evolutie.blog.com

Paul Davies gooit het over een andere boeg in zijn zoektocht naar het ontstaan van het leven. Hij zoekt ‘alien life’ op aarde in plaats van op andere planeten. Dat is veel goedkoper dan zoeken naar andere planeten waar leven zou kunnen voorkomen. Hij gelooft dat het mogelijk is dat er alternatieve levensvormen (’Shadow biosfeer‘) op aarde bestaan die nog niet ontdekt zijn. Levensvormen die geen onderdeel van de bekende ‘Tree of Life’ vormen. Denk aan bacterieën. Het bestaan van alternatieve levensvormen wordt nu onderzocht op initiatief van Davies. Een methode om deze levensvormen te detecteren is rechtsdraaiende in plaats van de normale linksdraaiende aminozuren toe te voegen aan een kweekmedium. Vindt er groei van micro-orgarnismen plaats, dan is aangetoond dat er organismen bestaan die fundamenteel anders zijn dan de bekende levensvormen. Tot grote verbazing van de wetenschappers zijn die levensvormen nu gevonden. Dit zei Paul Davies in een lezing aan boord van de clipper Stad Amsterdam.

Wanneer de eerste resultaten bevestigd worden, en het inderdaad blijkt dat het leven voor een tweede keer ontstaan is op aarde (’Second Genesis‘), heeft dit grote gevolgen voor onze visie op de mens, zegt Davies. Het leven zal dan op vele plaatsen voorkomen in het heelal. Het ontstaan van het leven is dan zeker geen eenmalige en toevallige gebeurtenis. Het leven zou dan noodzakelijk voortvloeien uit de natuurwetten. Het zou betekenis aan het menselijk leven kunnen geven, volgens Davies.

De videoregistratie van de lezing van Paul Davies is te vinden op de site beagle.vpro.nl en duurt 48:28 min. Het is een inleiding in het probleem van het ontstaan van het leven (OOL). Pas op het eind komt bovengenoemd experiment ter sprake.

In de New Scientist 11 maart 2009 verscheen een artikel Second Genesis: The search for shadow life waarin over bovengenoemd experiment gerapporteerd wordt. Het bleek een false positive: de bacterie groeide wel op het speciale kweekmedium, maar het was een ‘gewone’ bacterie met een ongewoon metabolisme. Dit kwam niet duidelijk naar voren in de lezing van Davies. Evengoed blijft de uitkomst fascinerend. Tevens blijkt hieruit (achteraf) dat de R-aminozuren methode niet perfect is. Een definitieve uitslag is het complete DNA van het beestje wat aangeeft of het wel of niet past in de bestaande (’the one and only’) Tree of Life.

Op 11 septemeber 2007 blogde ik over ‘Paul Davies’ Goldilocks Enigma‘.

tags: lezingen, OOL

‘Is de opwarming van de aarde onzin?‘
Gisteravond rapporteerde Netwerk (EO logo in de linkerbovenhoek) uitvoerig over de fouten, nee blunders, in de IPCC rapporten. Ze interviewden anti-klimaatdeskundige econoom Hans Labohm en pro-klimaatdeskundige communicatieadviseur Maurits Groen. Dat lijkt op hoor en wederhoor, zoals het hoort in de journalistiek.
De uitzending begint zo:

“Uw verwarming lager? Minder auto rijden? Energie besparen? is het allemaal wel nodig? De twijfel over al deze milieuvriendelijke maatregelen groeit zo’n beetje met de dag.”

Alsof ‘milieuvriendelijk‘ hetzelfde is als maatregelen tegen klimaatopwarming (2). Dat moet je wel uit elkaar houden. Er zijn onafhankelijk van klimaatopwarming goede redenen om de verwarming een graadje lager te zetten, minder auto te rijden, minder vliegen, en zuinig met (fossiele) energie om te gaan. Misverstanden die vooroordelen onthullen. Kennelijk wil de EO presentatrice Margje Fikse graag een comfortabel en luxe leven. Ze wil geen vliegvakantie overslaan. Niks zuinig aan doen. Spaarlampen zijn onzin. Niks milieuvriendelijk. Materiële welvaart is het hoogste doel bij de EO.

Op het eind van de uitzending zegt de presentatrice Margje Fikse: “Voor een volledige lijst van blunders zie onze website”, daarbij haar partijdigheid en eenzijdigheid nog eens benadrukkend. Ze verwijst niet naar commentaren op die beschuldigingen. Nee, alleen de lijst van de blunders.

De EO maakt zelf fouten, nee, blunders. Laten we het eerste voorbeeld bekijken:

Zeespiegel
“De nieuwste fout heeft betrekking op Nederlandse gegevens. Volgens het IPCC-rapport zou 55 procent van Nederland onder de zeespiegel liggen. Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) heeft vandaag erkend dat dit niet klopt: 26 procent van Nederland ligt onder zeeniveau terwijl 29 procent van het land gevaar loopt bij overstromingen van de grote rivieren.”

