Republik - voer je toch ook niet aan als een voorbeeld van demokratie?
Dat blijkt al uit de titel Hermans' proefschrift dat je citeert: "De Dwaaltocht van het Sociaal-Darwinisme: Vroege sociale interpretaties van Charles Darwins theorie van natuurlijke selectie 1859-1918". Inderdaad: interpretaties van. Dat is niet hetzelfde als "band tussen", dat mag duidelijk zijn. In dit verband moeten wij exact formuleren ... wat bedoel je met "link", Taede? Ik bedoel, exact? Bedoel je een causaal verband of alleen een interpretatie achteraf?
Trouwens, niemand op dit forum ontkent dat er zgn. "sociaal-darwinistische" ideologieen zijn (geweest). Exacte wetenschappers lezen ook wel een geschiedenisboekjes. Dus wat bedoel je eigenlijk, Taede? Je wilt toch, hoop ik, niet beweren dat evolutiebiologie als zodanig morele en sociale implicaties heeft? Dat zou net zo'n apekool zijn als zeggen dat de quantummechanica immoreel is of zoiets.
Dekker probeert Darwin terugwerkend met Hitler te associeren. Dapper, hoor. Laat hij eens zeggen wat hij van common descent vindt - durft hij niet. Wat vind jij trouwens van common descent, Taede? (Comment this)
Ook verwijzen Dekker en Woudenberg trots naar enkele christelijke wetenschappers, maar ze vermelden niet, zoals Dawkins in zijn boek doet, het feit dat bijna alle topwetenschappers ongelovig zijn. (Comment this)
met "link" bedoel ik een interpretatie van, en geen causale relatie. Ik denk echter dat D & VW dit ook bedoelen, want er is geen intellectueel (op enkele Amerikanen na) die een causale link veronderstelt.
Maar je kunt wel de vraag stellen of een bepaalde theorie, zoals de Darwiniaanse evolutietheorie, niet uitnodigt of aanleiding geeft tot een bepaalde interpretatie. Hermans in zijn proefschrift betoogt precies dat: dat de Darwiniaanse evolutietheorie, die in zekere zin werd 'getriggered' door de sociaal-wetenschappelijke ideeën van Malthus, vanaf eertijds heeft uitgenodigd tot sociale interpretaties. Hoewel er dus logisch gesproken geen causale link is, werd er in de praktijk wel vaak naar een verband tussen biologie, gedrag en morele standaards gezocht.
Iets dergelijks is ook gebeurd bij de Big Bang theorie (zoals ik in mijn boek "God en de menselijke maat" beschrijf). De atheïst Fred Hoyle verwierp de Big Bang theorie juist omdat volgens hem die theorie aanleiding gaf tot het spreken over een schepper-God. De theorie riep dus een bepaalde interpretatie op. Spreken over een schepper-God, daar wilde Hoyle niet aan, en dus verwierp hij de Big Bang theorie. Anderzijds waren de astronoom George Gamow en Paus Pius XI wel degelijk gecharmeerd van wat zij zagen als een versterking van de oerknaltheorie en de christelijke doctrine van creatio ex nihilo.
Zo zie je maar: je kunt filosofisch gesproken theorie en interpretaties van die theorie uit elkaar trekken, maar in de praktijk werkt het zo niet altijd. Iets dergelijks geldt ook bij ideologische en sociaal-darwinistische interpretaties van de evolutietheorie.
Wat ik zelf denk van common descent? Als theoloog zie ik er helemaal geen probleem mee. Sterker nog, in een artikel in NRC Handelsblad (te vinden op mijn website) uit 2004 of 2005 heb ik betoogd dat juist de nauwe band tussen mensen en dieren, die o.a. door de evolutietheorie wordt blootgelegd, ertoe zou kunnen (en in mijn optiek moeten) leiden ons mensbeeld en daarmee onze omgang met dieren opnieuw te overdenken. Dit zou dan bijv. kunnen leiden tot het ontwikkelen van rechten voor dieren.
Ook in andere publicaties (zoals recentelijk nog in het Tijdschrift voor Theologie) heb ik betoogd bijvoorbeeld dat ons gebruik van technologie niet noodzakelijk iets is dat ons van dieren onderscheidt (het zgn. Homo Faber-idee). Ook dieren gebruiken werktuigen, hoewel niet op een geavanceerde manier als wij mensen dat doen.
Als theoloog zou ik het liefst af willen van het spreken over de uniciteit van de mens, want dat geeft alleen maar grote problemen en heeft in de geschiedenis vaak aanleiding gegeven voor (legitimering van) misbruik van natuurlijke bronnen en dieren.
Morrelen aan common descent vind ik dus theologisch volstrekt onnodig. Ik hoop dat dit evt. twijfel over of een theoloog common descent zou kunnen accepteren wegneemt.
Groetjes,
Taede (Comment this)