Ze vergeet er bij te vermelden dat het Planbureau op haar website schrijft:
“De onjuiste formulering in het rapport heeft geen consequenties voor deze conclusie”. Wat was de blunder? Er stond “The Netherlands is an example of a country highly susceptible to both sea-level rise and river flooding because 55 % of its territory is below sea level”. Alléén de laatste ‘because’ is fout (want 26+29 = 55). Volgens PBL:

“Hier had echter moeten staan dat 55 procent van Nederland gevoelig is voor overstromingen; 26 procent van Nederland ligt onder zeeniveau en 29 procent is gevoelig voor rivieroverstromingen.” (mijn cursivering)

Dus? Betekent dit dat we geen maatregelen hoeven te nemen om Nederland te beschermen tegen overstromingen? Omdat het IPCC een iets onnauwkeurige formulering heeft gebruikt, die verder geen gevolgen heeft? Moeten we daarom de dijken niet verhogen? Betekent deze onnauwkeurigheid dat er geen klimaatopwarming is? dat we niet zuinig met energie hoeven zijn?

EO Netwerk blundert zelf.

Het zal wel komen omdat God zelf niet in klimaatopwarming gelooft, van vliegvakanties houdt en graag auto rijdt.

Noten

1. zaterdag 6 feb kleine toevoegingen.
2. Behalve de EO (en Elsevier.nl) zijn er nog anderen die het streven van de IPCC associeren of zelfs identificeren met natuurbehoud (’groengelovigheid’): http://climategate.nl/
   De identificatie van IPCC doelstellingen met natuurbehoud is niet juist. IPCC doelstelling is primair de aarde leefbaar houden voor de mens. Natuurbehoud streeft primair naar het behoud van de biodiversiteit op aarde, wat slechts gedeeltelijk en indirect ten goede komt aan de mens. (maandag 8 feb 2010)

tags: klimaat, tv, religie

Huxley, Hooker, Darwin

Ik heb gisteren de film Creation in de kleinste zaal (50 stoelen) van het Filmtheater ‘De Lieve Vrouw’ in Amersfoort gezien. Tot mijn verbazing had geen enkele bioscoop in Utrecht de film in de programmering. Creation is een verfilming van het boek Annie’s Box: Charles Darwin, His Daughter and Human Evolution van Randal Keynes. Het gaat hoofdzakelijk over de periode voorafgaand aan de publicatie van Charles Darwin’s The Origin of Species en de ziekte en dood van Darwin’s lievelingsdochter Annie. We krijgen het dagelijkse leven, het gezinsleven, van Darwin te zien. Darwin’s ziektes (spijsverteringsproblemen, overgeven, vermoeidheid, slecht slapen, en de koudwaterbaden), zijn hobbies (duiven fokken en de skeletten bestuderen), zijn liefde voor zijn dochter Annie en zijn bezorgdheid wanneer ze ziek wordt, zijn vrienden Hooker en Huxley, zijn vijanden (de dominee van de lokale kerk) en de spanningen met zijn vrouw Emma. De inhoud van het boek dat Darwin aan het schrijven was komt maar zeer beperkt aan bod. Het zijn vooral de effecten die het boek had op de lezer die in beeld komen.

Emma Darwin

Opvallend vond ik de scene waarin Darwin het manuscript, toen het klaar was, (It is finished!) aan Emma overhandigde. Even later zat ze het manuscript in de studeerkamer te lezen. Heeft ze het inderdaad gelezen? Ik weet het niet. Het boek was voor een groot publiek bestemd (niet alleen wetenschappers), dus het zo raar zijn als Emma het helemaal niet gelezen had. En ook vreemd vond ik Darwin’s opmerking: “You decide. You may burn it, if it is bad.” Even later zie je Emma bij een vuurtje, maar het blijkt niet het manuscript te zijn. Grapje van de regiseur. Van haar mocht het naar de drukker. Of het zo gegaan is weet ik ook niet. Maar dat het gedrukt is dat is zeker.

Het effect die het manuscript op Emma had was angst. Angst dat ze na haar dood voorgoed gescheiden zou zijn van haar man Charles. Ze zag het boek als een gevecht tegen God. Haar man zou daarom niet in de hemel komen en voor eeuwig verdoemd zijn. Jammer dat Darwin in de film niet de kans krijgt om uit te leggen dat hij niet God aan het bestrijden is, maar de natuur aan het beschrijven en verklaren is aan de hand van zijn evolutietheorie. Het woord God komt niet in de Origin voor. Darwin beweert wel dat onafhankelijke schepping van alle dieren in een zeer korte periode (6 dagen) kort geleden (6000 jaar) in conflict is met wat we zien in de natuur. De Origin was slechts een boek tegen God, als je aanneemt dat Genesis letterlijk gelezen moet worden.

Darwin en dochter Annie (beelden van de trailer)

Een tweede bezwaar dat Emma had was dat de natuur werd voorgesteld als strijd om het bestaan. Dat zou betekenen dat er behalve overleven en voortplanten, geen hogere doelen in het leven waren. In de film zien we hoe Darwin met kinderen getuige is van hoe een vos een lief konijntje grijpt. Eén van de kinderen huilt (het is niet eerlijk!), maar Annie legt haar zusje uit dat de vos eten nodig heeft voor haar jongen. Natuurlijk heeft ‘eten en gegeten worden’ altijd al bestaan in de natuur en het 19e eeuws Engeland heeft ook gewoon vlees gegeten. Maar de kerk en het geloof heeft dit ruwe aspect van de schepping altijd doodgezwegen. Gods schepping was gewoon mooi en perfect. Punt uit. Kritiek op de schepping is niet toegestaan. Verhalen over een wrede natuur pasten niet in dat beeld.

Het effect van de Origin was dus dat de inherente problemen in het christelijk wereldbeeld -het bestaan van de strijd om het bestaan in de schepping- niet langer verzwegen konden worden. De barsten in het christelijk wereldbeeld werden uitvergroot.  Maar die barsten zater er al in. Darwin was de katalysator, niet de bron van kritiek.

Als je nadenkt over de reactie van Emma, dan valt op dat ze in een wrede God geloofde. Een wrede God, omdat hij Darwin een eeuwige straf zou opleggen omdat hij de Origin had geschreven. Of dat hij niet meer in God geloofde? De inconsistentie was dat Darwin niet mocht zeggen dat God’s schepping wreed was. Hoe Emma de (wrede) dood van haar dochter Annie verwerkte en of dat effect had op haar Godsbeeld, wordt niet duidelijk in de film. De film suggereert dat Emma Darwin’s reactie op de dood van Annie sterk overdreven vond. Zou ze het allemaal gezien hebben als onderdeel van Gods Plan? Als het Gods Plan was dat Annie op 10-jarige leeftijd moest sterven, dan was het een wreed en onbegrijpelijk plan, zou Darwin gezegd kunnen hebben. Het onbegrijpelijke geloof van Emma (en in feite van iedereen die in een God gelooft die een wrede wereld geschapen heeft) is: liever een wrede God dan helemaal geen God.

Creation is een film die de effecten op mensen, en niet zozeer de inhoud van de Origin of Species laat zien.

PS (maandag 1 feb):

Emma’s bezwaren zijn eigenlijk helemaal niet cognitief (theologisch of wetenschappelijk), maar emotioneel en egocentrisch (als ik maar niet voor eeuwig gescheiden wordt van mijn man). Wat Darwin betreft: hij had The Origin niet kunnen publiceren om Emma een plezier te doen. Maar dat zou slechts een tijdelijk effect gehad hebben, want anderen hadden evolutie (Lamarck) en natuurlijke selectie (Alfred Russel Wallace, Patrick Matthew) al ontdekt. Evolutie, net als atomen, kun je niet lang geheim houden. ‘Artists create; scientists discover’.

Postscript woensdag 3 feb

Over Darwin’s eigen geloof: “Disbelief, Darwin wrote, eventually ‘crept over’ him, but that disbelief is less accurately categorised as atheism than as an unstable mix of agnosticism and a robust form of deism not uncommon among clerics of the Victorian Church of England.” Steven Shapin: The Darwin Show, London review of books, 7 Jan 2010.

Noten

Creation: A Conversation with Darwin’s Descendant

trailer van de film

Creation 7 januari in première

Commentaren: op dit moment geeft Firefox problemen, probeer IE.

tags: film, geschiedenis

Alweer een boek over altruïsme en moraal van Frans de Waal? Dat sla ik voorlopig maar even over, dacht ik in eerste instantie. Maar ik zag het liggen in de boekhandel en heb het toch maar meegenomen. Inderdaad, net als in zijn vorige boeken, vertelt de Frans de Waal vele anecdotes over diergedrag en komt hij met de nieuwste inzichten uit recente gedragsexperimenten met apen, olifanten en dolfijnen. Echter, de bedoeling van dit boek is ‘wat de natuur ons leert over een betere samenleving’ (=subtitel van het boek) en niet inzicht in diergedrag op zich. Hij vergelijkt de menselijke maatschappij met die van apen. “We kunnen de menselijke conditie niet begrijpen door slechts enkele eeuwen terug te kijken, we moeten miljoenen jaren terug kijken”. Apen en mensapen leven al miljoenen jaren in groepen, dus zij zullen lang voordat de mens ten tonele verscheen, een manier gevonden hebben om in vrede met elkaar te leven. Hoe doen zij dat? Zijn zij succesvol? En hoe brengt de mens het er van af vergeleken met ‘domme’ apen?

perspectief van een bioloog

Het perspectief van een bioloog op de samenleving verschilt van dat van een socioloog, een econoom, een historicus of een politicoloog. Het verschil zit er in dat een gedragsbioloog naar emoties als empathie, medegevoel, rechtvaardigheidsgevoel kijkt, en niet naar ingewikkelde menselijke uitvindingen zoals kilometerheffing, belastingstelsel, uitkeringsbeleid of bonusregelingen.
De menselijke samenleving tot de essentie teruggebracht is gewoon een groep mensen die moeten samenwerken. Op dat niveau is het mogelijk en nuttig de menselijke samenleving met die van dieren te vergelijken. Het werkt zeer verhelderend om alle complexe zaken er uit te filteren.

Mens - dier

Is de mens superieur aan dieren? Volgens sommige wetenschappers is de mens uniek omdat hij als enige grootschalige samenwerking aangaat met niet-verwanten (p.201). Presteert de mens werkelijk beter in samenlevingen? Hoe dan? Zijn we intelligenter? Helpt intelligentie wel?  Waaruit blijkt dat dan? Alleen al de vraag stimuleert tot nadenken. Daarom kunnen we sowieso iets leren van die vergelijking. Als dieren het kunnen, moeten wij, met 3x grotere hersenen (2), het zeker kunnen! Als dieren  gelijk of beter presteren, dan moeten wij ons schamen! Ik schaam me vaak voor de menselijke soort, en kijk met gepaste bewondering naar dieren, zonder ze te idealiseren.

Diagnose van onze samenleving

In zijn boek Een tijd voor empathie geeft Frans de Waal voorbeelden uit de recente economische crisis: de zelfverrijking van managers, bankdirecteuren, directeuren van autofabrieken. Daar kunnen nog vele, helaas vele, voorbeelden aan toegevoegd worden. Denk alleen maar aan tv programma’s zoals ‘Op de bon’, ‘Opgelicht’, ‘Opsporing verzocht’, ‘De rijdende rechter’, ‘Blik op de weg’, ‘Wegmisbruikers’, ‘Kassa’, ‘Radar’, ‘Knelpunt’,  ‘Missers’, ‘Ombudsman’, ‘Keuringsdienst van Waarde’, etc, etc. Deze programma’s signaleren week in week uit een onophoudelijke stroom misstanden in onze samenleving. Het zijn symptomen van een ongezonde samenleving waarin er grondig iets mis is met eerlijkheid en wederzijds vertrouwen.

Ik geef slechts één voorbeeld om duidelijk te maken wat ik bedoel:  het programma Missers dat ernstige medische fouten aan de orde stelt. Een bijna standaard ervaring van de slachtoffers van medische fouten is dat de betreffende arts of ziekenhuis geen excuses wil aanbieden, en daarom beide partijen dwingt tot een  juridische gevecht, medische tuchtraad, etc. Een voorbeeld van gebrek aan empathie. De slachtoffers willen primair nooit geld, maar medeleven en empathie. Wanneer dat niet lukt, en dat is helaas structureel, volgt escalatie tot het juridische circuit. Empathie is structureel uitgebannen uit dat systeem. Empathie moet structureel ingebouwd worden.

Wederzijds vertrouwen, eerlijk delen

De Waal geeft verbazingwekkende voorbeelden van wederzijds vertrouwen bij dieren (poetsvissen, p.187) en kapucijnapen in Costa Rica. Mijn reactie: als zelfs poetsvissen en hun klanten wederwijds vertrouwen kunnen opbrengen, dan schaam ik mij voor de vele wanprestaties van de menselijke soort. Verder vertelt de Waal over eigen experimenten met kapucijnapen, waaruit blijkt dat ze een afkeer hebben van ongelijke verdeling van beloning/voedsel (druiven t.o.v. komkommer). Prachtig! Onthullend! Leerzaam! Chimpansees delen voedsel, vooral als erom gevraagd wordt door groepsleden. Meestal protesteert een dier als het te weinig krijgt, maar heel soms voelt een dier (een bonobo, p.211) zich ongemakkelijk als het te veel krijgt! Dat is een topprestatie voor een ‘dom’ dier met 1/3 van onze hersenomvang.

Conclusie

Ik denk dat ik De Waal met deze conclusie zal instemmen: onze samenleving is eigenlijk te groot en te complex geworden voor onze emoties, gevoelens, instincten die ontstaan en aangepast zijn voor groepsgroottes van enkele tientallen (1). Hij concludeert: we moeten de reikwijdte van medeleven vergroten (p.225). We moeten op zoek naar mechanismen die het functioneren van empathie onderdrukken (zie mijn voorbeeld Missers), die blokkades opheffen en empathie structureel een kans geven. Het wordt tijd dat ook de biologie empathie serieus neemt. Onze samenleving moet gebaseerd zijn/worden op elementaire waarden als empathie, eerlijk delen en wederzijds vertrouwen. De menselijke soort is van nature tot méér in staat dan conflicten ‘oplossen’ via de rechter. Dieren kunnen ons -hoe dan ook- een spiegel voorhouden.

Sterk aanbevolen voor iedere politicus, manager en iedereen die enige verantwoordelijkheid draagt in onze maatschappij.

Noten

1. Deze conclusie lijkt een beetje op de conclusie dat onze eet-instincten ontwikkeld zijn in een tijd van schaarste, maar in een tijd van overvloed onaangepast zijn
2. 3x groter ten opzichte van chimpanzee

Bronnen

• Frans de Waal  (2009) ‘Een tijd voor empathie. Wat de natuur ons leert over een betere samenleving’, Uitgeverij Contact (derde druk!)
• VPRO boekenprogramma 29 nov 2009. (over het boek ‘Een tijd voor empathie’).
• Profiel van Frans de Waal 22 nov 2009 (34 min) (HUMAN, IKON, KRO)
• Tinbergenlezing Frans de Waal 15 april 2007
• Frans de Waal op KNAW bijeenkomst 6 nov 2006

Met dank aan de leden van de HV-afdeling Zeist voor een kritische discussie.
Zondag 24 jan: inleiding van de tekst ietsje aangepast.

tags: boeken

Afgelopen zaterdag 16 januari stond er een column van de filosoof Bas Haring in de wetenschapsbijlage van de Volkskrant met als onderwerp biodiversiteit.

“We stellen biodiversiteit op prijs. Ik moet niet denken aan een wereld met maar een stuk of tien soorten levende wezens: mensen, koeien, gras, bananen, rijst, citroenen, eenden en drie soorten insecten. Los van het feit dat deze wereld niet zou kunnen bestaan - zonder schimmels en bacteriën zou het leven meteen verdwijnen - is het een saaie wereld.”

De rest van de column is gefilosofeer zonder wetenschappelijke inhoud. In het fragment lijkt het dat Bas Haring biodiversiteit erg waardeert en belangrijk vindt. Echter, in Het aquarium van Walter Huijsmans of waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde?, een essay verschenen in het kader van de maand van de filosofie in 2009, schrijft hij heel andere dingen. Eén van de meest schokkende dingen was bijvoorbeeld dat het uitroeien van de Amerikaanse bizon helemaal niet erg was, omdat de Amerikanen er geen voedseltekorten door kregen. Dus het was niet erg. Afgezien van het gewetenloze en gevoelloze standpunt, was het ook nog feitelijk onjuist, omdat het uitroeien van de bizon de bedoeling had de bestaansbron van de Indianen te vernietigen. Dat was ook nog een pijnlijke vergissing. Verder schreef hij, al filosoferend, dat toekomstige mensen die in HongKong in flats 30 verdiepingen hoog zouden wonen, de verdwenen biodiversiteit helemaal niet zouden missen. Ook is mij bijgebleven dat Haring zich afvroeg wat het nut van de middelste bonte specht was, als we al de grote bonte specht hadden!

Ik roep deze zaken even in herinnering, omdat de gemiddelde Volkskrantlezer waarschijnlijk het hele boekje van Bas Haring niet kent, en daardoor zou kunnen denken dat Bas Haring altijd al een grote waardering heeft gehad voor biodiversiteit. Integendeel! Het enige waar Haring zich op zou kunnen beroepen is dat hij op twee plaatsen in zijn boekje  gezegd heeft dat hij persoonlijk een wereld zonder natuur ook niet zag zitten. Maar in de rest van het boek wordt het nut van biodiversiteit grondig in twijfel getrokken. Hij kon toen geen redenen vinden waarom we het verlies van biodiversiteit zouden moeten betreuren. Dat is dus een grote inconsistentie in het boek.

Dat is trouwens het handige van inconsistentie: als je een boek tégen biodiversiteit schrijft en je schrijft tevens hier en daar een losse opmerking waarin je je positief uitlaat over biodiversiteit, dan kun je je daar later altijd op beroepen. Zie je wel, het staat gewoon in mijn boek! (Dit hoeft niet bewust zo gepland te zijn!). En je kunt dan de levensgrote inconsistentie met de rest van het boek negeren. Want wie heeft het boek nu grondig genoeg bestudeerd om die inconsistentie op te merken?

Het zou van intellectuele integriteit getuigen als Bas Haring openlijk zou erkennen dat hij grondig van mening was verandert, en niet net doen alsof hij altijd al positief was over biodiversiteit.

Zie voor mijn blogs waarin ik het boek van Bas Haring analyseer:

• Waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde?, 8 april 2009
• Waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde? (2), 10 april 2009
• Waarom menselijke gezondheid afhangt van biodiversiteit, 14 april 2009
• Waarom zouden we ons zorgen maken over de toekomst van de aarde? (3), 20 april2009
• Het verhaal dat verteld moet worden: aarde, evolutie, zuurstof, complex leven, 23 april 2009
• Wat heeft biodiversiteit met evolutie te maken?, 6 mei 2009
• Darwin en biodiversiteit, 11 mei 2009
• Wat is het nut van de Middelste bonte specht?, 18 mei 2009
• Interview met Bas Haring in Milieudefensie Magazine 24 juni 2009
• Overwacht nut van biodiversiteit 7 juli 2009

en deze webpagina:
Evolutie, biodiversiteit en Bas Haring.

NB: ik heb alle bovenstaande links opnieuw moeten instellen omdat blog.com zo dom is geweest de oude links onbruikbaar te maken! Dat betekent dat alle links die ik in het verleden naar oudere blogposts heb gemaakt niet meer werken! Dat noemen ze bij blog.com: Permalink. Niks permanent! Vreemd genoeg heeft google wel de nieuwe linkstijl.
NB: Gisteravond tot vanochtend was blog.com uit de lucht. Hartelijk dank!

Postscript dinsdag 19 januari:

Nog beter: Bas, stop met schrijven over biodiversiteit. Je bent géén bioloog. Je gaat als filosoof toch ook niet filosoferen over wat de beste kankertherapie is? Dat laat je toch ook over aan daarvoor opgeleide personen? Gedraag je dus niet als beunhaas. Je column is onwetenschappelijk gefilosofeer.
En als je toch doorgaat: leg dan eens uit in welk opzicht je mening is gewijzigd en waarom?

tags: biodiversiteit, krant

Op 24 november (!) 2009 blogde ik over ‘The Origin of Species: het grootste waagstuk allertijden‘ en op 6 december 2009 over ‘Darwin’s bewijsmateriaal voor evolutie (1)‘. Ik vervolg nu de presentatie van Darwin’s bewijsmateriaal voor evolutie. Dat is van belang om een zuiver beeld te krijgen van Darwin’s bewijsmateriaal op 24 november 1859 (de verschijningsdatum van The Origin of Species) en ten tweede om dat bewijsmateriaal niet te ‘vervuilen’ met modern bewijsmateriaal, zoals moderne handboeken meestal doen. Tevens is het van belang in verband met een discussie op het blog van Gerdien de Jong over het classificatiesysteem van Linnaeus. Ik maak ook hier weer dankbaar gebruik van het boek ‘The Origin Then and Now‘ van evolutiebioloog David Reznick (2009, chapter 22).

Is het classificatiesysteem van Linnaeus een argument voor evolutie? Gebruikte Darwin (1859) het als een argument voor evolutie? Wat is het systeem? Is het alleen maar een systeem van ‘hoe berg ik iets in een ladenkast op’ zoals Gerdien de Jong schrijft? Of is het een echt hierarchisch systeem van groepen binnen groepen?

Linnaeus had 5 niveau’s:  Kingdom, Class, Order, Genus, Species. Tijdens Darwin’s leven werden het er 7: Kingdom, Phylum, Class, Order, Family, Genus, Species.

Laat ik mijn eigen mening nog even onderdrukken en evolutiebioloog David Reznick aan het woord laten:

“Instead, classification reveals the evolutionary history of organisms, meaning their descent with modification from common ancestors. Darwin’s alternative of evolution by natural selection predicts a nested hierarchy, but otherwise, makes no predicitons about any sense of order within the hierarchy” (p. 348-349).

Reznick citeert Darwin zelf als volgt:

“[the rules of classification] are explained, if I do not greatly deceive myself, on the view that the natural system is founded on descent with modification.” (Origin, p.420).

Concluderend schrijft Reznick:

“Darwin argues that the reason “natural” classifications take the form they do -groups nested within groups; each group united by some odd selection of stable traits; very little pattern in the number of species within any one group; and the differences both among and between groups being quite variable - is that their classification represents a mapping of their evolutionary history. All these patterns are consistent with what Darwin’s theory predicts about the history of life.”
“The next step in Darwin’s argument is to show how evolution by natural selection causes the hierarchical nature of taxonomic classification, with groups nested within groups.” (p. 353)

De evolutionaire interpretatie van Linnaeus systeem is dus wel letterlijk achteraf: “Het klinkt me in de oren als interpretatie achteraf” (hier) omdat Linnaeus (1707 - 1778)  vóór Darwin leefde. Natuurlijk was Linnaeus’ systeem niet evolutionair. Linnaeus was een ‘creationist’ en geloofde dat de soorten onveranderlijk waren, ongeveer zoals de schepper ze geschapen had (het was God’s plan). Hij kon geen evolutionaire interpretatie geven. Wat Linnaeus maakte was een natuurlijk systeem. Natuurlijk deed Darwin een evolutionaire verklaring achteraf, omdat Linnaeus eerder was. Maar het punt is dat Darwin specifieke, maar abstracte eigenschappen van het natuurlijke classificatiesysteem kon verklaren. Net zoals het uitsluitingsprincipe van Pauli (1) achteraf het Periodiek Systeem van Mendelejev kon verklaren.

Het gaat hier dus niet over over  ‘nageldieren’ of “De Glires zijn gesplitst in de hazen+konijnen en de knaagdieren”. Het gaat om de abstracte structuur van het classificatie systeem, zonder namen van planten of dieren. Net zo als de enige figuur in The Origin een abstracte Tree of Life was zonder namen van planten of dieren.

Wanneer nu de nieuwe systematiek (Phylogenetic Systematics) een methode gebruikt die per definitie alleen maar een vertakte boom op kan leveren (Gerdien: “Er komt altijd een vertakkingspatroon uit een moleculaire indeling, omdat alle methodes een vertakkingspatroon geven”), vervalt de classificatie als onafhankelijk argument voor evolutie. Ik ben niet tegen die methode, maar we moeten het nadeel dan wel duidelijk meedelen. Vooral in de handboeken. En nooit zeggen: deze phylogenie geeft een prachtige bewijs dat evolutie verloopt volgens een vertakkende boom.

Mocht het zo zijn dat Linnaeus’ systeem niet echt hierarchisch is, niet de groepen binnen groepen structuur heeft en niet de verdere eigenschappen heeft die Darwin (en Reznick) er aan toe schrijven, of gewoon een ‘verouderd’ systeem, dan vervalt het hele classificatie argument van Darwin (1859) voor evolutie. Dan had hij daarmee zijn tijdgenoten niet kunnen en mogen overtuigen.

Noten

1. Sander Bais (2009) Keerpunten, p. 127.

gastbijdrage Rinny E. Kooi

Het Darwinjaar is ten einde. Net als veel andere mensen heb ik mij in 2009 verdiept in de persoon Charles Darwin en zijn bijdrage aan de wetenschapsbeoefening. Ik verdiepte mij in de acceptatie van de evolutietheorie van Darwin in Nederland, met name de acceptatie onder wetenschappers bij de universiteit in Leiden. Het verslag van mijn onderzoek heb ik op 24 november 2009 gepubliceerd in mijn boek: ‘Darwin in Leiden. Een zoektocht naar de connectie tussen Darwin en Leiden. (Uitgeverij Ginkgo).

In 1875 werd Darwin door de universiteit van Leiden het eredoctoraat verleend. Dat ging niet zonder slag of stoot. ‘On the Origin of Species‘ werd na de publicatie in 1859 absoluut niet hartelijk welkom geheten. Daarvoor is een aantal oorzaken te noemen. Een aantal wetenschappers met een kerkelijke achtergrond had moeite met de acceptatie van de evolutie theorie. Anderen vonden de bewijzen die Darwin aanvoerde voor zijn evolutietheorie te zwak onderbouwd. Darwin heeft nooit geweten hoe erfelijke eigenschappen worden doorgegeven aan volgende generaties. Als hij kennis had genomen van de erfelijkheidsregels (’de Wetten van Mendel’) die door de Tjech Gregor Mendel (1822-1884) waren opgesteld had hij zijn slag kunnen slaan om zijn eigen theorie beter te onderbouwen. Tegenstanders van zijn theorie had hij dan mogelijk kunnen overtuigen van zijn gelijk. Hij moet wel in het bezit geweest zijn van de publicatie van Mendel maar heeft die niet gelezen omdat hij de Duitse taal niet beheerste. Daardoor heeft hij nooit van de inhoud ervan kennis genomen.

Sinds de herontdekking van de Wetten van Mendel in 1900, latere ontdekkingen en toegenomen mogelijkheden voor onderzoek naar evolutionaire processen zijn er veel meer mogelijkheden gekomen om de evolutietheorie beter te onderbouwen dan Darwin zelf ooit heeft kunnen doen.

Ook nu nog spelen ten opzichte van de acceptatie van de evolutietheorie argumenten een rol die vergelijkbaar zijn met die van rond 1860. Ik illustreer dat met twee discussiepunten.

Het eerste discussiepunt is de vraag of het mogelijk is de evolutietheorie te accepteren en tegelijkertijd gelovig te zijn. Of sluit het ene het andere uit? Voor mij is dit een onmogelijke discussie. De evolutietheorie kan met resultaten uit wetenschappelijk onderzoek worden onderbouwd. Dat geldt volgens mij niet voor het geloof. De Utrechtse student Nicolaas Dirk Doedes stelde in 1873 aan Darwin vragen over zijn visie op het bestaan van iets als een God. Darwin antwoordde daarop met de volgende woorden:

“The safest conclusion seems to me that the whole subject is beyond the scope of man’s intellect; but man can do his duty”

Darwin geeft volgens mij hiermee aan dat wij mensen dit niet kunnen bevatten.

Het tweede discussiepunt is de vraag of de evolutietheorie voldoende onderbouwd is om deze ook volledig te kunnen accepteren. Nog maar honderdvijftig jaar wordt er gericht onderzoek gedaan met betrekking tot deze theorie en de onderbouwing er van. Steeds worden nieuwe bewijzen gevonden voor het bestaan van evolutionaire processen. Dit draagt bij aan de erkenning van de evolutietheorie. Darwin heeft het ongetwijfeld bij het goede eind gehad maar zijn kennis had zijn beperkingen en er ontbraken technische mogelijkheden die wetenschappers nu wel hebben. Ook nu is er nog veel onderzoek nodig Ik geef daarvan twee voorbeelden.

De laatste jaren wordt een oude theorie in een nieuwe jas aan de evolutietheorie toegevoegd. Het idee dat verworven eigenschappen overerven wordt meestal aan Lamarck toegeschreven. Lang ging men er van uit dat dit weliswaar een plausibel idee is maar dat het niet klopt.
Recent is gebleken dat dit toch subtieler ligt. De epigenetica is een zich snel ontwikkelend vakgebied waarbinnen ‘opnieuw’ aandacht wordt geschonken aan dit onderwerp.

Zijn evolutionaire processen voorspelbaar? Carel von Vaupel Klein verzorgde aan de Universiteit van Leiden jarenlang onderwijs in de Systematische Dierkunde. Hij vergeleek de ontwikkeling van de buideldieren in Australië met de andere zoogdieren elders op de wereld. Diverse buideldieren (de Marsupialia) hebben hun tegenhangers in de groep zoogdieren met een placenta (de Placentalia). In hun habitat nemen ze min of meer dezelfde plaats in. Von Vaupel Klein stelde dat als men min of meer hetzelfde uitgangsmateriaal heeft en er in de omgeving een vergelijkbare (’dezelfde’) selectiedruk aanwezig is, een vergelijkbaar eindproduct zal ontstaan.

Deze stelling name is te vergelijken met de opstelling van de Britse paleobioloog Simon Conway Morris (zie Bionieuws, 31-10-2009). Hij stelt in tegenstelling tot Darwin dat de evolutie voorspelbaar is. Daarom is volgens hem de evolutietheorie nog niet af. Hij verrichtte jarenlang onderzoek aan de beroemde fossielen van de Burgess Shale, een gesteentelaag in de Canadese Rocky Mountains. Gebaseerd op dat onderzoek stelt hij dat er evolutionair maar een beperkt aantal oplossingen mogelijk is. Dat verklaart bijvoorbeeld waarom bepaalde succesvolle modules –zoals ogen, vleugels, vingers of het middenoor – meermalen in de evolutionaire geschiedenis en in verschillende groepen opduiken.

Volgens Conway Morris zijn sommige biologische oplossingen onontkoombaar, alleen snappen we nog niet op welke manier die toestand wordt bereikt. Conway Morris is zowel wetenschapper als lid van de Anglicaanse kerk. Volgens hem kunnen religie en wetenschap veel voor elkaar betekenen.

Al met al kan ik niet anders doen dan stellen dat er vanuit allerlei gezichtspunten nog veel spannend wetenschappelijk onderzoek is te verrichten.

Rinny E. Kooi is evolutiebioloog bij het IBL Universiteit Leiden. Eerder publiceerde zij Bomen in de buurt eveneens bij uitgeverij Ginkgo te Leiden.

tags: gastbijdrage, boeken

Op 22 december hoorde ik iets fladderen in de vensterbank. Het bleek een Dagpauwoog (Inachis io) . Binnenshuis dus. Ik ben al blij als ik hem zomers in de tuin zie, maar binnenshuis, en dan nog midden in de winter, dat is wel heel bizar. Hij moet maanden geleden onopgemerkt het huis binnengevlogen zijn en zich al die tijd stilgehouden hebben. Volgens de vlinderstichting is het een poging om een goede overwinteringsplek te zoeken. Ze ‘komen tot leven’ als de verwarming aangaat. Merkwaardig genoeg zijn er maar vier soorten dagvlinders die als vlinder overwinteren: Citroenvlinder, Gehakkelde aurelia, Dagpauwoog en Kleine vos. Toevallig zie ik deze vier vlinders zomers ook in mijn tuin. Ik vraag mij af: waarom maar vier? Waarom overwinteren deze soorten als volwassen exemplaar? Waarom is het voor deze vier voordelig en niet voor alle andere dagvlinders?

Overwinteren is een manier om energie te besparen. “Temperaturen van -10 of zelfs -20 graden kunnen ze, als ze in winterslaap zijn, prima overleven”. Wat een extreme aanpassing! Op advies van de vlinderstichting heb ik de dagpauwoog in de schuur gezet. Zo kan hij hopelijk energiezuinig de winter doorkomen. Niet vergeten: in maart de deur van de schuur openzetten.

tags: biodiversiteit, milieu

De film Creation is gebaseerd op het boek Annie’s Box: Charles Darwin, His Daughter and Human Evolution van Randal Keynes, de achterkleinzoon van Charles Darwin. In Nederland op 7 januari en in Belgie op 20 januari in première.

Hoewel ik het boek niet gelezen heb, lijkt me de film wel de moeite waard. Het land dat de première had van de eerste mens op de maan, was de laatste om de film in de bioscoop te brengen… Alsof ze in dat land het geheim proberen te houden dat 150 jaar geleden The Origin of Species verscheen. Het boek en de film zijn volgens mij louter historisch en beschrijvend van karakter, géén evolutie ‘propagandafilm’ of een film die bewijzen voor evolutie in beeld brengt.

Hier is een trailer. Dit is de website van de film. Dit is de info van wikipedia. Hier is een bespreking van het boek. De vprogids heeft een bespreking van de film, dat heb ik niet online kunnen vinden.

“Ben benieuwd wat het hele verhaal van Darwin nou eigenlijk is, want het uitsterven van niet succesvolle schepsels vind ik eigenlijk wel een heel mager concept.” (bron)

Deze persoon denkt kennelijk dat een zekere Darwin een simpel ideetje had, maar er verder niet meer over nagedacht had, maar hijzelf wel. En hij deed de geniale ontdekking dat het wel een heel mager concept was. Ja, ik vind het idee van Einstein dat alles relatief is, ook wel een heel mager concept om het heelal mee te verklaren…

Darwins Neue Welt. Der Weg Darwins bis zur Entwicklung seiner Theorie von der Entstehung der Arten.
25 december 2009 ARTE tv overzicht

14:00 - 14:45 1. Der Entdecker
14:45 - 15:25 2. Der Zweifler
15:25 - 16:10 3. Die Tragödie des Lebens
16:10 - 16:55 4. Der Wendepunkt
16:55 - 17:40 5. Der Triumph

herhaling:  28, 29, 30, 31 dec, 1 jan 9:10 ARTE

Postscript: deze uitzendingen heb ik niet kunnen zien omdat ondanks de programmering van de uitzending via het Guide-plus systeem, de videorecorder een ander kanaal had opgenomen. Toen bleek dat ARTE helemaal niet meer te vinden is in het aanbod van mijn tv-provider. Heeft iemand de uitzendingen wel gezien?